Aıazdy kúngi óńirlerdegi jaǵdaı qalaı?

Áńgimeni Astanadan bastasaq. Elorda ákimdigi oqys oqıǵalardy boldyrmaý úshin aıaz bastalysymen tótenshe jaǵdaı jarııalaǵan-dy. О́rt sóndirý qyzmeti, jedel medısınalyq qyzmet, qalalyq ishki ister departamenti, tótenshe jaǵdaılar departamenti jáne kommýnaldyq qyzmetter syndy shahar tirshiligin qamtamasyz etetin mekemelerden ózge memlekettik organdarǵa, bazarlar men saýda-oıyn-saýyq ortalyǵy syndy kásipkerlik nysandarǵa, birqatar bilim berý mekemelerine jumys ýaqytyn qysqartý usynyldy. 

Alaıda, tońǵan halyqtyń ar­qa­synda qaltasyn tompaıtyp alýdy kózdegender de kózge tústi. Ta­bı­ǵat­tyń tosyn minezin taksı júrgizý­shileri «tıimdi» paıdalanyp qalýǵa tyrysyp baqqany baıqaldy. Ásire­se eshqaıda tirkelmegen, jeke kóli­gimen júrgen «jabaıy taksıs­ter» baǵany birneshe esege deıin kóterip jiberdi. «Indraıver» jelisi arqyly jumys isteıtin júrgizýshiler burynǵy baǵaǵa burylmaýǵa aınaldy. Zańdy túrde tirkelip jumys isteıtin kom­pa­nııalarǵa da habarlasyp kórgen edik. Kópshiligi bos kólik joq ekenin, bi­raz ýaqyt kútýge týra keletinin aıta­dy. Olar da baǵany birshama kóte­ripti. 

Bir jaqsy jeri, tabıǵattyń tosyn minezine qarapaıym astanalyqtardyń ózderi birlesip qarsy tura bastady. Máselen, shahardaǵy 8 meshit birigip, «Astana – meırimdi qala» aksııasyn uıymdastyryp, turǵyndardy taksı­men tegin tasý, muqtaj adamdarǵa kómir túsirip berý, qurylysshy, kóshe tazalaýshy adamdarǵa ystyq shaı men tamaq usyný syndy qam­qorlyq sharalaryn qolǵa aldy. Qa­la­lyq polısııa qyzmetkerleri turaqty meken-jaıy joq, jaýraǵan adamdardy áleýmettik beıimdeý ortalyǵyna jetkizip jatqanyn da aıta ketý kerek. 

Qys maýsymyna qanshama ázir­lendi, jumystyń bári qamtyldy de­genniń ózinde, úrgen ıttiń tilin qarıtyn úskirikten zardap shekken jandar, jarylǵan jylý qazan­dyq­tary, jolda qatyp qalǵan kólikter týraly derekter keıbir oblystardan dúrkin-dúrkin jetip jatyr. О́ńirlerdegi jaǵdaı týraly tómende «Egemenniń» tilshileri jibergen materıaldardy usynyp otyrmyz.

Qaraǵandydan – Qaırat ÁBILDA

– Qaraǵandy oblysynda qa­qa­ǵan aıazdyń zári synar emes. Aýanyń temperatýrasy keı jerlerde kúndiz –30, –35,  al túnde –45 gradýsqa deıin tómendedi. Sıno­ptıkterdiń málimdeýinshe, aıaz osy aptanyń aıaǵyna deıin saqtalýy múmkin.

Aıazdy kúnderi jol boıyndaǵy medısınalyq-sanıtarlyq beket brıgadalarynda tynym joq. Olardyń kómek suraǵandarǵa táýligine tórt retten attanǵan kezderi de boldy. 

