Jarqyraıdy Temirtaýdyń ottary

N.Á.NAZARBAEV:   Magnıtka tarıhy, Temirtaý tarıhy, onyń adamdarynyń taǵdyry meniń taǵdyrymnyń ajyramas bóligi.       Irgeli joba iske asady Bizdiń Temirtaý metallýrgııalyq kombınatyn alypqa teńeýge ábden laıyq. Al ony bylaı qoıǵanda, alyptyń alyby deýdiń de esh artyq­tyǵy joq. Bolat, shoıyn, qańyltyr óndirý jóni­nen elimizde ǵana emes álemdegi kóshbasshy óndi­ris oshaǵy ekeni barshaǵa aıan. Otandyq ın­dýs­trııa­nyń qajymas qara naryndaı kásiporyn eli­miz­diń ekonomıkasyn alǵa umtyldyrýymen or­ny bólektigin árdaıym aıǵaqtap kele jatsa, damýdyń jańa kezeńine dem soqtyrýy da erekshe. Sol tynysyna qaraı qazaqstandyq óndiris órisi keńeıip, sony serpin esip keledi. Alyptyń adymy onyń qulashyn odan saıyn qanat jaı­dy­ryp, irgeli jetistikterge arqalandyra túsýde. Elbasy tapsyrmasyna sáıkes, bul kúnde óziniń kúsh-qýatyn barynsha arttyrýǵa bet túzegen kombınatta jańarý arqyly erteńgi bıik belesterge berik negiz ústemelenip jatyr. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlama­sy aıasyndaǵy oblystaǵy eń iri ınvestısııalyq jobanyń biri de osynda iske asyrylýda. Metallýrgııa óndirisinde domna peshteri asa mańyzdy býyn sanalady. Jumys aýqymy kóp rette solardyń isine tikeleı baılanysty bolady. Kezinde qýattylyǵy, jaraqtandyrylýy jaǵynan ozyq bolǵan birqatary eskirdi, úzdiksiz úderiske múmkindigi tómendedi. Sondyqtan qaıtadan kúrdeli jóndeýden ótkizilip, tolyqtaı jańǵyrtylýyn ýaqyt talaby alǵa qoıdy. Bıylǵy jazda « Arselor Mıttal Temirtaý» AQ osyndaı jobaǵa ótinish berip, atqarylýyn óz moınyna júktedi. El ındýstrııasyn damytýǵa arnalǵan mańyzdy qurylystardyń qataryna qosyldy. Búginde kúnnen-kúnge túrlenip, túlený ústindegi № 2 domna peshi osy qurylys­tyń qyz-qyz qaınaǵan orny. Ol endi az ýaqyttan keıin jańasha ekpin-qabiletpen jumysqa kirisken kezde shoıyn ón­dirýdi táýligine 3 myńnan 3,7 myń tonnaǵa ul­ǵaı­týǵa múmkindik beredi. Osyny jylǵa shaq­qan­da 1,3 mıllıon tonnaǵa deıin jetkiziledi degen sóz. Buǵan deıin de úlken suranysqa ıe ónim kóleminiń ósýi kásiporyn tabysyn molaıtýmen birge el ekonomıkasyna paıda túsiredi. Atalǵan jobanyń belgilengen merzimde iske qosylýyna bar kúsh-qabiletti jumyldyryp otyrmyz. Sóz oraıynda aıtqanda, kombınat boıynsha qolǵa alynǵan jobalar bir bul ǵana emes. Sort­tyq ılek óndirisinde ázirlemelerdi úzdiksiz quıý máshınesi qoldanyla bastady. Sonyń arqa­synda óndiris mádenıettiligin jaqsartýǵa, eńbek ónimdi­ligin arttyrýǵa jaqsy jaǵdaı týdy. Mu­nyń al­dyn­da da kásiporyndy qazirgi zaman­ǵy tehnologııamen jasaqtaýǵa kóp kúsh pen qarjy arnaǵan ın­vestordyń sol úrdisti jalǵastyrýy­nyń jar­qyn nyshanyna atalǵan eki joba tolyq aıǵaq. Taıaý jyldar ishinde bolat óndirýdi jy­ly­na 6 mıllıon tonnaǵa jetkizýdi kózdeýshi «Arselor Mıttal Temirtaý» kompa­nııa­sy temirtaýlyqtarǵa osy­laısha berik tirek bolatyndyǵyn tanytýda. Teginde, alyptarǵa alyp ister jarasady. Temirtaý metallýrgııalyq kombınaty sony us­ta­na­dy qashanda. Osydan biraz jyldar buryn qul­dyraýǵa shaq qalǵan kásiporyn qazir damý órinde dep aıta alamyz. Sol ótpeli kezeńde Elbasynyń qoltyqtan demep, qamqorlyqqa alyp, senimdi ınvestor tartýynyń arqasynda ekinshi ómir bitken óndiris oshaǵy keleshegi kemeldigine senim úlken. О́ıtkeni, udaıy jańarý, jańǵyrý jolynda. Al jańarý bar jerde tynys tyń, qadam keń ǵoı qashanda. Petr ShATALIN, № 2 domna peshiniń  qurylys jónindegi menedjeri.   