Prezıdent Nursultan Nazarbaev AQSh-qa resmı sapary aıasynda Aq úı basshysy Donald Tramppen kezdesti. Qarsy alý rásimi aıaqtalǵan soń Elbasy Aqúıdiń Qurmetti qonaqtar kitabyna qoltańba qaldyrdy. Qazaqstan men AQSh Prezıdentteri ekijaqty qarym-qatynastyń jáne halyqaralyq kún tártibiniń meılinshe ózekti máselelerin talqylady.
Elbasy resmı saparmen kelýge shaqyrǵany úshin AQSh Prezıdenti D.Trampqa alǵysyn bildirdi. Qazaqstannyń AQSh-ty senimdi seriktes, áleýetti áriptes sanaıtynyn jetkizgen N.Nazarbaev aldaǵy ýaqytta ekijaqty qarym-qatynasty nyǵaıtýdyń mańyzdylyǵyn atap kórsetti.
«Sizdi prezıdenttik qyzmetińizdiń bir jyldyǵymen jáne ekonomıkadaǵy zor jetistikterińizben quttyqtaımyn. Qazaqstan men AQSh arasynda árdaıym ekijaqty saıası qarym-qatynas ornaǵan. AQSh tarapy alǵashqylardyń biri bolyp Qazaqstannyń táýelsizdigin moıyndady. Sodan bergi 26 jyl ishinde eki el arasyndaǵy baılanys jańa beleske kóterildi. Meniń búgingi saparym ‒ sonyń aıǵaǵy. Aldaǵy áńgime barysynda eki elge de tıimdi máselelerdi talqylaıtynymyzǵa jáne Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy ekonomıkalyq áriptestiktiń odan ári nyǵaıa túsetinine senimdimin», dedi Elbasy. О́z kezeginde D.Tramp AQSh tarapy Qazaqstandy Ortalyq Azııa óńirindegi bolashaǵy zor, strategııalyq áriptes dep esepteıtinin málimdedi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy dıplomatııalyq, saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynas jańa sapaǵa ıe bolyp otyr. Aq úı basshysy Qazaqstandy óńirlik beıbitshilik pen qaýipsizdiktiń sheshýshi faktory retinde baǵalaıtynyn jetkizdi.
– Sizdiń osynda kelgenińizge qýanyshtymyn. Sizge barlyǵy zor qurmetpen qaraıdy. Eki el arasyndaǵy qarym-qatynas keremet jolǵa qoıylǵan. Qazir Qazaqstannyń jaǵdaıy óte jaqsy. Biz úshin Sizdi qabyldaý zor mártebe. Sizdiń elińiz úshin jasaǵan isińiz, shynynda da, tamasha, – dedi AQSh Prezıdenti.
Budan keıin memleket basshylary shaǵyn quramda kelissózder júrgizdi. Jıyn aıaqtalǵan soń N.Nazarbaev pen D.Tramp jýrnalısterge arnalǵan brıfıng ótkizip, kezdesýdegi talqylanǵan máselelermen tanystyrdy.
Prezıdent N.Nazarbaev Aq úı basshysyna AQSh-qa shaqyryp, qazaqstandyq delegasııaǵa qonaqjaılylyq tanytqany úshin alǵys bildirdi. D.Tramppen telefon arqyly sóılesýin, Er-Rııadtaǵy kezdesýin jáne osy sapardyń senim, dostyq jáne ózara túsinistik týy aıasynda ótip jatqanyn atap kórsetti.
«Saparymnyń nátıjesi Qazaqstan-Amerıka qarym-qatynasy eki eldiń ıgiligine aınalar keńeıtilgen strategııalyq seriktestik deńgeıine kóteretindigine senimim mol. Búgin Astana men Vashıngtonnyń ózara qarym-qatynasynyń jańa dáýirine bastama bolatyn birlesken saıası málimdeme qabyldaımyz. AQSh bizdiń táýelsizdigimizdi alǵash moıyndaǵan elder qatarynda. Sodan beri saıası turǵyda Qazaqstanǵa qoldaý kórsetip keledi», dedi N.Nazarbaev.