Jalpy, jol boıyndaǵy medısı­na­lyq kómek beketteri elimizde 2012 jyl­dan bastap paıda bolǵan. Qazir olardyń sany 70-ke jetti. Onyń ishinde jeti beket Qaraǵandy oblysyndaǵy apat jıi bolatyn jerlerde  shoǵyrlanǵan. Medısınalyq arnaıy kólikterde qajet degen qural-jabdyqtyń bári bar. Bes jyl ishinde jol beketiniń «medıkteri» 5 myńǵa jýyq járdem suraǵan dabylǵa shyqqan eken. 27 myńnan astam adamǵa kómek qolyn sozǵan. – Qaraǵandy oblysy boıynsha tek respýblıkalyq trassalarda bolǵan jol apattarynyń ózine 632 ret shyǵyppyz. Sondaı-aq qystyń kúni jolda buzylyp qalǵan avto­kólikterge, qar qursaýynda qalǵan adamdardy qutqarýǵa baramyz. Tipti áıelder jol ústinde bosanyp qalǵan oqıǵalar da kezdesti, – deıdi oblystyq medısınalyq apat ortalyǵy bóliminiń bastyǵy Gúldana Mahanova.

Bul kúnderi qatty aıazdyń qaýpi­nen saqtandyrǵan eskertpelerge qara­mas­tan, jolǵa shyǵyp ketken 80-ge tarta jolaýshyǵa Temirtaýdyń qut­qa­rý­shylary kómek kórsetti. Atap aıt­qanda, Almaty – Ekaterınbýrg tas jolynd­a turyp qalǵan jolaýshylar av­t­obýsyndaǵy 80 adam (arasynda 7 áıel, 3 bala bar) qutqarylyp, Temir­taýdaǵy polıtehnıkalyq kolledjdiń jataqhanasyna ornalastyryldy.

Sondaı-aq Bishkek – Túmen baǵy­tyndaǵy avtobýstyń 40 jolaýshysyna kómek kórsetildi. Saqyldaǵan sary aıazǵa qaramastan, Saryaǵashtan Petropavlǵa jol tartqan avtobýstyń 47 jolaýshysyn da qutqarýshylar aıazǵa uryndyrmaı, Temirtaýǵa aman-esen jetkizdi. Qańtardyń 22-sinen bastap Qara­ǵandyda jáne oblystyń keıbir qala, aýdandarynda mektep oqýshylary sabaqtan ishinara bosatyldy. 

Qostanaıdan – Názıra JÁRIMBET:  

– Qostanaıda qazaqtyń «qysqy shildesi» bárin bir tarynyń qaýyzyna tyqsyryp tur. Aýa raıyn boljaýshylar aıtqan kúnnen bastap, aıaz kúndiz –30 gradýsqa jetip jyǵyldy. Biraq qyzyl shunaq aıaz budan burynǵy kúnderi de keshke qaraı kúshine minip turatyn. Arqalyq qalasynyń irgesindegi Ashý­tasty aýylynda keshke qaraı ózi turatyn úıden basqa kóshedegi ekinshi ulynyń úıine qaraı shyqqan 88 jastaǵy qarııa joldan shyǵyp, adasyp ketedi. Atasynyń barmaǵanyn estisimen balalary qarııany izdeı bastaıdy. Jaqyn aradan, tanys-týys­tyń úıinen tabylmaǵan soń, dereý Soltústik óńirlik jedel qutqarý otrıadynyń qalalyq bólimshesine habarlaıdy.

Dabyl túsisimen «Marsh-Bronto» dep atalatyn ÝAZ júrdek kóligimen jeti adam qarııany izdeýge shyqqan. Olar jyldamdatyp aýyldyń aınalasyn, qatty aıazda jaıaý júrginshiniń aıaǵy jeter degen jerdiń barlyǵyn qarap shyǵady. Adasqan az ýaqyttyń ishinde qart kisi aýyldyń syrtyna eki shaqyrymdaı shyǵyp ketken eken. Ábden tońyp, álsiregen qarııany qutqarýshylar oppa qardan aıaǵyn alyp júre almaı turǵan jerinen taýyp aldy. Úreı men aıazdan esin zorǵa jınaǵan qartty jyly mashınaǵa salyp, bala-shaǵasyna jetkizdi. Bul kezde qarııany medısına qyzmetkerleri de kútip turǵan bolatyn, jeńil úsik shalǵan ony Arqalyq qalalyq aýrýhanasyna alyp ketti. Qazir qart kisiniń jaǵdaıy jaqsaryp qaldy.