Derek pen dáıek Temirtaý me­tal­lýrgııalyq kombına­tynda sońǵy jyl­dar­da mynandaı ny­sandar kúrdeli jón­deý­den ótip, iske qo­syldy: • №1 qańyltyr qaqtaý sehy; • № 1 úzdiksiz bolat quıý sehy; • jylyna 320 myń tonna ónim shy­­ǵaratyn ys­tyq­taı qalaıylaý já­ne my­ryshtaý sehy; • №3 domna peshi; • sortty ılek ón­­dirisinde ázirleme­lerdi úzdiksiz quıý má­shınesi; • № 2 domna peshi­niń iske qosylýy jaqyn; • taıaý jyldarda kombınatta bolat pen shoıyn óndirý jy­­ly­na tıisinshe 6 jáne 1,3 mıllıon ton­­naǵa jetkiziledi.   О́ńir óndirisi óristi Oblysymyz údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasyndaǵy jobalardy iske asyrý boıynsha elimizdiń ózge óńirleri arasynda kósh bastap keledi. Indýstrııalandyrý kartasyna engizilgen jalpy somasy 282,2 mlrd. teńge quraıtyn 45 jobanyń jyl basynan beri 9-yna jol ashyl­dy. Sonyń ishinde ótken jyly Qaraǵandy quıý-máshıne jasaý zaýyty baza­syn­da BelAZ júk kólikteriniń qosalqy bólshekterin shyǵarýmen qatar, ony qurastyrý da jolǵa qoıyldy. Bıyl jyl aıaǵyna deıin taǵy 15-i iske qosy­la­dy. Bulardyń ishinde óńirlik qana emes, respýblıkalyq deńgeılik mańyzy bary az emes. Máselen, Temirtaýdaǵy №2 domna peshi, «Sary Qazyna» JShS katodty mys óndiretin zaýyt qurylysy, «Horm-T» JShS ferroquıma óndirisi kesheni, «Qazavıaspektr» kásipornynyń aýyl sharýashylyǵy ushaq­taryn jasaý óndirisi, Qaraǵandydaǵy jylý-elektr ortalyǵyn jańǵyrtý men qýattylyǵyn arttyrý máni zor jobalar qataryna jatady. Baıqalyp otyrǵandaı, óńirde óndiristik salalardy damytýǵa basym kóńil bólingen. Buǵan múmkindik pen áleýet jetkilikti. Básekege qabiletti ónimder kólemin ulǵaıtý, ındýstrııa ıgiligin beriktendirý alǵa qoıylǵan negizgi maqsat. Damýdyń zamanaýı talǵam-talabynan tabylýǵa bet túzegen aımaq ekonomıkasy aldaǵy ýaqytta joǵaryda atalǵandaı irgeli joba­larǵa arqa súıeıdi. Erbolat KARGIN, oblystyq kásipkerlik jáneónerkásip basqarmasynyń bastyǵy.   Metallýrg bolǵanymdy maqtan etem Men metallýrgter qatary­na keıinde qosylǵan jas býynnyń birimin. Rasyn aıt­qanda úlken tolqynys ústinde kelip edim. Aǵa áriptes­terim­niń kómek-qoldaýy, aqyl-ke­ńesi arqasynda buryn beı­ta­nys eńbekke úırenip kettim. Qazir ózim de biraz izbasar­lar­ǵa tálimgermin. Domna peshi aldynda shoıyn qorytý ekiniń biriniń qolynan kelmese, sony meń­gerip áketkenime qýa­nysh­­tymyn. Ujym músheleriniń basym bóligi jastar. Kóbi aýyldyq jerlerden ortamyzǵa qosyl­ǵan zamandastar. Metallýrg bolý­dy shyn júrekten qala­ǵan­dary, qıyn jumysqa shy­da­ǵandary beldi de bedeldi áriptesterge aınalyp keledi. Jalpy bizde talpynǵan aza­mat­qa kásibı biliktilikti kóterý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Kásiporyn kóz aldymyzda ózgerýde. Keıde aldynda bar­ǵan sehqa taǵy bir aınalyp soqsań tanymaı qalasyń. Bu­ǵan deıin № 3 domna peshi kúrdeli jóndeýden ótkizilse, endi minekı, № 2-si sondaı jańarǵan qalypqa engeli tur. Kúni keshe ǵana óndiristiń ne ekenin bilmegen biz álemge tanymal kombınatta eńbek etýdi zor mártebe tutamyz. Toqtarhan YSQAQOV, jumysshy.   