Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory salymshyǵa (alýshyǵa) onyń zeınetaqy jınaqtarynyń jaı-kúıi týraly aqparatty jylyna keminde bir ret berýge, sondaı-aq kez kelgen suraý salynǵan kúnge onyń suraýy boıynsha zeınetaqy jınaqtarynyń jaı-kúıi týraly aqparatty aqy almaı berýge, zeınetaqy jınaqtary týraly aqparatqa qoljetimdiliginiń elektrondyq jáne ózge de tásilderin qamtamasyz etýge mindetti. Osyǵan baılanysty «BJZQ» AQ salymshylarǵa (alýshylarǵa) bıyl da jyl saıynǵy mindetti aqparat berý naýqanyn bastady.
Jeke zeınetaqy shotynyń (JZSh) jaı-kúıi týraly aqparat tegin beriledi, al alý tásilin salymshy (alýshy) ózi tańdaıdy. JZSh-dan úzindi-kóshirmeni mynadaı tásildermen alýǵa bolady:
- dástúrli poshta baılanysy arqyly – jylyna bir ret;
- elektrondyq poshta arqyly – úzindi-kóshirme tańdalǵan keste boıynsha (aı saıyn, úsh aı saıyn, alty aı saıyn, jyl saıyn) joldanady;
- Qor keńsesine tikeleı ózi kelgende – shekteýsiz túrde;
- ınternet baılanysy arqyly (saıt nemese smartfondar men planshetterge arnalǵan «ENPF» uıaly qosymshasy arqyly) – onlaın tártibinde – shekteýsiz.
- QR elektrondy úkimeti (www.egov.kz) saıtynda elektrondyq sıfrlyq qoltańbanyń (ESQ) kómegimen «Áleýmettik qamtamasyz etý» – «Zeınetaqymen qamtamasyz etý» – «Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory salymshysynyń (alýshysynyń) zeınetaqy jınaqtarynyń (ınvestısııalyq kiristerin eskere otyryp) jaı-kúıi týraly aqparat berý» bólimi arqyly úzindi-kóshirme alýǵa bolady.
2017 jyldy qorytyndylaı otyryp aıtar bolsaq, salymshylar men alýshylar arasynda aqparat alýdyń elektrondyq tásilderi tanymal bola túsken. Al zeınetaqy jınaqtarynyń jaı-kúıi týraly aqparatty Qor keńselerine kelip alý sany ótken jyldarmen salystyrǵanda eleýli túrde azaıǵan. Mysaly, 2017 jyldyń qorytyndysy boıynsha habarlaý tásili retinde «Jeke ózi kelip ótinish jasaý» jolyn tańdaǵandar sany 2016 jylmen salystyrǵanda 20 paıyzǵa azaıyp, 2018 jyldyń 1 qańtaryna qaraı 2,2 mln adamdy qurasa, «Poshta baılanysy» tásilin tańdaǵandar sany ótken jyly 18 paıyzǵa azaıyp, 2018 jyldyń 1 qańtaryna qaraı 1,8 mln adamdy qurady.
Sonymen qatar, 2017 jyly ınternet baılanysy tásilin tańdaǵandar sany 2016 jylmen salystyrǵanda 33 paıyzǵa artyp, 2018 jyldyń 1 qańtaryna qaraı 3,9 mln adamdy qurady. Al úzindi-kóshirmeni elektrondyq poshta arqyly alýdy tańdaǵandar sany 2018 jyldyń 1 qańtaryna qaraı 0,8 mln adamǵa jetti. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 75 paıyzǵa joǵary. Osylaısha, aǵymdaǵy jyldyń basyna qaraı úzindi-kóshirmeni elektrondyq jolmen alý tásilin tańdaǵandar sany 4,7 mln adamnan asty.
Elektrondyq poshta arqyly habarlaý tásili Almaty men Astana qalalarynda tanymal bola túsken. Iаǵnı, bul qalalarda kepteliste turǵysy kelmeıtinder sany bir jyl ishinde sáıkesinshe 65 jáne 70 paıyzǵa artyp, 2018 jyldyń 1 qańtaryna qaraı shamamen 195 jáne 174 myń adamdy qurap otyr. Al bul eki qalanyń ekonomıkalyq turǵydan belsendi turǵyndarynyń 22 jáne 36 paıyzyn quraıdy.
