Keshe Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyq etýimen Parlament Senatynyń otyrysynda Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy sotynyń sýdıalary laýazymyna Memleket basshysynyń usynýymen Gúlmıra Júsipbekova men Asqarjan Kenjeǵarın saılandy. Sonymen qatar senatorlar Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men О́zbekstan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Halyqaralyq avtomobıl qatynasy týraly kelisimge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany ratıfıkasııalady.
Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek tanystyrǵan bul qujat «Selınnyı» men «Syrdarııa» avtomobıl ótkizý beketterin ashýdy, «Qazyǵurt», «Qaplanbek», «Atameken» avtomobıl ótkizý beketteriniń mártebesin «ekijaqtydan» «kópjaqtyǵa» ózgertýdi jáne temir joldaǵy ótkizý beketin Beıneý stansasynan Oazıs stansasyna aýystyrýdy kózdeıdi.
Sondaı-aq senatorlar osy kúni Investısııalar jáne damý mınıstriniń baıandaýymen «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Norvegııa Koroldiginiń Úkimeti arasyndaǵy Halyqaralyq avtomobıl tasymaldary týraly» kelisimdi ratıfıkasııalady.
«Kelisimdi ratıfıkasııalaý Qazaqstan men Norvegııa arasyndaǵy avtomobıl qatynastaryn júzege asyrýdyń quqyqtyq negizderin jasaýǵa múmkindik beredi ári eki eldiń saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn odan ári damytýǵa yqpal etetin bolady», dedi J.Qasymbek.
Bekitilgen kún tártibine saı talqylanǵan tórtinshi zań jobasy – «Qarý saýdasy týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» dep atalady. Bul jóninde baıandama jasaǵan Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Talǵat Muhtarov 2013 jylǵy 2 sáýirde Nıý-Iorkte jasalǵan shart tómendegideı sanattar sheńberindegi kádimgi qarý-jaraqtyń barlyq túrlerine qoldanylatyndyǵyn aıtty.
«Olar jaýyngerlik tankter, jaýyngerlik brondalǵan mashınalar, úlken kalıbrli artıllerııalyq júıeler, jaýyngerlik ushaqtar, jaýyngerlik tikushaqtar, áskerı kemeler, zymyrandar men zymyrandyq ushyrý qondyrǵylary, atys qarýy men jeńil qarý-jaraqtar. Osy sharttyń erejelerin júzege asyrý úshin árbir qatysýshy memleket ulttyq baqylaý tizimin qosa alǵanda, ulttyq baqylaý júıesin qurady jáne paıdalanady, sondaı-aq osy shartqa qatysty máseleler boıynsha aqparat almasý úshin ulttyq baılanys ortalyǵyn taǵaıyndaıdy», dedi T.Muhtarov.
Baıandamashynyń aıtýynsha, osy shartty ratıfıkasııalaý kádimgi qarý-jaraqtyń halyqaralyq saýdasyna baqylaýdy belgileý jáne kúsheıtý arqyly halyqaralyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa, sondaı-aq olardyń zańsyz qaıta baǵyttalýynyń jáne zańsyz aınalymynyń jolyn kesýge yqpal etetin bolady.
Palata depýtattary osy kúni «Qazaqstan Respýblıkasynyń Halyqaralyq Valıýta Qoryna, Halyqaralyq Qaıta Qurý jáne Damý Bankine, Halyqaralyq Qarjy korporasııasyna, Halyqaralyq Damý Qaýymdastyǵyna, Investısııalar Kepildiginiń Kópjaqty Agenttigine, Investısııalyq Daýlardy Retteý jónindegi Halyqaralyq Ortalyqqa, Eýropa Qaıta Qurý jáne Damý Bankine, Azııa Damý Bankine, Islam Damý Bankine músheligi týraly» zańǵa ózgeristerdi qabyldady.
