Qazaqstanǵa tanymal tulǵa, senator Ikram Adyrbekov «Elshilerdiń shetelde bolý merzimin 5 jyldan arttyrmaý máselesi ózekti bolyp otyr, sebebi qazirgi kezde 20 jyldan astam ýaqyt boıy elge oralmaǵan elshiler, dıplomattar bar. Olar elden qarym-qatynasyn úzdi dep aıtýǵa bolmaıdy, degenmen de sony nasharlatqan, eldegi jaǵdaıdy tereń túsinbeıdi» dedi («Sózbe-sóz» – «QazAqparat»).
Estigen qulaqta jazyq joq, «Qazaqstan Respýblıkasynyń dıplomatııalyq qyzmeti týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn talqylaý barysynda ótken jazda kópshilik tańǵalarlyq osyndaı sózdiń aıtylǵany bar. Áriptesin qyzý qoldaǵan Syrtqy ister mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Anarbek Qarashev te aǵynan jaryldy: «Balalar qazaq ekenin bilmeı ketedi. Men 12 jyl (elde) bolǵan joqpyn. Balalarymda týǵan eli týraly durys tanymy bolmady. Elge kelip, úsh jyldan keıin balalar qazaq ekenderin sezip otyr, ıaǵnı osynda mektepke baryp, qazaqsha sóılep, qaı memlekettiń balasy ekenin túsine bastady». О́te aıanyshty-aq ahýal. Demek, halyqaralyq mańyzdy istermen ǵana aınalysatyn quzyrly vedomstvodaǵy jaýapty azamattardyń depýtattar nazaryna usynǵan bul máseleleriniń kókeıkestiliginde, memlekettik salmaǵynda esh daý bolmaýy tıis. Alaıda...
Jańa jyldyń alǵashqy kúnderi «24.kz» telearnasyna Germanııada turatyn ataǵy kúlli Eýropaǵa tanymal qandasymyz neırohırýrg Jádik Shenol polıglot ekenine qaramastan, ana tilinde suhbat berdi. Qazaqstan topyraǵyn baspaǵan úsh qyzy men kenje uly bir daýyspen qosylyp, Nurǵısa Tilendıevtiń «Sarjaılaýyn» shyrqady. Ana tiline degen qurmettiń eń taza da asqaq úlgisi. Germanııada týyp-ósken otaǵasynyń ózi Qazaqstanda bir-aq ret bolypty. Tarıhı Otanynan tym shalǵaıda júrgen otbasynyń ana tiline, Otanyna degen mynadaı súıispenshiligin kórgende kózińe eriksiz jas úıiriledi.
Taǵy bir mysal... Keshe ǵana 102 jasqa saltanatpen qadam basqan Ásııa Sardarbek ájemiz amerıkalyq (Vırdjınııa shtaty) uzaq jasaýshylardyń mártebeli sapynda tur. Ataqty aýǵan patshasy Zákir hannyń urpaǵy, el bıleýshisi Ámirı Muhammedtiń jesiri Ásııa ájemizdiń «1916 jyly Shýdyń boıynda týyppyn. Jalaıyrdyń qyzymyn. Úrkinshilik kezinde áýeli Túrkistanǵa jettik, odan Qaraqalpaqstan arqyly Ámýdarııany keship Aýǵanstanǵa óttik», dep qazaqsha múdirmeı sóılegen saǵynyshqa toly qarlyǵyńqy daýysy kúlli Qazaq eliniń qulaǵynda jańǵyryp qalyp qoıdy. Jarty ǵasyrdan astam Aýǵanstanda Shah saraıynda, odan keńes áskeri basa kóktep kirgende Eýropa elderin saǵalap, sodan sońǵy 20 jylda Amerıka Qurama Shtattaryna turaqtaǵan áziz anaǵa ana tilin umyttyrmaǵan qandaı qudiret, qandaı qýatty kúsh boldy eken?!
Mine, osy arada Shenol myrza men Ásııa ájemizdiń mysalynda bastapqydaǵy elshiler oqıǵasyna qaıta oralýǵa májbúrmiz. Bizdi jalpyǵa birdeı qoǵamdyq talaptar turǵysynan alańdatqany – álemniń ár buryshynda Táýelsiz Qazaqstandy eldestirip júrgen azamattarymyzdyń 10-15 jyl el betin kórmegeni emes, eger bizdiń elshilerimiz arasynda ana tili qoldanysy nasharlaı bastasa, osynshama jyl ishinde sol shetelde olar qaı tilde sóılegen? Elaralyq resmı qujattar qaı tilde toltyryldy? Olarǵa bizdiń memlekettik tilimizdiń qazaq tili ekeni shynymen-aq eskertilmegeni me? Elshiler men konsýldar otbasynda qaı tilde sóılesti eken, ana tilin bilmeıtin «balalary biz qaı memleketten keldik» degen oıda júrdi degen saýal týyndaıdy. Ras qoı. Zań tujyrymdamalaryn bekiterdegi dıplomattarymyzdyń ana tiliniń problemasyn alǵa tarta sóılegen yqylasyn zań qabyldaýshylar «shyn kóz jasymyzǵa sener», ılanar degen úmiti shyǵar dep oı túıdik.
Oıymyzdy rýmyn men fransýz halqyna teń oıshyl, kórnekti fılosof Emıl Mıshel Chorannyń «Adam qaı elde tursa da, tek qana óziniń ana tiliniń qudiret-kúshimen ǵana ómir súredi. Bizdiń shyn Otanymyz – ana tilimiz. Osyny uǵynsaq jetkilikti» degen ǵajaıyp sózimen qorytyndylasaq deımiz. Kúlli álem elshilerine, onyń ishinde qazaq elshilerine qulaqqaǵys etip turǵandaı netken ýytty sóz edi?!.
Talǵat SÚIINBAI, «Egemen Qazaqstan»