Qyzylorda oblysynyń ákimi el aldynda esep berdi

Dalanyń danalyǵyn qanyna sińirgen qazaq «Halyq – qazy, eńbek – tarazy» deıdi. Rasynda, el úshin jasalǵan eleýli eńbek eshqashan eleýsiz qalǵan emes. Ilgeride áleýmettik-ekonomıkalyq da­mý jóninen kósh sońynda qalyp júr­gen Syr óńiri búginde baıypty bas­ta­malar, jarqyn jobalar, baısaldy baǵdarlamalar ortalyǵyna aınaldy. Elbasynyń tikeleı qamqorlyǵymen oblys ómirinde qanshama ómirsheń óz­gerister, ıgilikti ister atqaryldy. Olar­dyń barlyǵy da halyqtyń kóz al­dynda ótip jatyr. Sońǵy bes jyl be­de­linde san alýan salıqaly ister aı­maq­tyń tynys-tirshiligine qan júgirtip, al­daǵy maqsat pen mindetter aýqymy ke­ńeıe tústi. 

Oblys ákiminiń aıtýynsha, sońǵy bes jylda oblysta 50-den astam ónerkásip nysany iske qosylsa, onyń 16-sy iri jáne orta kásiporyn eken. Nátıjesinde óńdeýshi sektorda osy kezeń ishinde óndirilgen ónim kólemi 65 paıyzǵa artsa, shıkizattyq emes sektordyń eksport kólemi tek sońǵy jyldyń ózinde 60 paıyzǵa ósken.

– Ústimizdegi jyly shyny jáne tam­ponajdy sement óndiretin zaýyt­tar­dy, úsh okıs molıbden óndirisin is­ke qosamyz. О́zderińiz bilesizder, osy aıdyń basynda Qytaı Halyq Res­­pýblıkasyna jasaǵan sapar bary­synda biz «ChinaTriumph Inter­na­tional Engineering» («Chaına Trıýmf Interneıshnl Injınırıng») kompanııasynyń basshylyǵymen jáne tamponajdy sement shyǵaratyn zaýyt qurylysynyń jobasyn júzege asyrýshy «ChinaGezhoubaGroupCement» («Chaınagejýba grýpp sement») kompanııasynyń basshylarymen kez­destik. Eki kompanııa da salyp jat­qan zaýyttaryn aǵymdaǵy jyly iske qo­satyndaryn rastady. 

Shyny zaýytynyń qurylys-montaj jumystary maýsym aıynda aıaqtalatyn bolady, al, shilde aıynyń basynda pe­shin iske qosamyz. Zaýyttyń tehnolo­gııa­sy erekshe bolǵandyqtan, sapaly ónim alý úshin peshti 3 aı kóleminde qyz­­dyrý qajet. Alǵashqy qazaqstandyq shy­nyny bıyl qyrkúıek aıynyń so­ńynda shyǵaratyn bolamyz.

Osy jyldyń kókteminde Aral qalasynda kalsıılendirilgen soda shy­ǵaratyn zaýyt qurylysyna kiri­se­miz. Bul – respýblıka boıynsha, to­ly­ǵymen shetelderden jetkiziletin ka­l­sıılendirilgen sodanyń 75 paıyzyn otan­d­yq ónimmen qamtamasyz etetin alǵashqy zamanaýı zaýyt bolmaq, dedi oblys ákimi.

Shıeli aýdanynda vanadıı ken ornyn ıgerý boıynsha jumystar jalǵasyn taýyp keledi. 2016 jyly kásiporyn ammonıı metavanadatyn jáne vanadıı besokısin Taıvan jáne Reseıge eksporttaýdy bastady. Jańaqorǵan aýdanyndaǵy «Shalqııa» qorǵasyn-myrysh kenishinde ken-baıytý kombınaty men gaz-týrbınaly elektr stansasyn salýǵa mán berilip otyr. Atalǵan jo­bany júzege asyrýǵa Eýropa qaıta qurý jáne damý banki nesıe beretinin ma­quldady.

Oblys ákimi 2013 jyldan beri Syr óńirinde ındýstrııalandyrý arqyly ekonomıkany ártaraptandyrý sharalaryna mańyz berilip kele jatqanyna nazar aýdardy. Mundaı mindet Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasyna sáıkes qolǵa alynǵany belgili. Ras, sońǵy jyldarda aımaq ómi­rin­de birqatar ózgerister oryn alyp ja­tyr. Buryn jergilikti ónerkásip ón­di­risiniń 70 paıyzǵa jýyǵyn munaı men ýran óndirisi enshileıtin. Búginde osy oraıda keıbir túıtkilder kezdesip otyr. 