Tún ishinde aıazda qalyp, úsip kete jazdaǵan taǵy bir adamdy Qostanaı qala­synyń syrt jaǵynda ornalasqan ÝK 161/11 mekemesiniń qyzmetkerleri aman qalyp qaldy. Aıaz bastalǵan túni kolo­nııa qyzmetkeri, psıholog Dınara Madııarova kezekshilikte otyrǵan bolatyn. Ol aı­qaı­laǵan adamnyń daýsyn estıdi de, árip­testerine habarlaıdy. Aldymen ádilet maıory Ilııas Buqaev pen kapıtan Ashat Balambaev jetedi. Olardyń artyn ala kapıtan Nursultan Jumashev pen aǵa leıtenant Dıas Nurahmetov kelip úlgeredi. Olar dereý iske kirisedi. Qaladan taksımen shyqqan jas jigit pen boıjetken kolonııaǵa jaqyn Qostanaı – Fedorov tas jolynyń boıyna kelgende mashına salonynda kelispeı, ursysyp qalady. Jigitine ókpelegen qyz qalaǵa jolsyz tóte jolmen ketip qalady. Al keshke dalada synap baǵanasy –28 gradýsty kórsetip turǵan-dy. Jigit mashınadan shyǵyp, qyzdy izdegenimen odan kóz jazyp qalady. Qyzdy izdep taba almaıtynyn bilgen jigit amalsyz aıqaılap, jurtty kómekke shaqyrady. 

Kolonııa qyzmetkerleri tas joldan úsh shaqyrym júrgennen keıin adasqan qyzdyń izin tapty. Sodan ári qaraı taǵy úsh shaqyrym júrgende qar ústinde qımyl­syz jatqan onyń ózin taýyp alady. Qatty tońǵan qyzdyń sóıleýge tili kelmeıdi. Ilııas Buqaev ony óziniń tonyna orap, mashınaǵa kóterip alyp kelip otyrǵyzady. 

Aıazdy kúnde ókpelesip qalǵan ǵashyq­tardy qyzmetkerler mekemege ákelip, jylyndyryp, ystyq shaı berdi. Psıholog qyzben áńgime ótkizgen soń, qyz­metkerler tún ortasynda jastardy qaıta tatýlastyryp, mekeme kóligimen qalaǵa jetkizip saldy.

Tarazdan – Hamıt ESAMAN: 

– Jýyrda ǵana «Qazgıdromet» RMK elimizdiń ońtústigindegi tórt oblysta aýa raıynyń kúrt sýytatyny týraly eskertý jarııalady. Máselen, 24-29 qańtar aralyǵynda Almaty men Jambyl oblystarynda, al 26-29 qańtar aralyǵynda Ońtústik Qazaqstan men Qyzylorda oblystarynda aýa temperatýrasynyń tómendeıtini habarlandy. 

Keshe Jambyl oblysynyń ortalyǵy Taraz qalasynda kúnniń sýyqtyǵy –15 gradýs bolsa, shalǵaı aýdandarda –25, –30 gradýsqa deıin jetken. Bıyl óńirge qar qalyń jaýyp, buryn-sońdy bolmaǵan qys oryn aldy. Al qyzylshunaq aıaz bet qaratpaıdy. Mundaı kezde áýeli ata-analardyń alańdaıtyny belgili. Qystyń kózi qyraýda balalardyń sabaqqa qatynaýy, tipti tasymal arqyly basqa mektepterde bilim alyp júrgen balalardyń jaǵdaıy alańdatpaı qoımaıdy. Degenmen, oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń málimetinshe, búginde Áýlıeatada jaǵdaı turaqty. Tek oblys ortalyǵynan shalǵaı jatqan Moıynqum aýdanynyń birqatar mektepterinde sabaq ýaqytsha toqtatylǵan, biraq ózge aýdandarda ázirge mundaı jaǵdaı oryn almapty. 

