Qazaqstan jáne AQSh: XXI ǵasyrdaǵy keńeıtilgen strategııalyq áriptestik

Prezıdent Donald Tramp AQSh pen Qazaqstan arasyndaǵy keńeıtilgen strategııalyq áriptestikti talqylaý úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevty Aq úıde qabyldady. Prezıdent N.Nazar­baev Prezıdent D.Trampqa qonaq­jaı­lylyǵy úshin alǵysyn bildirdi jáne ony keleshekte Qazaq­stanǵa sapar­men kelýge shaqyrdy. Eki kósh­basshy Qazaqstannyń táýelsizdi­gin, aýmaqtyq tutastyǵyn jáne egemen­digin, sondaı-aq jahandyq beıbitshilik pen órkendeý isin ilgeriletýdegi rólin quptady.

1991 jyly Qazaqstan táýelsizdigin alǵan kezden bastap Qazaqstan men Qurama Shtattar arasyndaǵy qarym-qatynastardyń damý qarqynyn moıyndaı otyryp, kóshbasshylar saıasat pen qaýipsizdik, saýda men ınvestısııalar jónindegi yntymaqtastyqty, sondaı-aq eki el halyqtary arasyndaǵy baılanystardy Keńeıtilgen strategııalyq áriptestik komıssııasy aıasynda joǵary deńgeıdegi turaqty kezdesýler ótkizý arqyly nyǵaıtýǵa sheshim qabyldady. Eki memlekettiń basshylary «C5+1» dıalogy sııaqty óńirlik yntymaqtastyq formattaryn paıdalaný arqyly Ortalyq Azııadaǵy ortaq syn-qaterlerge tótep berýge daıyn ekendikteri týraly málimdedi. Sondaı-aq bolashaqta Aýǵanstannyń «C5+1» jobalaryna qatysýyn da quptady. Olar Aýǵanstandaǵy shıelenisti beıbit jolmen retteýge jáne óńirdiń saıası jáne ekonomıkalyq baılanystarynyń odan ári damýyna yqpal etetin bastamalardy ilgeriletýge qol jetkizemiz dep sheshti. Eki el kóshbasshylary zań ústemdigi men adam quqyqtaryn saqtaı otyryp, zorlyq-zombylyq ekstremızmi men halyqaralyq terrorızmge qarsy turý úshin yntymaqtastyqty tereńdetýge ázir ekendikterin bildirdi.

Halyqaralyq kóshbasshylyq murasy

Prezıdent D.Tramp BUU Qaýipsizdik Keńe­si­niń 2017-2018 jyldarǵa saılanǵan múshesi retindegi Qazaqstannyń jahandyq kóshbas­shyly­ǵyn atap ótti. Ol 1992 jyly ıadrolyq arsenalynan óz erkimen bas tart­qannan bastap, taratpaý isine kúsh salyp kele jatqan halyq­aralyq kóshbasshy retindegi Qazaq­stan­nyń murasyn jáne ıadrolyq qaýip­sizdik jónindegi qazirgi mindette­melerin kúsheıtýin, sondaı-aq hı­mııalyq qarýdyń taratylýy men qol­da­nylýyna jol bermeý sharalaryn kúsheıtýdi jýyrda qoldaǵanyn joǵary baǵalady. Eki kóshbasshy Koreı Halyq Demokratııalyq Respýb­lı­kasynyń ıadrolyq jáne zymyrandyq baǵdarlamalaryn qosa alǵanda, jap­paı qyryp-joıatyn qarýdyń zańsyz taralýyn aıyptady. Eki el Prezı­dent­teri ıadrolyq baıytý tehnologııa­larynyń taralý qaýpin azaıtýǵa baǵyttalǵan MAGATE-niń tómen baıytylǵan ýran bankiniń taıaýda Qazaqstanda ashylýyn quptady. 