Elbasy AQSh-qa saparynda Ortalyq Azııadaǵy bes memlekettiń atynan kelip otyrǵanyn aıtty. Qazirgi ýaqytta Ortalyq Azııaǵa alpaýyt memleketterdiń qyzyǵýshylyǵy zor. Soltústikte Reseı, shyǵysta Qytaı, ońtústikte ıslam álemimen shektesip jatyrmyz. Bul rette AQSh-tyń «S5+1» formatyna qatysýy óte mańyzdy. Men D.Tramp myrzadan bul yntymaqtastyqty jalǵastyrýdy suraımyn, dedi Memleket basshysy.
«Qazaqstan 2001 jyly terrorızmge qarsy kúreste AQSh-qa belsendi túrde kómek qolyn sozdy jáne qazirgi tańda Aýǵanstanda júrgizilip jatqan aýqymdy jumystarǵa qoldaýyn jalǵastyryp keledi. Búkil álem terrorızmniń jańa oshaqtaryna qarsy turýy tıis. Qazaqstan Aýǵanstanǵa 75 mıllıon dollar kóleminde gýmanıtarlyq jáne tehnıkalyq kómek kórsetti. Buǵan qosa, myńǵa jýyq aýǵandyq jastar bizdiń joǵary oqý oryndarynda oqyp jatyr. Bul jumystarǵa 50 mıllıon dollar jumsaldy. Bul jaıynda keńinen aıtyp berýge ýaqyt jetkilikti bolady dep oılaımyn», dedi Prezıdent N.Nazarbaev.
Elbasy Qazaqstannyń táýelsizdik alǵan tusta ıadrolyq qarý arsenalynan bas tartyp, Semeıdegi synaq alańyn japqanyn eske salyp ótti. Iаdrolyq qarýy bar elderge bizden úlgi alýǵa shaqyrýǵa moraldyq quqyǵymyz bar. Mundaı áńgimeni Iranmen júrgizdik, qazir Soltústik Koreıamen kelissóz júrgizýdemiz. KHDR máselesin Qytaı, AQSh, Reseı tarapy birlese sheshe alady, dedi Memleket basshysy.
Prezıdent N.Nazarbaev ekijaqty qarym-qatynastaǵy ekonomıkalyq baılanystyń mańyzyna toqtaldy. Qazaqstandaǵy amerıkalyq kompanııalar el ekonomıkasyna 50 mıllıard dollardan astam qarjy quıyp, bes myńǵa jýyq jumys ornynyń ashylýyna múmkindik jasady. Elimizge keletin AQSh azamattaryna vızasyz rejim engizilgen. Elbasy vızaǵa qatysty endigi qadamdy AQSh tarapynan kútetinin málimdedi. Sonymen qatar aldaǵy ýaqytta eki el arasynda tikeleı áýe qatynasy ornatylmaq.
«Búgingi dóńgelek ústelde 7 mlrd dollar kólemindegi 20 kelisimshartqa qol qoıýdy josparlap otyrmyz. Bul ‒ bıznes ókilderi arasyndaǵy ózara baılanystyń joǵary deńgeıin kórsetedi. Biz Boıng ushaqtaryn satyp alýdy, Qazaqstanda 900 elektrovoz salýdy jáne aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy baılanysty arttyrýdy kózdeımiz», dedi Memleket basshysy.
Sóz sońynda D.Trampty AQSh-tyń ekonomıka salasynda qol jetkizgen tabystarymen quttyqtady. «Siz tańǵalarlyq salyq reformasyn jasadyńyz. Bul qadamyńyzdy qoldaımyn, óıtkeni mundaı reformany biz bes jyl buryn qabyldaǵan bolatynbyz. Bizde korporatıvtik salyq 20 paıyz, tabys salyǵy 10 paıyz», dep sózin túıindedi N.Nazarbaev.
О́z sózin Elbasyna alǵys aıtýdan bastaǵan D.Tramp N.Nazarbaevtyń Aq úıge resmı saparmen kelýin ózine abyroı sanaıtynyn jetkizdi. «AQSh tarapy shırek ǵasyrdan beri Qazaqstandy Ortalyq Azııadaǵy táýelsiz, egemen, áleýetti strategııalyq áriptes retinde eseptep keledi. Biz Qazaqstannyń táýelsizdigin alǵashqylardyń biri bolyp moıyndaýymyzdy maqtanyshpen aıtamyz. Sodan beri kóp ýaqyt ótti. Alaıda bul Qazaqstan men AQSh tarapy halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin tize qosyp jumys istegen merzimnen uzaq emes. Qazaqstan ózderindegi ıadrolyq qarýdan bas tartý arqyly óz urpaǵy úshin qaýipsiz jáne beıbit bolashaq qalyptastyrdy», dedi D.Tramp.
