Toqsan bes jyldan keıin qalpyna kelgen ádilettilik

1916 jylǵy otarshylyqqa qarsy ult-azattyq kóterilisi bas­shy­larynyń biri, zamanynda noqtaǵa basy syımaǵan Keıki (Nurmaǵambet) Kókembaıulynyń jer úshin, eldiń bostandyǵy úshin kúreste basy kesilgen edi. Imperııalyq qyzyl saıasat ádiletsizdikpen ony baskeser etip kórsetti, keıingige atyn atatpady. Biraq óktemdik jeńisiniń baıandy bolmaıtynyn ýaqyt kórsetti. Toqsan bes jyldan keıin Keıkiniń Táýelsiz elinde ádilettilik pen aqıqat qalpyna keltirildi. О́zge jurtta jatqan batyrdyń bas súıegi elge qaıtaryldy. Sóıtip, týǵan eli Keıkisin qushaǵyna qysty, týǵan jerdiń topyraǵy batyrdyń altyn basyn baýyryna aldy.

Arqalyq-Torǵaı tas jolynyń boıynda turǵyzylǵan kesenege halqy Keıki atap ketken Nur­ma­ǵambet Kókembaıulynyń bas súıegin jerleýdi rásimdeý sharasyna Memlekettik hatshy Gúlshara Áb­di­qalyqova, Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muha­me­dıuly, Vengrııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi An­drash Baranı, Respýblıkalyq esep komıtetiniń tóraǵasy Nurmuhambet Ábdibekov, Parlament Májilisiniń depýtaty, memleket qaıratkeri Qýanysh Sultanov, belgili jazýshy Sábıt Dosanov, batyrdyń urpaǵy, memleket qaıratkeri Serik Aqylbaı, Almatydaǵy Ortalyq memlekettik mýzeıdiń dırektory Nursan Álimbaı keldi. Sonymen qatar, sharaǵa Parlament depýtattary, oblys basshylary, Keıkiniń arýaǵyn syılaǵan jurtshylyq jáne batyrdyń urpaqtary qatysty. 

Keıki batyrdyń bas súıegin ke­senege jerlep, Quran baǵysh­tal­ǵannan soń oǵan qarýly qurmet kórsetildi. Batyr súıegin týǵan jer qoınyna tapsyrýdy rásimdeýge arnalǵan mıtıngide Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova sóz sóıledi. 

– Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qoldaýynyń arqa­­syn­da byltyr bahadúr babanyń bas súıegin qaıtarý týraly kelisimge qol jetkeni belgili. Bul Memleket bas­shy­synyń halyqaralyq bıik bedelin taǵy bir aıshyqtady. HH ǵasyrda babalardyń erlik dástúrin jalǵastyrǵan, saıypqyran mergen Keıki batyr tulǵasynyń ereksheligi – ol óz zamanynda egesken eki júıege emes, el-jurtyna qyzmet etkendigi, esesi ketkenniń joǵyn joqtap, zorlyq kórgen jandardy jaqtap ótken ádilettiliktiń jarshysy bola bilýinde edi. Táýelsiz memleket tarıhynda osyndaı erlerdiń eren isteriniń izi jatyr,–dedi Gúlshara Naýshaqyzy. 

Arhıtektor Bek Ybyraev joba­laǵan keseneni arqalyqtyq «Alıý­mınstroı» kompanııasy úsh aıda salyp bitirdi, oǵan memleketten 70 mıllıon teńge shamasynda qarjy jumsaldy. Keseneniń bıiktigi 15 metr, otqa tózimdi kirpishten qalanǵan. Kirpish qalaýǵa aırannyń sary sýyna shylanǵan sement paıdalanyldy. Kúmbezdiń úshkir tóbesine birneshe jerden kishkentaı tereze kózderi qaldyrylǵan. Ushar basyna musylmandyq Aı belgisi qadalǵan.  Arqalyq qalasynda ótken «Keı­ki batyr (Nurmaǵambet) Kókem­baıuly ómiri men óliminiń tarıhy» atty ǵylymı-tájirıbelik kon­ferensııa jumysyna qatysyp sóz sóılegen Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda aıtylǵan tapsyrmalardy júzege asyrý barysynda atqarylyp jatqan isterdi de atap ótti. Memlekettik hatshy osy konferensııa Keıkiniń ómiri men erlik isterin tereńirek qazyp, ǵylymı-zertteýge múmkindik týdyratynyna senim bildiretinin aıta kelip, aldaǵy ýaqytta keıbir ózekti máselelerdiń atqarylýyna kópshilik nazaryn aýdara ketti.

