Qazirgi zamanǵy álemdik damý úrdisi jahandanýmen baılanysty ekendigi daýsyz. Osy úderis elderdiń ishki saıasatyna, ekonomıkasyna, qalyptasqan ulttyq mádenıetine óziniń yqpalyn tıgizbeı qoımaıdy. Sonyń nátıjesinde halyqaralyq zańdar men úderister «ózimdiki» degen sózdiń mánin azaıta túsedi. Jahandanýdy kóptegen adamdar damýdyń tabıǵı joly, odan qaýip kútýdiń qajeti joq deıdi. Biraq bul – absolıýtti shyndyq emes. Jahandaný kóbinese halyqaralyq korporasııalarǵa, keıbir jekelegen elderge ǵana úlken paıdasyn tıgizedi. HIH ǵasyrdyń ortasynan paıda bolǵan «eýropaortalyq» postýlaty onyń qadamdaryn qoldaıdy. «Batys – álemdik órkenıettiń etalony» degen jalǵan tujyrymdy shyǵarǵan da sol ıdeıany jaqtaýshylar.
Sońǵy kezderi alaýlap turǵan «órkenıetter qaqtyǵysy» degen mıf te solardyń «aqyl-oıynyń» jemisi. Al shyn máninde naryqtyq ekonomıka Qytaıda 5 myń jyl buryn paıda bolǵan. Osynyń ózi ekonomıkadaǵy ozyq ádis Batystiki emes ekenin kórsetedi. Al Azııa-Tynyq muhıty aımaǵyndaǵy elder naryqtyq ekonomıkany ózderiniń ulttyq tájirıbelerine súıene otyryp damytqanda, ǵajaıyp jetistikterge qol jetkizip, Batysty artqa tastap ketti. Mine, sondyqtan da jahandanýdyń ulttyq múddelerdi eskermeı, aıaqasty etetin baǵyttaryna qarsy tura bilý kerek. Saıyp kelgende, basqaǵa jutylmaýdyń, ózindik múddelerimizdi qorǵaýdyń da joldary bar.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııa ıdeıasy – osy maqsatqa qol jetkize alatyn, tamyry óte tereńge ketken tujyrym. О́ziniń «Izvestııa» gazetine shyqqan maqalasynda Prezıdent Eýrazııalyq Odaq qurý týraly ıdeıany alǵash ret usynǵanda kelesi qaǵıdattarǵa súıengenin aıtady: birinshiden, ıntegrasııa mádenı jáne órkenıettik faktorlardyń bar ekendigin, olardyń ulttyq bóleksheligin eskere otyryp, ekonomıkalyq pragmatızm negizinde bolsyn; ekinshiden, ıntegrasııaǵa múshe bolyp ený ár eldiń óz erkine qaldyrylsyn. Bul jerde Prezıdent jahandaný zamanynda eshkim de óziniń ereksheligine tuıyqtalyp qalmaıtyndyǵyn is júzinde túsingenin qaladym deıdi. Úshinshiden, Eýrazııalyq Odaqty men shúý degennen memleketterdiń teń, bir-biriniń ishki isterine aralaspaý, táýelsizdigin syılaý jáne shekaralaryn buzbaý qaǵıdattary negizinde qalanǵan birlestik dep bildim; tórtinshiden, men Eýrazııalyq Odaqta konsensýstyq negizde ultústilik organdar qurylýyn usyndym. Biraq bul saıası egemendiktiń bıligin berý emes. Bul – aksıoma, deıdi Elbasy.
Osy usynystar boıynsha jasalǵan ıntegrasııa búgingi kúni EýrAzEQ, UQShU, AО́SShK sııaqty ultústilik organdar negizinde iske asyp, úlken jemisin berip otyr. HH ǵasyrdyń uly reformatory Den SıaoPın «aqıqattyń anyqtaýyshy naqty ómir» degen eken. Is júzinde kóz kórip otyrǵan naqty ómir Prezıdentimiz N.Nazarbaevtyń uly qaıratker ekenin aıǵaqtap turǵan joq pa?
Kamal BURHANOV, Parlament Májilisiniń depýtaty, saıası ǵylymdar doktory, professor.