О́ńirlik qaýipsizdik

Prezıdent D.Tramp Aýǵanstanǵa turaqty logıstıkalyq járdem berý men jol ashý, sondaı-aq gýma­nı­tar­lyq kómekti kúsheıtýge úles qosý arqy­ly AQSh-tyń Ońtústik Azııa jónin­degi strategııasyn qoldaýǵa Qazaq­stannyń berik beıildigi úshin Pre­zıdent Nazarbaevqa rızashyly­ǵyn bildirdi. Eki kóshbasshy aýǵan­dardyń óz basshylyǵymen jáne kúsh-jigerimen júretin beıbit prosess qana Aýǵanstanǵa turaqtylyq pen qa­ýipsizdik ákeletinin rastady. Pre­zıdent D.Tramp aýǵan qaýipsiz­dik kúshterin qoldaýǵa arnalǵan Qazaqstannyń buǵan deıingi qar­jylyq jarnalaryn atap ótti. Prezıdent Nazarbaev aýyrtpalyq­tyń ádil bólinýin maquldaı otyryp, Aýǵanstannyń qaýipsizdik prob­lemasyn sheshýge qosymsha qol­daý kórsetýge ázir ekenin taǵy da rastady. Ol sondaı-aq Aýǵan­stan áıelderiniń jaǵdaıyn jaqsar­týǵa erekshe nazar aýdara otyryp, AQSh-pen yntymaqtastyq aıasyn­da azamattyq jáne quqyq qorǵaý mamandyqtary boıynsha Qazaq­standa aýǵandyqtardy daıarlaý baǵdar­lamasyn keńeıtýdi usyndy. Eki kósh­basshy Aýǵanstannyń kólik ınfra­qu­rylymyn damytý jónindegi joba­larǵa Qazaqstannyń qatysýyn qupta­dy. Sırııaǵa qatysty, taraptar zorlyq-zombylyq shıelenisiniń oń sheshim tabýyna qol jetkizýge jáne BUU qol­daýymen Jeneva beıbit prosesi aıa­synda qaqtyǵysty saıası jol­men retteý negizin nyǵaıtýǵa baǵyttal­ǵan dıplomatııalyq bastamalardy quptady.

Qorǵanys jáne qaýipsizdik salalaryndaǵy yntymaqtastyq

Eki memlekettiń kóshbas­shylary óńirlik qaýipsizdikti qoldaý úshin yntymaqtastyq, ózara yqpaldastyq, qol jet­kizý jáne logıstıkalyq marshrýt­tardy keńeıtýge arnalǵan bir­qatar kelisimder jasasýǵa nıet bildire otyryp, qorǵa­nys jáne qaýipsizdik salalaryn­daǵy ekijaqty qarym-qaty­nas­tardy tereńdetýge daıyn eken­dikterin málimdedi. Eki kósh­basshy Qazaqstan Respýblı­kasy Qorǵanys mınıstrligi men AQSh Qorǵanys mınıstr­ligi arasyndaǵy áskerı ynty­maq­tas­tyqtyń tórtinshi besjyldyq josparyna qol qoıylǵanyn atap ótti. Prezıdentter ınter­net arqyly jasalatyn elek­trondyq kommersııa jáne qyl­mys qaýpine qarsy jahandyq yntymaqtastyqqa negiz bolatyn Kıberqylmystar týra­ly konvensııaǵa qosylý­ǵa Qazaqstannyń qyzyǵýshy­lyǵyn zerdeleýge daıyn eken­dik­terin aıtty. Mundaı kópjaq­ty formattarǵa qatysý ha­lyq­aralyq terrorızm men zorlyq-zombylyq ekstremızmine qar­sy kúresý úshin quqyq qor­ǵaý organdary arasyndaǵy ynty­maqtastyq pen aqparat almasýdy nyǵaıtatyn bolady.

Ekonomıkalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý

Prezıdent N.Nazarbaev jáne Prezıdent D.Tramp ekijaqty saýda men ınvestısııalardy ulǵaıtýǵa, eki elde de jumys oryndary men múmkindikter ashýǵa baǵyttalǵan ádil jáne ózara tıimdi ekonomıkalyq áriptestikti ilgeriletýge ázir­likterin bildirdi. Prezıdent N.Nazarbaev Qazaqstan ekono­mıkasyndaǵy Amerıka Qurama Shtattarynyń jetekshi ınves­tor retindegi rólin atap ótti. Prezıdent D.Tramp kele­shek­te halyqaralyq ekonomı­kalyq uıymdarǵa qatysýdyń bul­jymas sharty bolyp tabylatyn, Qazaqstan tarapynan Dúnıejúzilik saýda uıymy aıasyn­daǵy mindettemelerdi oryn­daýdyń, ádil eńbek qatynas­taryn qoldaýdyń, kelisimshart­tardyń myzǵymastyǵyn qam­tamasyz etýdiń jáne zııatker­lik menshik quqyqtaryn qor­ǵaýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Prezıdent D.Tramp Qa­zaqstannyń ártarap­tan­dy­rylǵan jáne ınnovasııalyq ekonomıkany damytý jónindegi órshil josparlaryn quptap, AQSh-tyń qarjylyq damý ıns­tıtýttarynyń Qazaqstanǵa ınvestısııalar tartýǵa múd­deli­ligin atap ótti. Eki kósh­bas­shy turaqty ári qalypty saýda qatynastaryn damytý úshin zańnamalyq sharalardy qoldaıtyndyqtaryn məlimdedi jəne Qazaqstanǵa bul mərtebeni berý ekijaqty saýda baılanystaryn odan əri nyǵaıtýǵa járdemdesetinin atap ótti. Eki Memleket basshylary munaı-gaz, ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne beıbit ıadrolyq damý salalaryn qosa alǵandaǵy ekijaqty energetıkalyq yn­tymaq­tas­tyq­tyń negizgi baǵyttaryn aıqyn­daıtyn Energetıka sala­syndaǵy strategııalyq dıa­log deńgeıin kóterýdi bel­gilep berdi. Kóshbasshylar sıfr­ly ekonomıka, densaýlyq saqtaý, kommersııalyq avıa­sııa, qarjy, bank isi, aýyl sharýa­shylyǵy jáne ǵaryshty zertteý salalaryndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty damytýǵa daıyn ekendikterin bildirdi. Pre­zıdentter Or­ta­lyq Azııa­daǵy Saýda jáne ınvestısııa­lar jónindegi negiz­demelik kelisimge (TIFA) ózderiniń beıildigin rastady jáne  Aý­ǵanstannyń bolashaqta TIFA Keńesiniń kezdesýlerine qaty­sýyn quptady. Qazaqstan já­ne Qurama Shtattar Qazaq­stan­daǵy qorshaǵan ortaǵa tóne­tin qaýipterdi baǵalap, tabıǵı apat­tar qaterin azaıtý úshin ǵarysh­tyq tehnologııalardy paı­dalaný salasyndaǵy ynty­maqtastyqty nyǵaıtýdy jos­parlap otyr. Kóshbasshylar, sondaı-aq Qazaqstan ekonomıkasy úshin qandaı da bir oqys jaǵdaılardy boldyrmaý maqsatymen sanksııalar máseleleri boıynsha keńesip otyrýǵa nıetti ekendikterin bildirdi. Sońynda Prezıdent D.Tramp N.Nazarbaevty Qazaq­stannyń ekonomıkalyq áleýetin pash etken, aýmaǵynda «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy ornalasatyn EKSPO-2017 kórmesiniń tabysty ótýimen quttyqtady.

Adamı ólshem

Prezıdentter adam kapıtalyn damytýǵa degen umtylys eki eldiń jahandyq básekege qabilettiligine qoldaý bolatyn bolashaqqa degen ınvestısııalar ekenin maquldady. Kóshbasshylar eki el ara­syn­daǵy dıplomatııalyq jáne konsýldyq baılanystardy keńeıtýdi jón kórdi. Prezıdent D.Tramp Qazaqstannyń aǵyl­shyn tilin meńgerý deńgeıin kóterýge baǵyttalǵan basta­ma­syn quptap, Qazaqstan  mek­tepterinde aǵylshyn tilin oqytý baǵdarlamalaryn jetildirý úshin kómektesýge daıyn ekenin bildirdi.   

Amerıka Qurama Shtattary, Vashıngton qalasy