– Aldymen Qazaqstannyń ulttyq tarıhyndaǵy aqtańdaq tustardyń ornyn toltyrýdy kózdeıtin «Jol kartasyn» ázirlegen jón bolar edi. Mańyzdy tarıhı ulttyq murany zertteý máselesin júıeli túrde tarıhı ólketanýmen baılanystyrýdy suraımyn. Tarıhı arnalymǵa engizilgen kelissózder nátıjeleri orta, kásibı, joǵary oqý oryndary baǵdarlamalaryna engizilse, onyń úzilip qalmaı, úzdiksiz júzege asýyna yqpaly bolar edi. Halyq batyrlarynyń erligi men qaıratkerligin ulttyń rámizdik kapıtaly retinde zerttep, jastarǵa tanystyryp, kórsetip otyrý kerek, – dedi Gúlshara Naýshaqyzy. Oblys ákimi Arhımed Muhambetov Keıki batyrdyń bas súıegin elge alyp kelýge atsalysqan, búginde Qazaqstannyń Reseıdegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Imanǵalı Tasmaǵambetovtiń jedelhatyn kópshilikke oqyp berdi.

Konferensııada Májilis depýtaty, memleket qaıratkeri Qýanysh Sultanov, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Zııabek Qabyldınov baıandama jasady. Onda batyrdyń bas súıegin týǵan jer topyraǵyna ta­bystaǵan oqıǵa esh jerde kezdes­pegen, bizdiń eldegi ózgeler ónege alar­daı tamasha tarıhı is ekenin aıt­ty. Vengrııanyń Qazaqstandaǵy Tó­tenshe jáne ókiletti elshisi An­drash Baranı, Almatydaǵy Orta­lyq memlekettik mýzeı dırekto­ry Nursan Álimbaı, Keıkiniń aǵa­sy Qosjannyń urpaǵy Seıtqalı Qos­janov, aqyn Serik Turǵynbekov sóz aldy. Konferensııada oblys áki­­mi Arhımed Muhambetov Keı­ki ba­tyr­dyń kesenesin salý men bas súıek­ti jerleý rásimin daıyn­daý­ǵa ar­nalǵan jumystar Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń maqala­synda aı­tylǵan ulttyq sanany jań­­ǵyr­týdyń naqty mysaly bolǵa­nyna toq­talyp, osy iske atsalys­qan aza­mattarǵa alǵysyn bildirdi. Olar­­ǵa Memlekettik hatshy Gúl­sha­­ra Ábdiqalyqovanyń qolynan «Keı­­ki batyr» tósbelgisin tabys etti. 

 Keıkiniń bas súıegin jerleý rásimine arnalǵan sharaǵa jınalǵan qaraqurym jurtta esep bolǵan joq. Batyr kesenesiniń janyna 35 aqshańqan kıiz úı tigilip, Keıki arýaǵyna arnap as berildi. Oblys ónerpazdary ánnen shashý shashty. Qazaqsha kúresten jarysta arqalyqtyq Ǵabıt Balǵymbaev túıe balýan atanyp, temir tulpar mindi. Batyr babamyz atynyń tuıaǵy dúbirletken dalada jınalǵan jurt alaman, top báıgelerdi tamashalady. Alaman báıgede torǵaılyq Marat Ábeýovtiń Buırajal, top báıgede almatylyq Jeńis Smaıylovtyń Trıýmar atty tulparlary máreni aldymen qıyp, ıeleri mashına minip qaıtty. Arqalyq qalasyndaǵy teatr­da «Keıki batyr» spektakli qo­ıyldy. Arqalyqta ótken respýb­lıkalyq aıtysta bas júldeni ıelengen Marjan Esjanova temir tulpar mindi.

Názıra JÁRIMBET, «Egemen Qazaqstan»

Qostanaı oblysy