Zańǵa engiziletin erejeler Qazaqstannyń jańa halyqaralyq uıymǵa – Azııa Infraqurylymdyq Investısııalar Banki (AIIB) músheligine quqyqtyq sharttaryn retteıdi. Atalǵan qujat boıynsha arnaıy baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka birinshi vıse-mınıstri Rýslan Dálenov bizdiń elimiz bul banktiń aımaqtaǵy tolyqqandy múshesi bolyp tabylatyndyǵyn atap ótti.
«2015 jylǵy 29 maýsymda Beıjińde 57 quryltaıshy elder ókilderi qol qoıǵan AIIB-ny qurý týraly kelisimniń baptary Qazaqstan Respýblıkasynyń 2016 jylǵy 26 qańtardaǵy zańymen ratıfıkasııalandy. Zań AIIB-men qatynastarǵa ókiletti memlekettik organdardy aıqyndaıdy. Atap aıtqanda, baılanys arnasy retinde Úkimet (Ulttyq ekonomıka mınıstrligi) belgilegen tıisti resmı organ anyqtaldy, barlyq qarjy operasııalary men mámilelerdi júzege asyrý úshin – Qarjy mınıstrligi; ulttyq valıýtadaǵy barlyq qarjynyń jáne AIIB-niń basqa da aktıvteriniń depozıtarııi retinde Ulttyq bank belgilendi», dedi ol óz sózinde.
Vıse-mınıstrdiń túsindirýinshe, qujat Qazaqstan Respýblıkasy AIIB-ge múshelikke baılanysty ózara qarjy-qarajat qatynastardy Qarjy mınıstrligi men Ulttyq bank arqyly retteıdi.
Aıta keteıik, AIIB-niń negizgi maqsaty aımaq ekonomıkasynyń turaqty damýyna járdemdesý jáne ózara baılanysty ınfraqurylymdy nyǵaıtý, ınfraqurylymdarǵa jáne ekonomıka sektoryna basqa da óndiristik ınvestısııa ákelý arqyly Azııa elderiniń ekonomıkalyq jáne áleýmettik órkendeýin yntalandyrý bolyp tabylady. Energetıka, kólik jáne telekommýnıkasııa salalaryndaǵy jobalardy qarjylandyrý bank qyzmetiniń basym baǵyty bolyp tabylady. Al AIIB kapıtalyndaǵy Qazaqstan úlesi (qol qoıylǵan kapıtal) 729,3 mıllıon AQSh dollaryn (0,7930 paıyzy), ortaq úlestiń 10 387 daýysyn (0,9612 paıyzy) quraıdy. Tólengen kapıtal 145,9 mıllıon dollardy quraıdy, ol bes jyl boıy (2016-2020 jyldarda) jyl saıynǵy 29,180 mıllıon dollar kóleminde múshelik jarna tóleýdi talap etedi.
Sonymen qatar jıyn sońynda senator Sarsenbaı Eńsegenovtiń elimizdegi janarmaı jetispeýshiligi máselesi jónindegi jáne Atyraý oblysyndaǵy Qıǵash ózeniniń túbin tereńdetý jumystaryn júrgizý qajettiligi týraly, Talǵat Musabaevtyń eldegi ushý qaýipsizdiginiń qolaıly deńgeıin qamtamasyz etý týraly, Dúısenǵazy Mýsınniń «shekaralyq aýdandar» termıniniń mártebesin zańnamalyq anyqtaý jáne aýyl sharýashylyǵy sýbektilerin sýbsıdııalaý, sondaı-aq shekaralyq aýdandarda shaǵyn jáne orta bıznes úshin salyq jeńildikterin jáne yntalandyrý normalaryn damytý qajettiligi týraly, Serik Jaqsybekovtiń memlekettik organdarmen О́simdikterdiń jańa sorttaryn qorǵaý jónindegi halyqaralyq odaqqa elimizdiń enýi týraly jáne О́simdikterdiń jańa sorttaryn qorǵaý jónindegi halyqaralyq konvensııaǵa qosylý týraly depýtattyq saýaldary jarııa etildi.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»