El óńirlerinde ınternet baılanysy boıynsha jaǵdaı mynadaı sıpatqa ıe. Birinshi orynda Almaty qalasy, ekinshi orynda Ońtústik Qazaqstan oblysy, al úshinshi orynda Qaraǵandy oblysy keledi. Bul qalalarda ınternet baılanysyn paıdalanýshylar sany ótken jyldyń ishinde sáıkesinshe 30, 35 jáne 33 paıyzǵa ósip, 2018 jyldyń 1 qańtaryna qaraı shamamen 560 myń, 395 myń jáne 324 myń adamǵa jetti. Bul osy oblystardaǵy ekonomıkalyq turǵydan belsendi turǵyndardyń 63, 35 jáne 49 paıyzyn quraıdy.
Úzindi-kóshirmeler salymshylardyń (alýshylardyń) JZSh ashý týraly ótinishinde, zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly shartta nemese habarlaý tásilin ózgertý/belgileý týraly kelisimde kórsetilgen mekenjaılarǵa, elektrondyq poshtalarǵa joldanady. Eger salymshy (alýshy) mekenjaıyn ózgertse jáne bul týraly jyl sońyna deıin BJZQ-ǵa habarlamasa, onda poshta baılanysy arqyly 2017 jyl boıynsha jiberilgen úzindi-kóshirme Qorǵa qaıtyp oralady. Bul jaǵdaıda BJZQ qoldanystaǵy zeınetaqy zańnamasyna sáıkes, kelesi jyly úzindi-kóshirmeni oǵan jibermeýge quqyly.
Eger aǵymdaǵy jyldyń 1 qańtaryna qaraı salymshynyń zeınetaqy shotynda qarjy bolmasa nemese qandaı da bir habarlaý tásili tańdalmaǵan bolsa, BJZQ oǵan ótken jyl boıynsha zeınetaqy shotynyń jaı-kúıi týraly aqparatty jibermeıdi.
2017 jyly zeınetaqy jınaqtarynyń jaı-kúıi týraly aqparatty alý múmkindikteri jaıynda buqaralyq aqparat quraldarynda keń kólemde túsindirý naýqany júrgizilgen bolatyn. Biraq, soǵan qaramastan qazirgi ýaqytta 1,3 mıllıonǵa jýyq adam úzindi-kóshirme almaıdy. Oǵan sebep – olar zeınetaqy shotyn asharda habarlaý tásilin belgilemegen.
Qazirgi ýaqytta barlyq derbes qyzmet kórsetý ortalyqtarynda salymshylardyń bul sanatymen jumys júrgizilip jatyr. Qorǵa ótinish jasap kelgen kezde olarǵa zeınetaqy shotynan úzindi-kóshirme alý tásili retinde ınternet baılanysy usynylady. Odan basqa, «BJZQ» AQ salymshylarǵa tikeleı habarlaý sharalaryn júrgizip jatyr. Bul rette salymshylar men alýshylardyń elektrondyq poshtasyna e-mail-habarlandyrýjáne uıaly telefondaryna SMS-habarlandyrýlar jiberilý ústinde. Sonymen qatar, BJZQ buqaralyq aqparat quraldarynda salymshalyrǵa jeke derektemelerin ózektendirý qajettigi týraly materıaldar jarııalaı otyryp, aqparattyq-túsindirý jumystaryn odan ári jalǵastyrýda.
BJZQ salymshylarǵa (alýshylarǵa) Qor keńselerine kelip ótinish jasaý nemese ózekti elektrondyq sıfrlyq qoltańbanyń (ESQ) kómegimen óziniń jeke derektemelerin ózektendirýge jáne/nemese yńǵaıly, zamanaýı habarlaý tásilin tańdaýǵa keńes beredi. О́ıtkeni, eski derektemeler Qordyń óz mindettemelerin oryndaýyna keri áser etedi.
Eń tanymal jáne zamanaýı habarlaý tásili – ınternet baılanysyn tańdaǵan jaǵdaıda jeke zeınetaqy shotynan úzindi-kóshirmeni onlaın tártibinde kez kelgen ýaqytta, kez kelgen jerde enpf.kz saıty nemese smartfondar men planshetterge arnalǵan «ENPF» uıaly qosymshasy arqyly alýǵa bolady. Bul rette salymshy úzindi-kóshirme alý úshin kez kelgen kezeńdi (bir kúnnen bastap birneshe jylǵa deıingi aralyq)tańdaı alady.