Ermıtaj álemine engen kún

Sarysúıek Sankt-Peterbýrgtegi osynaý mádenıet ordasynyń sán-saltantyn sýretteýge sirá, til jetpes. Ondaǵy keremetterdi kózben kórý kerek. Tek sonda ǵana kóńilińiz kónship, alǵan áserińizdi boıaýy solǵyn tartpasy anyq. О́z basymyzdan ótkergen jaı bolǵan soń aıtyp jatqanymyz ǵoı.

Al endi alystaǵy aq túnder qala­sy­na aıaǵy jetpeı júrgender qaıtpek?! Olardyń da oı-armanyn oryn­daýdyń ońtaıly joly tabyl­ǵan tárizdi. Qazir adamzattyń aqyly asyp-tasyp, ǵylym men tehnıkanyń qaryshtaǵan zama­ny emes pe. Búginde ekiniń biri biletin elektrondy formatta qalaǵan taqyrybyńmen tanysýǵa bolady. Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Ulttyq mýzeıin­de ótken Ermıtaj kúnderi barysynda osyny baıqadyq. Ermıtajdyqtar elordaǵa barlyq baǵaly eksponattaryn kóshirip ákelgendeı kúı keshtik.

Aıtýly oqıǵaǵa oraı arnaıy uıy­m­das­tyrylǵan baspasóz kon­fe­ren­­sııa­synda Memlekettik Ermı­taj bas dırektorynyń orynbasary Svet­lana Adaksına aǵynan jaryla aq­tarylyp, biz birin bilsek, birin bilmeı­tin biraz derekterdi alǵa tartty. Mártebeli meımannyń málimdeýinshe, erteden qalyptasqan Qazaqstan-Reseı qarym-qatynasy keıingi kezderi tipti tereńdeı túsken. Ásirese mádenı-rýhanı baılanystar barynsha jaqsy jolǵa qoıylǵan. Barshamyz kýá bolyp otyrǵan myna mańyzdy shara sonyń aıǵaǵy.

«Eki jylda bir ret Astanada Ermıtaj kúnderin ótkizýdi ózindik dástúrge aınaldyryp kelemiz. Alǵash ret munda 2015 jyly keldik. Bıyl jazda EKSPO aıasynda mýzeıi­miz­diń qoryndaǵy Shyǵys qarý-jaraq­­tary­nyń kolleksııasyn kópshilik nazar­yna usyndyq. Meniń áriptesim, «Arsenal» bóliminiń meńgerýshisi Dmıtrıı Vladı­mırovıch Lıýbın ázildep aıtqandaı, «Atys-shabys quraldarynyń kómegimen de dostyq kópirin ornatýǵa bolady eken». Bul joly dástúrli ádis-tásilderden bas tarttyq. Tas ǵasy­rynan búgingi tańǵa deıingi kezeńdi qam­tıtyn úsh mıllıonnan astam jádigeri bar, álemdegi eń áıgili mýzeıdiń asyl qazynalaryn VR-360 pishinindegi on segiz mınýttyq vırtýaldy fılm arqyly kórsetpekpiz. Baǵasyn keıin bere jatarsyzdar. Menińshe, sizderdi beıjaı qaldyrmaıtynyna senimdimin», dedi ol jyly jymıyp.

«Jaqsyny kórmek úshin» degen. Endeshe ne turys. Kóp keshikpeı arnaıy apparatty kózimizge kıip, «Ermıtaj. Ýaqyt pen keńis­tikke vırtýaldy súńgý» atty qııal-ǵaja­ıyp qyzyqty beınetaspany tamashalaýǵa kiristik.

Oıpyrmaı, shaǵyn ekrandaǵy «shytyrman» birden baýrap ala jóneldi. Kıno deıin deseń, taspadaǵy tarıhı oqıǵalardyń tap ortasynda sen de júrgendeısiń... Ǵajap!..

...Saraı alańyndaǵy ataqty Aleksandr baǵanynyń aldyna jan-jaǵy altynmen aptalyp, kúmispen kúptelgen kúıme toqtaı qaldy. Eppen esigi ashylyp, ishinen bir tanys beıne shyǵa keldi.

