Qalıhan Ysqaq, Oralhan Bókeı, Boshaı Kitapbaev, Dıdahmet Áshimhan syndy taý tulǵalardy týdyrǵan tór Altaıda jumbaǵy sheshilmegen, qupııasy ashylmaǵan tylsym mekender az emes. Sonyń biri de biregeıi – jergilikti jurt Bes saýsaq atap ketken katonqaraǵaı memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń Chernovınsk orman sharýashylyǵy aýmaǵyndaǵy Jambyl aýyldyq okrýgine qarasty Maraldy aýylynyń shyǵysyna qaraı 3 shaqyrym jerde ornalasqan granıtti jartas.
Jergilikti jýrnalıst Shamıl Bagaýtdınov Ulttyq park mamandary oń jaq qoldyń bes saýsaǵyna uqsas alyp saýsaqtardyń kólemin ólshep shyqqanyn jazady. «Bas barmaqtyń» eni – 60 sm, uzyndyǵy – 160 sm, «balań úırektiń» eni – 80 sm, uzyndyǵy – 309 sm, «ortan terektiń» eni – 70 sm, uzyndyǵy – 330 sm, «shyldyr shúmektiń» eni – 80 sm, uzyndyǵy – 260 sm, «kishkene bóbektiń» eni – 75, uzyndyǵy 250 sm.
Bes saýsaqtyń naqty qashan salynǵanyn, qaı ýaqyttan beri turǵanyn naqty eshkim bilmeıdi. Biraq boljam, dolbar kóp. Oblystyq tarıhı ólketaný mýzeıi Katonqaraǵaı aýdandyq fılıalynyń dırektory Oralǵazy Qajaev tasqa qashalǵan eskertkish neolıt dáýirindegi ejelgi músinshilerdiń, sáýletshilerdiń qolynan shyqqan týyndy bolýy múmkin dep esepteıdi. «Bul jerdi bala kezimnen bilemin. Buryn asa mán bermeıtin edik. Endi-endi kóńil bólip, zertteı bastadyq. Adam saýsaǵyna uqsas bul kórinisti tabıǵat qubylystarynan bolǵan beıne degenge sený qıyn. Iаǵnı bizge petroglıfterdi qalaı qaldyrsa, bul beıne de solaı jetken. Meniń oıymsha, saýsaq izderi áldebir quralmen tasty uńǵylap jasalmaǵan, ol tasty jibitetin qandaı da bir qyshqylmen salynǵan sekildi. Árıne, ol qyshqyldy jasaý ádisi bizdiń ǵasyrǵa jetpeı qalǵan. Bul ejelgi dáýirdegi tehnologııanyń qanshalyqty jetik bolǵandyǵyn bildiredi», deıdi ol.
Oralǵazy Qajaev bul jerdi óńirdiń kıeli oryndar kartasyna engizý jóninde oblystyq tarıhı ólketaný mýzeıine usynys jiberilgenin, olar bul usynysty oblystyq komıssııaǵa joldaǵanyn, alaıda tizimge enbeı qalǵanyn aıtty. Aýdandyq máslıhat hatshysy Dúısen Bralınov bul jer kıeli oryndar tizimine enbese de, jan-jaqty zerttelip, ǵylymı turǵydan zerdelenip, ǵalymdar, arheologtar men tarıhshylar nazaryna alynsa deıdi.
«Burynǵy zamandarda tastar jumsaq bolǵan, sol kezde tańbalanýy múmkin» degen pikirlerdi de estip júrmiz. Osyǵan uqsas jartastar dúnıe júziniń ózge de elderinde joq emes. Alaıda bizdegi tastyń ózindik ózgeshelikteri bar. Sondyqtan bul mekenge týrısterdi kóptep tartyp, týrıstik nysanǵa aınaldyrý máselesin oılastyrǵan jón», deıdi máslıhat hatshysy.
Ulttyq parktiń ekologııalyq aǵartý jáne týrızm bóliminiń bastyǵy Aleksandr Kobzevtiń aıtýynsha, keıbir jerdegi saýsaq izderiniń tereńdigi 10 santımetrden asyp ketetin kórinedi. «Jergilikti turǵyndardyń keıbiri bul saýsaq izderin «Paıǵambardyń qoly» dep te atap júr. Osydan birneshe jyl buryn osynda kelgen kanadalyq saıahatshy bul izdi kórip, óz elinde de osyndaı saýsaq izderi bar ekendigin, biraq onyń sol jaq qoldiki, biraq kólemi budan úlkenirek ekenin aıtyp ketipti. Mýzeı mamandarynyń aıtýyna qaraǵanda, kezinde áldekimder bul alaqannyń tómengi jaǵyn qazyp kórmekshi bolǵan eken. Alaıda jergilikti halyq qarsylyq tanytyp, qazdyrmapty», deıdi Shamıl Bagaýtdınov.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Katonqaraǵaı aýdany
Sýret Katonqaraǵaı memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń jeke muraǵatynan alyndy