Jańarý, jakńǵyrý qalypty úrdis Kombınatymyzda barlyq óndiristik býyn mańyzdy sanalady. Jumystary bir-birimen tyǵyz birlesip, ushtasyp jatady. Sonyń ishinde bizdiń elektrlibolat balqytý óndirisiniń de ózindik orny bólek. Quramyna ottegi konvertor sehy bar munda júzdegen jumysshy eńbek etedi. Jylyna 5,2 mıllıon tonna daıyn slıabıng shyǵarylyp otyrýy solardyń qajyrly eńbeginiń arqasy. Keıingi kezde qatarymyzdy tolyqtyrýshy jastar jaǵy kóp. Qıyn da jaýapty metallýrg mamandyǵyn qalaǵan ynta-yqylastaryna rızalyǵymyzdy tájirıbemiz­di úıretip, sheberlik shyńdatýmen bildirip kelemiz. Basqa salalardaǵydaı bizde de óndiristiń jyl saıyn jańaryp, jańǵyryp jatýy qalypty úrdis. Onsyz bolmaıdy. Álemdik rynokta básekelestik odan saıyn kúsheıgen ýaqytta ozyq tehnologııa kómegi arqyly alǵa umtylý asa qajetti áreket ekeni belgili. Kásiporyndy qanatynda ustaǵan «Arselor Mıttal Temirtaý» kompanııasynyń bul rette keleshegin erte oılap, damýǵa dem berýde eshteńeden aıanbaýy kóńilge kórik beredi. Demek, Magnıtkamyzdy jańa belester kútedi. Solaı bolaryna da senimimiz úlken. Mysal úshin búginde óndirisimizdiń tyń qýat kózi – ázirlemelerdi úzdiksiz quıý qondyrǵysyn ornatý aıaqtaldy. Ol jylyna 1,5 mıllıon tonna osyndaı ónim óndirýge múmkindik beredi. Aıta ketý kerek, bul – kombınat kúsh-qýatyn kúsheıtý baǵytynda iske asyrylǵan mańyzdy jobalardyń biri. Mundaı qaryshty damý kepili eselengen jigermen eńbek etýge umtyldyrmaı qoımaıdy. So­nyń jarqyn kórinisine bizdegi óndiris yrǵaǵy aıǵaq. Vladımır IаBLONSKII, elektrli bolat balqytý óndirisiniń bastyǵy. Shoıyn qorytýshymyn Men osy mamandyq ıesi ekenimdi maqtan tutamyn. Bul metal­lýrgter arasynda asa qadirlenetin kásip bolsa, Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Qazaqstan Magnıt­ka­syndaǵy eńbek joly da sodan bastalǵanyn bilemin. Shoıyn qorytý sııaqty jaýapty mindetti atqarý gornovoı­shylarǵa júkteledi. Sol qatarǵa qosylǵanyma tórt-bes jyl bolyp qaldy. Osy oraıda, ásirese byltyrǵy jyly bolǵan mynadaı oqıǵa umytylmaq emes. Alǵashqy qazaqstandyq shoıyn alynýynyń 50 jyldyǵyna baılanysty uıymdastyrylǵan merekelik sho­ıyn qorytý senimi Nurym Álipbaev, Vladımır Tkachenko syndy árip­testerimmen birge maǵan da kórsetilgen bolatyn. Úsheýimiz Elbasy bastaǵan ardager gornovoıshylardyń kózbe-kóz qadaǵa­laýy­­men isimizdi atqaryp shyqtyq. О́z mindetimizdi múltiksiz oryndadyq qoı dep oılaımyn. Osy rásimge qatysýshy Vladımır Kolbasa syndy ataqty gornovoıshy arqamyzdan qaǵyp, qolymyzdy qysyp, rızalyq bildirgeni esten ketpeıdi. Magnıtka, Temirtaý kezindegideı jastarǵa qanat bitiretin úlken eńbek mektebi. Qazir kombınat quramynyń basym bóligi ózimdeı otyzdyń ar jaq, ber jaǵyndaǵy zamandastarym. Deni Qarqaraly, Aqtoǵaı, Nura sııaqty aýdandar men alys aýyldarynan kelip, osynda taǵdyrlaryn toǵystyrǵan jastar. Qalaǵan mamandyqtaryn meńgerdi. Otaý tikti. Meniń bes baýyrym da janymnan tabylyp, bir ortada eńbek etip kelemiz. Kimde-kim turmysyna tirek kásipornynyń jaqsy jaqtaryna qýanady ǵoı. Ondaǵy kúnnen-kúngi órkendi ózgeristerge biz de mereılimiz. О́se berýine úlesimizdi ekpindi eńbek arqyly qosý sodan týǵan tilek. Marat ATShABAROV, № 4 domna  peshiniń gornovoıy. Betterdegi materıaldardy daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan­nyń» Qaraǵandy oblysyndaǵy tilshisi Aıqyn NESIPBAI, sýretterdi túsirgen Dmıtrıı Kýzmıchev, Valerıı Petýhov.