– Biz óńirdiń ekonomıka salasy boıynsha qurylymdyq ózgeristerge nazar aýdardyq. Osynyń arqasynda bıyl ónerkásip ónimi kóleminiń naqty kólem ındeksi boıynsha 100 paıyzdyq deńgeıge senimdi shyǵatyn bolamyz. Sondyqtan bes jylda atqarylǵan ıgi­lik­ti isterdiń nátıjesinde munaı men ýran baǵasyna táýelsiz aımaqtyq ekonomıka jasaý maqsatyn tolyqtaı oryndaı aldyq dep aıta alamyz, – dep atap ótti aımaq basshysy. 

Búgingi tańda oblysta óńirlik ekonomıkany qalyptastyrýdyń negizgi basymdyǵynyń biri – jappaı kásipkerlikti damytýǵa erekshe mańyz berilip otyr. Qyzylordada bıyl jappaı kásipkerlikti damytý jyly bolyp jarııalandy. Endigi kezekte óz isin júrgizýge talpynǵan árbir azamatqa barynsha qoldaý kórsetilip, osy baǵytta ilkimdi isterge jol ashylady.

Syr óńirinde agrosalanyń aýqymy jyldan-jylǵa keńeıip keledi. Oǵan quıylyp jatqan ınvestısııa 23 esege deıin ósti. Osynyń nátıjesinde el­degiler eńse tiktedi, ol aýyl sharýa­shy­lyǵyndaǵy óndiristiń ósýine oń áse­r­in tıgizdi. Darııa boıyndaǵy dúıim el endi alys-jaqyndaǵy ózge jurtqa óz ónimderin ótkizý baǵytynda óreli isterge qol jetkizip otyr. Bir ǵana mysal, byltyr oblystyń aýyl­sha­rýa­shylyq ónimderiniń eksporty 37 paı­yzǵa artqan eken. Buryn jergilikti dı­qandar kúrish ónimderin shetelge shy­ǵa­rý baǵytynda birshama qıyndyq kórip júr­gen edi. Qazir bul ónimdi Iranǵa deı­in ótkizýge jol ashyldy. Sondaı-aq eksportta kókónis – 3,5, kókónis 2 ese­ge artty.

Qazir Qyzylorda jerinde baspanaǵa qol jetkizgen buqaranyń qatary basym. Derekke kóz salyp kórsek, 2013 jyldan beri oblysta 2 mln sharshy metr turǵyn úı boı kóterip, eldiń ıgiligine aınalǵanyn kópshilik jaqsy biledi. Sodan beri oblys ortalyǵynda 14 jańa shaǵyn aýdan halyqtyń kózaıymyna aınaldy.

Búginde qyzylordalyq aǵaıyn jańa ǵımarattardyń kóptep salý kórinisine kózin ábden úıretti. О́ıtkeni eki kúnniń birinde esigin aıqara ashqan nysandar qatary kóbeıgenin kópshilik keleli isterdiń biri retinde sanaıdy. Dáıek keltire ketsek, sońǵy 5 jylda Syr óńirinde 200 áleýmettik nysannyń iske qosylǵanyn aıryqsha ataı ketkenimiz abzal. Sondaı-aq birneshe jyl boıy qurylysy bitpeı jatqan 34 iri áleýmettik nysan qurylysyna núkte qoıyldy. Aıtpaqshy, 2013 jyldan beri oblysta jańadan salynǵan 45 mektep jas órenderge qushaǵyn aıqara ashty. Onyń ishinde 37-i uzaq jyldan beri ildáldalap kele jatqan apattyq jaǵdaıdaǵy mektepter edi. 

Mundaı keleńsiz kórinister óńirdiń densaýlyq saqtaý salasynda da kez­de­setin. Sońǵy 5 jylda osyndaı kúıde turǵan 49 ǵımarat jańalandy. Jalpy alǵanda, medısına salasynda 57 nysan eldiń ıgiligine aınaldy. Aldaǵy eki jylda 8 ǵımarat qurylysy aıaq­talady dep kútilýde. Olardyń qata­rynda shalǵaı aýyldardaǵy densaýlyq saqtaý oryndary da bar. Qýanarlyǵy, óńirdiń mádenıet salasynda da ıgilikti ister atqaryldy. 2013 jyly oblysta «Mádenı mura» boıynsha ǵylymı-ádistemelik keńes quryldy. Osynyń nátıjesinde Qorqyt ata mádenı murasy já­ne oblystyń 9 mádenı-tarı­hı es­kertkishi IýNESKO-nyń dúnıe­jú­zilik tizimine engizildi.

Qaı iske de halyq – ádil tóreshi, óz­ baǵasyn beredi. El ıgiligi úshin ja­sal­ǵan árbir is óz nátıjesin kórsetip otyr. Syr óńiri ómirindegi ómirsheń jo­ba­­lar, baıypty bastamalar, jarqyn jo­balar halyqtyń erteńge degen se­ni­min odan ári nyǵaıta tústi. 

Erjan BAITILES,  «Egemen Qazaqstan»

Qyzylorda oblysy