Kadrdyń qadiri joq

Kadrlyq rezerv. Bul sonaý bir qaıta aınalyp kelmeske ketken keńestik dáýirdegi talap-tájirıbe bolatyn. Jaraıdy. Sol bir dáýir men kezeń ótti-ketti. Suraq týyndaıdy: sonymen bári bitti me, jaqsy da, jaman da tum­shalanyp bári de Keńes Oda­ǵymen birge ketti me? Joq ál­de keıbir ozyǵyn paıdalanyp, al tozyǵyn qoqys jáshigine tas­tap jibere salamyz ba? О́tkenge tip­ten, ada-kúde túńile qaraýǵa bol­maıtyn da shyǵar bálkim. Son­da meni qandaı máseleler mazalap, ne aıtpaq oıda otyrmyn?

Aıtalyq sol «kadrlyq rezerv» tusynda bir mekemege bas­shy etip taǵaıyndaý úshin kemin­de eki-úsh qyzmetker ma­­man­dyǵyna sáıkes aldyn ala re­zervke qoıylatyn da, en­digi bo­­lashaq basshylar mine, so­lar­­dyń arasynan irikteletin. Tań­­­dalatyn, talqylanatyn. Tań­­daý­ǵa – iskerlik, biliktilik, jaý­ap­kershilik jatatyn da, al tal­qylaýǵa – onyń minez-qul­qy men mádenıeti, tipten kór­shi­­simen araqatynasyna deıin sa­rap­qa salynatyn.

О́z basym bul sııaqty is-tá­jirıbelerdiń eshqandaı da to­zy­ǵy joq dep esepteımin, ke­risinshe ómir­sheń, qaı dáýir, qa­ı kezeńge bolsa da kerek talap, qajet tá­jirıbe ekeni sózsiz. Osy­nyń bá­rin oı eleginen ótkize oty­ryp, keshegi men búgingi ma­man­dar­dy qatar qoıa kóz júgi­r­temin, sóı­temin de olarǵa jan-jaqty zer sala qaraımyn. Sóz saptaýy men túı­sik-tanym, paıymdaýy men oı júıeleý qabiletin tarazyǵa salamyn.

Telefon shyryldaıdy. Trýb­ka­ny kóterseń, arǵy ja­ǵyn­­daǵy aý­dan ákimindegi jas ma­­man: «Siz­di ákim shaqy­ryp ja­­tyr», de­gendi aıtady. «Ne má­se­­lege qa­­t­ysty sha­qyr­dy eken, qa­ra­ǵym?» degen suraǵyńa: «Bil­meı­min, kelseńizshi!» deýmen ǵana shek­­teledi álgi qyzmetker. Al aı­­tylǵan jerge barsań se­mı­nar, ne bolmasa aktıv jı­­yny ótip ja­ta­dy. Osydan soń keńestik dá­ý­ir­degi osyndaı shaqyrýlar men sha­qyr­tý­shy­lardyń ádebin eske alý­y­ńa týra keledi.

«Salamatsyz ba, bul aý­dan­dyq partııa komıtetiniń nus­q­a­ý­­shysy pálenshemin, siz­di aý­dan­­dyq partııa komı­teti erteń sa­ǵat pálendeı ýa­qyt­ta ótetin jı­­nalysqa sha­­qy­rady. Kún tár­ti­binde, my­­nadaı másele qara­la­dy», dep búge-shigesine deıin jetki­­zedi de, taǵy da «Aıtylǵan ýa­qyt­­­tan 10-15 mınýt buryn zal­ǵa kirip otyrýyńyzdy óti­nemiz», degen eskertpesin de aıtady.

Mundaǵy saýattylyq pen is­ker­lik qaıda jatyr deısizder ǵoı. Birinshi kezekte ótkiziletin is-sharany bir kún buryn ári onyń qaı taqyrypta ótkiziletindigi jaı­ly aıtyp túsindirilýinde. Bul degen sóz – ádep, mádenıet, is­­kerlik. Nege? Sebebi siz jına­lys­­tyń kún tártibin bilgennen soń sol máselege jan-jaqty ázir­­lenip barasyz. Suraq bolsa mú­­dir­meısiz. Bálkim qosyp aıtar ortaq oıyńyz da bar shyǵar. 

Birde, birde bolǵanda kóp emes, osydan shamaly ǵana ýa­qyt buryn aýdandyq qoǵam­dyq keńeske esep berýge kelgen aý­dan ákimdiginiń derbes bó­li­mi­ne jatatyn jerge qa­tys­ty bil­deı bir mekemeniń ja­ńa­dan saılanǵan basshysy qo­ǵam­­dyq keńes músheleriniń aý­dan­d­aǵy jekemenshik jaıylym kó­­lemine baılanysty qoıǵan su­raǵyna jaýap bere almaı qal­dy. Munysymen turmaı, qo­lyn­daǵy jazbaǵa aýdandaǵy aýyl ákim­­dikteriniń tolyq sanyn kór­se­tip jaza almaǵany úshin taǵy qysyldy.

Bul sonda qandaı jaýap­ty­lyq, qandaı saýattylyq, qandaı bilik­tilik pen isker­lik­ke jatady? Ol tómen qa­rap qaǵaz shuqylap tur­­ǵan­da biz­derdiń kóz aldymyz­dan Qazaqstan Respýblıkasy mem­­­le­kettik qyzmetshileriniń ádep kodeksindegi: «Qyzmettik min­­­detterin tıimdi atqarý úshin ózi­niń kásibı deńgeıi men bi­lik­ti­ligin arttyrýǵa...», dep naqpa-naq aıtylǵan sóılem joldary birtindep ótip jatty. Al qo­ǵamdyq keńestiń osy otyrysy­na qatysyp otyr­ǵan aýdan áki­miniń oryn­ba­sa­ry bolsa álgi qyz­met­ker ji­ber­gen olqylyqtyń ornyn tol­ty­rýmen álekke tústi.

Jastar – el bolashaǵy dep, olar­dyń iskerligi men jaýap­ker­shiligi jaıly oılap, úmit art­yp otyr­ǵan tusta nebári 60 myń­ǵa je­ter-jetpes ǵana halyq tu­ra­tyn aýdanda bir jyldyń ishin­de eki birdeı qyzmetker para­men ustalyp, jaýapty boldy. Al­dyńǵy býyn aǵalardy osy má­sele oılantpaıdy ǵoı deı­siz be? Sanańa soqqy. Osyn­daı­da Elbasy Nursultan Nazar­ba­evtyń «Oqytasyń. Jaǵdaı j­a­saı­syń. Mápelep ósiresiń. Al keı­bir jas kadr- larymyz bolsa bu­rys ketip, uıatqa qaldyrady», de­gen ókinishi esińe túsip, saı-súıe­giń syrqyraıdy. Nege olaı? Boıyńdy taǵy da sarsań bı­leıdi. Baıaǵy «kadrlyq rezerv» máselesi eske túsedi.

Serikbaı TURJAN,  ardager jýrnalıst

Ońtústik Qazaqstan oblysy, Báıdibek aýdany