Memleket pen qoǵamnyń aıqyn tańdaýy

Atalǵan ózgerister tek saıası-quqyqtyq sıpatta ǵana emes, sonymen qatar aıqyn ekonomıkalyq mazmunǵa da ıe. О́ıtkeni Kons­tı­­týsııa eldegi áleýmettik-eko­no­mı­kalyq sheshimder qabyl­dana­tyn quqyqtyq jáne basqa­rý júıesiniń negizi sanalady. Mem­lekettik basqarýdyń aıqyn­dyǵy, bılik tarmaqtary arasyn­daǵy jaýapkershiliktiń naqty bólinýi, quqyqtyq normalardyń tu­raqty­lyǵy – ekonomıkalyq saıa­sat­­tyń tıimdiligi men boljam­dyly­ǵyn qam­tamasyz etetin negizgi faktorlar.

Eń aldymen, Parlamenttiń rólin kúsheıtý jáne bılik tar­maq­tary arasyndaǵy ókilettik­terdi qaıta bólý basqarý júıesin­degi tepe-teńdikti arttyrady. Eko­­no­mıkalyq turǵydan al­ǵanda, bul táýekelderdiń tómen­deýine, zańnamalyq sheshimder­diń sapa­synyń artýyna jáne qabyl­danatyn saıasattyń birizdi bolýyna yqpal etedi. Mundaı ortada bıznes pen ınvestorlar úshin uzaqmerzimdi jospar­laý múmkindigi keńeıip, ekono­mıka­lyq belsendilikke degen senim nyǵaıady. Bul úrdis sheteldik ınvestorlardyń Qa­zaqstan ekonomıkasyna degen qyzyǵýshylyǵyna da oń áser etedi.

О́zgeristerdiń mańyzdy baǵyt­t­arynyń biri azamattardyń qu­qyqtary men bostandyqtaryn qor­ǵaýdy kúsheıtý bolyp otyr. Eko­nomıkalyq teorııa tur­ǵysynan menshik quqyqta­rynyń qorǵalýy, eńbek etý quqyǵynyń saqtalýy jáne ádil sotqa qoljetimdilik turaqty ekonomıkalyq ósim men kásipkerliktiń damýynyń negizgi sharttary ekeni ras. Quqyq ústem­digi ornyqqan qoǵamda isker­lik belsendilik artyp, jańa ekonomı­kalyq bastamalarǵa jol ashylady.

Sonymen qatar bılik tar­maqtary arasyndaǵy ózara baqy­laý men jaýapkershilik tetik­teriniń nyǵaıýy memlekettik bas­qarýdyń tıimdiligin arttyrýǵa jáne bıýdjettik tártipti kúsheı­týge múmkindik beredi. Uzaqmer­zimdi perspektıvada bul mem­lekettik shyǵystardyń sapasyn jaqsartýǵa, áleýmettik baǵ­darlamalardyń naqty nátıje­ge baǵyttalýyna jáne óńirlik da­mýdaǵy teńgerimdi saqtaýǵa yqpal etedi.

Taǵy bir mańyzdy nátıje memleket pen qoǵam arasyndaǵy ózara jaýapkershiliktiń kúsheıýi­men baılanysty. Bul jaǵdaıda Konstıtýsııa formaldy qujat retinde emes, azamattardyń kún­delikti ómirinde naqty máni bar quqyqtyq negiz retinde qabyldana bastaıdy. Azamattardyń qoǵam­dyq úderisterge sanaly túrde qatysýy, zańǵa qurmetpen qaraýy jáne el bolashaǵy úshin jeke jaýapkershilikti sezinýi qoǵam damýynyń sapalyq deńgeıin aıqyndaıdy.

Osyndaı azamattyq jaýap­kershilikke negizdelgen patrıotızm damyǵan demokratııalyq memleketterge tán. Ol urandar arqyly emes, zańdy saqtaý, qoǵamdyq mindetterdi adal oryndaý jáne eldiń uzaqmer­zimdi damýyna úles qosý arqyly kórinis tabady. Qazaqstanda júrgizi­lip jatqan konstıtýsııalyq jańǵyrý dál osy baǵytty kózdeıdi.

Jalpy alǵanda, Konstıtýsııa­ǵa engiziletin ózgeristerdi turaq­ty, ashyq jáne ekonomıkalyq turǵydan tıimdi memlekettik bas­­qarý júıesin qalyptastyrý jolyn­daǵy mańyzdy qadam retinde baǵalaýǵa bolady. Bul re­for­malar­dyń nátıjesi birden baı­qal­maýy múmkin. Alaıda olardyń bas­ty qundylyǵy eldiń uzaqmer­zimdi ulttyq múddelerine jáne bolashaq urpaq aldyndaǵy jaýap­kershilikke baǵyttalýynda bolyp otyr.

Janna ERMEKOVA,

Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ Ekonomıka jáne bıznes joǵary mektebi dekanynyń mindetin atqarýshy