Budan keıin Aq úı basshysy AQSh-tyń Qazaqstan ekonomıkasynyń eń iri ınvestory jáne negizgi saýda-sattyq áriptesteriniń biri ekenine toqtaldy. D.Tramp Qazaqstandy Ortalyq Azııa óńirindegi tabysty damýdyń modeli retinde tanıtynyn atap kórsetti.
«Biz aldaǵy ýaqytta Qazaqstanǵa salynatyn ınvestısııa kólemin arttyrýdy kózdep otyrmyz. Ásirese, energetıka sektoryna mańyz berý josparda bar. Qazirgi tańda Qazaqstanmen strategııalyq áriptestigimiz alǵa jyljyp keledi. AQSh pen Ortalyq Azııa arasyndaǵy áriptestik kópshiliktiń kútkeninen áldeqaıda jedel júrip jatyr. Qazaqstan Aýǵanstandaǵy bizdiń áskerimizge aıtarlyqtaı kómek kórsetip keledi», degen AQSh Prezıdenti eki aradaǵy áriptestiktiń Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesi tóraǵasy qyzmetine kirisýimen odan ári nyǵaıǵanyn atap ótti.
D.Tramp Elbasy N.Nazarbaevpen birge eldiń áleýetin arttyrý, qarym-qatynasty jaqsartý jóninde talqylaǵanyn málimdedi. Qazaqstan Koreıa túbeginde ıadrolyq qarýǵa qatysty máselede senimdi áripteske aınalyp otyr. Aq úı basshysynyń pikirinshe, birlese jumys isteý arqyly Soltústik Koreıa rejiminiń ıadrolyq qarý qaýpinen qorǵanýǵa múmkindik mol.
«Prezıdent Nazarbaevqa Aýǵanstandaǵy bizdiń áreketimizge qoldaý kórsetkeni úshin alǵys aıtamyn. Qazaqstannyń ILIM (DAISh) jáne Talıban sodyrlarymen kúresýde mańyzdy logıstıkalyq qoldaý kórsetýin joǵary baǵalaımyn. Osy oraıda, Qazaqstannyń aýǵan azamattaryna bilim berý máselelerin qolǵa alýynyń, eldegi qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa belsene aralasýynyń mańyzy erekshe», dedi AQSh Prezıdenti.
Sodan keıin D.Tramp Qazaqstandy kórshilerine qurmetpen qaraıtyn, óz taǵdyryna ózi jaýapty egemen el retinde esepteıtinin jetkizdi. Onyń aıtýynsha, Qazaqstanda amerıkalyq kompanııalardyń tıimdi jumys isteýine qolaıly jaǵdaı jasalǵan.
«Amerıkalyq kásipkerler Qazaqstan ekonomıkasyna ınvestısııa salý boıynsha aldyńǵy qatarda. Eki aradaǵy saýda jáne ekonomıkalyq baılanysty nyǵaıtý maqsatynda N.Nazarbaev AQSh-tyń isker ókilderimen kezdesedi. Biz saýdany ekijaqty jáne ádil bolýy kerek dep esepteımiz», dedi D.Tramp.
Aq úı basshysynyń aıtýynsha, birqatar ónerkásip salalarynda, azamattyq avıasııa, temir jol, medısınalyq qyzmet kórsetý, tehnologııa jáne energetıka salasynda sapaly ónimder men qyzmet jetkizý jóninde aýqymdy sharalar atqarylyp jatyr. Sóz sońynda D.Tramp Qazaqstannyń egemendigi berik, keleshegi jarqyn bolýyna tilektestigin jetkizdi.
Memleketter basshylary sapar qorytyndysy boıynsha eki el Prezıdentteri keńeıtilgen strategııalyq áriptestik týraly Birlesken málimdeme qabyldady. Onda HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy baılanystardy odan ári tereńdetý máseleleri qamtylǵan.
Memleket basshysynyń AQSh-qa sapary jalǵasýda. Sapar barysynda Elbasy birqatar ekijaqty kezdesýler ótkizip, bıznes-forýmǵa qatysty. Bul jóninde gazetimizdiń kelesi sanynda keńirek jazylatyn bolady.
Abaı ASANKELDIULY, «Egemen Qazaqstan» – Vashıngtonnan (AQSh)
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy