Baıanaýyl aýdanyna qarasty Maıqaıyń kentiniń turǵyndaryn ortalyq kóshe boıyndaǵy jylý júıesi men sý qubyrlarynyń talaı jyldan beri jóndeý kórmeı kelgeni qınaıtyn. Ábden tozyǵy jetken qubyrlar ildaldalap áıteýir jamap-jasqaýmen paıdaǵa jarap júrdi. Qalaı jóndep, iske qosar ekenbiz dep jergilikti ákim-qaralardyń da basy qatty. Jóndeý kórmegen qubyrlar qys ortasy qaqaǵan aıazda jarylyp, áýre-sarsańǵa salatyn. О́ndiristi kentte 2200 páterden turatyn 60-qa jýyq kóp qabatty turǵyn úı bar. Ol páterlerge jylý da, sý da aýadaı qajet ekeni belgili. Aryz-shaǵymdardyń deni osy úılerde turatyn, óndiris oryndarynda eńbek etetin jumysshylardan túsetin. Aýdan bıýdjetiniń de eski jylý júıesin qaıta qoparyp jóndep shyǵýǵa uzaq jyldar boıy shamasy jetpedi. Jylýdyń Ekibastuz qalasynan jáne jergilikti ken baıytý kombınatynan jetkiziletinin de aıta ketken jón. Ol jaqtan keletin jeliniń uzyndyǵy 40 shaqyrymdaı, onyń ózine de kúrdeli jóndeý qajet bolǵan edi.
“Egemen Qazaqstannyń” Pavlodar oblysyndaǵy tilshisi Farıda Byqaı Maıqaıyń kentiniń ákimi Orda Ermekbaevqa:
– Siz buǵan ne deısiz?
– Bizdiń Maıqaıyń kentin talaı jylǵy mundaı qıyndyqtan Elbasy bastamasymen júzege asqan “Jol kartasy” memlekettik baǵdarlamasy alyp shyqty. Kenttegi jylý júıesiniń apatty jaǵdaıy sonaý 90-jyldardan beri aıtylyp keldi. Jylda qıyn jaǵdaıǵa tap bolýshy edik. Búginde turǵyndar úshin qýanyshty kún de kelip jetti. Oblys ortalyǵyndaǵy Beıbit Ramazanov basqaratyn “Stroı-PV” jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 67 mıllıon teńgege eski qubyrlardyń úsh shaqyrymyn aýystyryp berdi.
Jalpy, osy baǵdarlama aıasynda atqarylǵan jumystarǵa kent boıynsha 114 mıllıon teńge bólindi. Soǵan sáıkes mektep, emhana jáne turǵyn úılerdiń jylý júıelerin, sý qubyrlaryn jóndep aldyq. Úı jylyndy. Sý kelip tur. Kózimiz ashyldy. Kent turǵyndary, mektep, emhana ujymdary burynǵydaı endi qys kózi qyraýdan qoryqpaıtyn boldy. Sý da, jylý da bar. Jergilikti jumyssyz turǵyndar da jumyspen qamtamasyz etilip, aıyna 40-50 myń teńgeden aqsha tapty.
Ýchaskelik emhana ǵımaraty da oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynan 13 mıllıon teńge bólinip, kúrdeli jóndeýden ótti. Máselen, kent shetindegi Gagarın, Kenjebaev, Gogol atyndaǵy shetkeri kóshelerge bıyl alǵash ret qubyr arqyly úıdi-úıge sý jetkizildi. Endi kent ishine túgeldeı sý qubyrlary tartylady. Úıge kelip úlgergen aýyz sýdyń baǵasy qymbat emes – tekshe metrine 50 teńge. “Jol kartasy” baǵdarlamasy arqyly endigi jyldary kent ishindegi barlyq joldar da jóndeletin bolady.
Pavlodar oblysy.
“ÁP-ÁDEMI ÁN EDI...”