Oıbaı, mynaý álgi, Reseıdiń tanymal ártisi Konstantın Habenskıı ǵoı... Ústine kıgen qara palto men basyndaǵy sılındr qalpaǵynyń ózine jarasa qalǵanyn qarashy. Amandasyp aldy da, aýzy-aýzyna juqpaı saıraı jóneldi. «Ermıtajǵa kirgiń kele me? Sen menimen birge onyń ishine kirip qana qoımaısyń, sondaı-aq ótken ómirge enip, tarıh tereńine boılaısyń. Bizdiń aldymyzda óner týyndylary jınalǵan mýzeı ǵana emes, orys monarhtarynyń úıi – ımperator rezıdensııasy tur», deıdi bizdi jeliktirip.

Sodan ýaqyt pen keńistik bıligine baǵyn­baıtyn jolbasshymyzdyń sońyna erip, Qysqy saraıyńyzdy emin-erkin araladyq. Bir buryshta qalyń kartınalarynyń qaq ortasynda qamyǵyp Ekinshi Ekaterına otyr. Áldebir máseleler mazalap ábigerlengen syńaıly. Sóıtsek, sheteldik myrzalar syıǵa tartqan shedevr sýretterdi qaıda ornalastyraryn bilmeı qınalǵan túri eken. Qasyndaǵy nókerlerine muńyn shaǵyp qoıady: «Jan-jaqtan jınalǵan jaýharlar kún kózin kórmeı qarańǵy qoımada jatyr. Alda-jalda atjalmandar kemirip tastasa qaıtem? Qoı, men bulardy iletin ońasha otaý saldyraıyn...».

Mine, jylyna úsh mıllıon adam kelip tamashalaıtyn Ermıtaj tarıhy osylaı bastalǵan.

On toǵyzynshy ǵasyrdyń ortasyna deıin talaılardy tamsandyrǵan Ermıtajdyń tabaldyryǵynan attaý baqyty eldiń bárine birdeı buıyra bermegen. Basqa túgil Pýshkın­niń ózi araǵa Jýkovskııdiń abyroı-bedelin salyp shaqyrý bıletin zorǵa suratyp alypty.

1837 jyly Imperatordyń qutty mekeni ot qushaǵyna oranǵanda Birinshi Nıkolaıdyń ózi bas bolyp, qundy dúnıelerdi syrtqa tasytypty. Patsha pármenimen arada on bes aı ótkende záýlim ǵımarat qaıtadan boı kóteripti.

Aıta berse, sherter shejireniń shegi joq...

Aıtpaqshy vırtýaldy saıahattyń arqa­syn­­da eksponattardyń basym bóligi sary maı­daı saqtaýly turǵan jertólege tústik. Ondaǵy baılyqtyń baǵasyn biletin mamandar mán-jaıdy túsindirdi. Árıne ár ǵasyrdan jetken kóne jádigerlerdi jańǵyr­typ, qaıta qalpyna keltirip, talapqa saı kútip-baptamasa bolmaıdy. Munda sondaı jumystar júrgiziletinin bildik.

Sıqyrly saparymyz aıaqtalar shaqta Ermıtaj shatyryna shyǵý múmkindigine ıe boldyq. Baıaǵyda patsha aǵzamdar dál osy aradan aınalany baqylap, «Soltústik Palmıra­sy­nyń» sulýlyǵyna suqtanǵan desedi.

Ermıtajǵa ádeıilep barsaq ta mundaı qurmetke bólenbes edik. Sátiniń Astana tórinde túskenin qarashy. Tóbeden tóńirekke qaraǵanda, óne boıyńdy súısinispen qatar qorqynysh sezimi qosa bıleıdi. О́ıtkeni kórgenińnin bári shynaıy ómirdegideı. Aıaǵyńnyń astynda jatqan kóshege nemese jarqyraǵan Neva jaqqa qarasań basyń aınalyp, qulap kete jazdaısyń. Al aspanǵa qaraı qussha qalyqtaǵan sátte júregiń aýzyńa tyǵylady...

...Ekinshi bir alańda ornatylǵan dál osyndaı elektrondy qurylǵymen Ermıtajdyń «Iýpıter» zalyndaǵy ejelgi músinderdiń qyr-syryna qanyqtyq.

Bul kúnderi Ermıtajdyń bilikti mamandary astanalyqtar aldynda mazmundy, maǵy­naly baıandamalar jasap, sheberlik dáristerin oqydy.

Elordany eleńdetken Ermıtaj kúnderine qatysyp qaıtqan «Egemen» tilshisiniń kórgen-bilgeni mine, osyndaı.

Talǵat BATYRHAN, «Egemen Qazaqstan»