Qaraǵandy oblysymen shektesip jatqan Moıynqum aýdanynda búginde kúnniń sýyqtyǵy –20, –25 gradýs bolyp tur. Qaqaǵan qysta balalardy oqytý múmkin emes bolǵandyqtan, bas­taýysh synyptarda sabaq toqtaǵan. Aýdandyq bilim bóli­miniń bas mamany Janar Bajıkovanyń aıtýynsha, búginde 1954 bala bilim alatyn 15 mekteptiń bas­taýysh synyptarynda sabaq joq. Sabaq ýaqytsha toqtaǵan Qashqanteńiz, Myńaral, Bınazar, Hantaý, Keńes, Moıynqum aýyldarynda qar qalyń, kún aıaz. Al Saryózek aýylyndaǵy Q.Sátbaev mektebine Kishi Qamqaly aýylynan qatynap oqıtyn 8 bala bar. Biraq olar úshin kólik qarastyrylǵan eken. 

Pavlodardan – Farıda BYQAI: 

– Qazir óńirde qatty aıaz. Oblys ortalyǵyndaǵy jolaýshylar tasymaldaıtyn №153, 152, 157, 151 marshrýttaǵy shaǵyn avtobýstardyń jaıy alańdatady. Bul avtobýstarda jolaýshy qaýipsizdigi saqtalmaǵan. Aıazdy kúnder turmaq jaı kúnderi de senimsiz. Jaman aıtpaı jaqsy joq, onsyz da ábden tozǵan bul kólikterdiń aıazdy kúnderi kóshe baǵyttaryna shyǵýlary da qaýipti. Budan da eski, ábden tozǵan kólikter bar. Muny qalalyq ákimdik te óte jaqsy biledi. 

Qalalyq jolaýshylar tasymaly jáne avtomobıl joldary bóliminiń habarynsha, jaǵdaı turaqty baqylaýda. Bári jaqsy-aq. Aýa raıynyń kúrt sýytýyna oraı jolaýshy tasymalymen aınalysatyn barlyq mekemeler táýlik boıy jumys jasaýǵa kóshipti. Jumys kestesinen aıazǵa shydaı almaǵan kólikterdi avtobýs parkine jetkizip, jylytyp, jóndep qaıta jolǵa salýda. Tótenshe jaǵdaı bola qalǵan jaǵdaıda jóndeý júrgizetin brıgadalar qurylǵan. Qosymsha bólshekter daıyndalyp, kómek beretin jedel ekıpajdar jasaqtaldy. Jalpy, jolaýshy tasymaldaıtyn qalaishilik, qala syrtyna qatynaıtyn kólikterdiń barlyǵy derlik óz baǵyttarynda jumys jasaýda. Sonymen birge «Tramvaı basqarmasy» AQ-tyń 73 tramvaıy da jolda. 

Aıtpaqshy, buǵan deıin oblys ortalyǵyndaǵy Kýtýzov – Shókın kósheleriniń qıylysynda №22 avtobýs órtenip kete jazdady. Oblystyq TJD basqarmasynyń málimetinshe, jolaý­­shylar syrtqa shyǵyp úlgeripti. Qazir sebepteri anyq­talýda. Odan keıin, eki ret tramvaı órtendi. Birinshisi, Tolstoı – Kýtýzov kósheleriniń qıylysynda bolǵan. Ekinshi oqıǵa da Toraıǵyrov – Kýtýzov kósheleriniń qıylysyndaǵy baılanys jelisiniń symy jana bastaǵan. Sym úzilip tramvaı vagonyna qulaǵan. Zardap shekkender joq. Apatty joıý kezinde tramvaılardyń qozǵalysy toqtatyldy.

Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»