Bıyldan bastap elimizdegi densaýlyq saqtaý júıesin zaman talabyna saı úılestirý maqsatynda “Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi” engizilip otyr. Bul Sıngapýr memleketiniń is-tájirıbesi negizinde jasalǵan jumys kórinedi. Basty maqsat – dárigerlerdiń arasyndaǵy jemqorlyqty boldyrmaý, salaǵa bólingen mıllıardtaǵan qarjyny tıimdi qadaǵalaý, emdeý mekemeleri men dárigerler arasyndaǵy básekelestikti damytý, qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý, taǵy basqa tıimdilikterge qol jetkizý. Buryn kvota alý máselesi biraz qıyndyqtar týǵyzyp kelse, endigi jerde bul óz oraıymen sheshilip otyrady. Bir sózben aıtqanda, qarapaıym adam medısınalyq qyzmetti tıimdi paıdalanýǵa qol jetkizbek. Tek qana memlekettik mekemeler emes, jeke sektorlar da bul iske tikeleı qatysa alady. Shuǵyl jaǵdaılarda shaqyrylǵan jedel járdem naýqastardy kezekshi klınıkalarǵa jetkizedi. Al olarǵa ketetin shyǵyndy mınıstrlik tóleıdi. Osyǵan qaraǵanda, munyń bári adam densaýlyǵyna ketken naqty shyǵynǵa tólenetin aqyny anyqtaý bolyp otyrǵany belgili.
Al qandaı emhanaǵa baryp emdelý máselesin turǵyndar ózderi sheshedi. Azamattyǵyń bolsa, tirkelgen jeriń talap etilmeıdi. Bul kóship júrgen jurt úshin óte tıimdi. Júıeniń talaby boıynsha, ótken aıdyń ishinde árkim ózi tańdaǵan emhanasyna tirkelýi tıis edi. Biraq osy erkindiktiń oryndalýy qazir ár alýan pikirge arqaý bolyp otyr. Sonyń eń bastysy, turǵyndar jaqsy degen úlken klınıkalyq emhanalarǵa umtylýy der edik. Degenmen, sol emhana úmitkerlerdiń bárine birdeı qyzmet kórsete ala ma? Qural-jabdyqtar, mamandar jetkilikti me? Buǵan qosa, jaqsy dep alystaǵy emhanalarǵa tirkelgen azamattar bólimshe dárigerlerin úıine shaqyrǵan kezde der kezinde qalanyń o sheti men bu shetine jaıaý-jalpy júrse, der kezinde jete ala ma? Qazir osyndaı máseleler medısına qyzmetkerlerin de, halyqty da qatty tolǵandyrý ústinde. Jáne bir aıtarymyz, elimizdiń barlyq aımaqtaryndaǵy jurt Almaty men Astanadaǵy irgeli ortalyqtarda em qabyldaýǵa umtylary anyq. Biraq olardyń baryp-kelýi qalaı uıymdastyrylady? Eger júıe jelisinde jurttyń ári-beri sabylýyna jol bermeıtin aımaqtyq emhanalar uıymdastyrý jaǵy qarastyrylsa, jón bolar edi. Taǵy bir aıtarymyz, bul júıe qııandaǵy aýyldarda qalaı iske asyp jatyr?
Shyny kerek, álemdik deńgeıdegi ozyq tájirıbege júginý aldyndaǵy daıyndyq barlyq óńirde júrmegeni qazir kórine bastady. Jurtshylyqtyń kóbi kúni búginge deıin júıe týraly habarsyz ekenderin, tirkelý-tirkelmeý máselesin áli anyqtamaǵanyn ańǵartyp otyr. Al tirkelý bıylǵy aqpannyń 1-ine deıin ǵana dedik. Al odan arǵy jaǵdaı qalaı óristeıdi? Der kezinde tizimge kirmegen azamattar taǵy da áýre-sarsańǵa túsip júrmeı me? Qalaı desek te halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartý jónindegi ádemi ıdeıa kúni erteń atam qazaqtan qalǵan ataly sóz “Áp-ádemi án edi, pushyq shirkin qor qyldynyń” kebin kıip júrmeı me? Bulaı deýimizge sebep, osy ýaqytqa deıin qansha reforma júrgizildi. Sonyń nátıjesi ne berdi, ol eskertildi me? Erteń reforma úshin bolyp qalmaı ma? Sondyqtan da bul júıeniń aıasyn tek qana qalalarda ǵana áńgime arqaýyna aınaldyra bermeı, búkil el kóleminde qalaı atqaryp jatyr, ásirese aýyl tys qalyp qoıǵan joq pa degenge mán bersek, jaqsy bastama ómirsheń bolmaq. Iá, báseke halyqtyń ár iske kózi jetip, túgel qatysqanda oryndalatynyn esten shyǵarmasaq eken.