Búgingi tańda Qazaqstan túrli salalarǵa jańa tehnologııalardy engizý máselesin qolǵa aldy. Zaman kóshinen qalmaý úshin jáne álemdik naryqtyń suranysy men standartyna saı keletin dúnıelerdi shyǵarý úshin zamanaýı tyń tehnologııany paıdalaný ýaqyt talaby. Bul jańashyldyqtar jóninde «Egemen Qazaqstannyń» saýaldaryna Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń birinshi vıse-mınıstri Roman SKLIаR jaýap beredi.
– О́nerkásip salasyn jańa tehnologııamen qaıta jaraqtandyrýdyń mańyzy zor. Al osy Indýstrııa 4.0 tehnologııasynyń artyqshylyqtary qandaı?
– Tórtinshi ındýstrııalyq revolıýsııa nemese «Indýstrııa 4.0» búgingi tańda álemdegi eń ózekti úrdisterdiń biri. Kıberfızıkalyq jáne robot-tehnıka júıelerin engizý, úlken derekter men basqa da Indýstrııa 4.0 tehnologııalaryna taldaý jasaý arqyly óndiris pen kólik shyǵyndaryn azaıtýǵa, bıznes-úderisterdi ońtaılandyrýǵa, jańa bıznes-modelderdi engizýge jáne kásiporynnyń básekege qabilettiligin aıtarlyqtaı arttyrýǵa bolady. Halyqaralyq sarapshylardyń esepterine sáıkes, Indýstrııa 4.0 tehnologııasyn engizý kásiporyndardyń tıimdiligin 10-20 paıyzǵa deıin arttyrady. Sarapshylardyń pikirinshe, makrodeńgeıde damyǵan jáne damýshy elderde (AQSh, Germanııa, Qytaı, Fransııa jáne t.b.) Indýstrııa 4.0 IJО́-ni jyl saıyn qosymsha 1-1.5%-ǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Kóptegen damyǵan elder ózderiniń ulttyq sıfrly transformasııa strategııalaryn (Germanııa 2011 jyly qabyldady, AQSh – 2012, Japonııa, Qytaı, EO jáne basqa elder 2014-2015 jj.) iske asyra bastady. Damýshy elder, sonyń ishinde EAEO elderi ózderiniń baǵdarlamalaryn qabyldap, ındýstrııany damytýǵa qatysty bastamalaryn ázirleýge jáne iske asyrýǵa kiristi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti jańa tehnologııany engizýge aıryqsha kóńil aýdarady. Investısııalar jáne damý mınıstrligi ónerkásipti sıfrlandyrýdy yntalandyrý sharalaryn ázirleý jumystaryn jasady.
– Jańa tehnologııalardy engizýde sheteldik seriktesterińizdiń eńbekterin, tájirıbelerin qanshalyqty esepke aldyńyzdar?
– Sheteldik seriktesterimizben (Fraýngofer atyndaǵy ınstıtýt, Shvesııa Bıznes damý ınstıtýty jáne Nokia halyqaralyq kompanııasy) birge biz óńdeý ónerkásibinde jáne ken metallýrgııa keshenindegi shamamen 600 kompanııany zerttedik. Biz múddeli taraptarmen (salalyq qaýymdastyqtar, ýnıversıtetter, ınstıtýttar, satýshylar, memlekettik organdar jáne t.b.) kelissózder júrgizdik. Bul kásiporyndardyń qazirgi jaǵdaıyn anyqtaýǵa múmkindik berdi. О́ńdeý kásiporyndarynyń 80%-y jáne ken óndirý ónerkásibi kásiporyndarynyń 60%-y О́nerkásip 2.0 (jartylaı avtomattandyrylǵan operasııalar) deńgeıinde nemese avtomattandyrylǵan óndiriske ótý satysynda turǵany anyqtaldy. Osy jumys barysynda biz salany sıfrlandyrýǵa kedergi keltiretin jaıttar men qıyndyqtardy anyqtadyq. Olardyń qatarynda iskerlik ortanyń sıfrlandyrýdyń ekonomıkalyq artyqshylyqtaryn tolyq túsinbeýi; bilikti mamandardyń jetispeýi; otandyq tehnologııalar men quzyretterdiń durys damymaýy; sıfrlandyrýǵa qajetti qarjylyq resýrstardyń shekteýli bolýy; telekommýnıkasııalyq ınfraqurylymdardyń damý deńgeıiniń tómendigi sııaqty birqatar máseleler bar. Osyǵan sáıkes jáne halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, sıfrly tehnologııalardy josparlaý men neǵurlym belsendi engizýge yntalandyratyn kásiporyndarymyzdy qoldaý úshin qajetti ekojúıeni qurýǵa baǵyttalǵan sharalar ázirlendi. Bul sharalar «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyna engizildi. Baǵdarlama aıasynda sıfrly tehnologııany bıznes-ortaǵa tanytý; otandyq tehnologııalar men quzyretterdi damytý; qajetti mamandardy daıyndaý; kásiporyndardy sıfrlandyrý úshin qarjylaı yntalandyrý; ónerkásiptik ınternetti damytýǵa jaǵdaı jasaý sııaqty birqatar bastamalar bekitildi.
– Otandyq kásiporyndar, ónim óndirýshiler osynshama eńbekpen kelgen jańa tehnologııalarmen tanys pa? Jergilikti jerde «Indýstrııa 4.0» tehnologııasyn engizýde bilikti mamandar jetkilikti me?
– Indýstrııa 4.0 tehnologııasyn engizýdi nasıhattaý maqsatynda úlgi retinde kórsetý alańdaryna aınalatyn sıfrly fabrıkalardy qurý jobasyn júzege asyrý josparlanyp otyr. Sonymen qatar bul jobany iske asyrý otandyq tehnıkalyq mamandardyń quzyrettiligin arttyrady jáne naqty jobalardy iske asyrýda kezdesetin kedergilerdi anyqtaıdy. Indýstrııa 4.0 tehnologııasyna kóshýdi júzege asyrý úshin qoldaý sharalary retinde bastapqy qajetti jaǵdaılar jasalǵan. Bir jyl ishinde biz sıfrlandyrýdyń maqsatty yntalandyrý úshin (shyǵyndy qalpyna keltirý, qoljetimdi nesıelik kapıtaldy qamtamasyz etý jáne t.b.) keıbir qoldaý sharalaryn ishinara qaıta qaraýdy josparlap otyrmyz.
О́nerkásipti sıfrlandyrýdyń ózekti máseleleriniń biri eńbek kúshi. Tehnologııalyq ózgerister óndiristegi jumystyń sıpatyn ózgertip, qyzmetkerlerdiń biliktiligine qoıylatyn talaptardy kúsheıtedi. IT-tehnologııalardy qoldaný turǵysynan biliktilikti jetildirý qajet.
Búgingi kúni salany aýqymdy sıfrlandyrý úshin otandyq mamandar jetkilikti dep aıtýǵa erte. Sondyqtan «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda jańa býyn kadrlaryn tórtinshi ındýstrııalyq revolıýsııanyń jańa tehnologııalaryn esepke ala otyryp, keń aýqymda daıarlanatyn bolady.
– Naqty júzege asqan qandaı jobalar bar?
– Al, naqty jobalar týraly aıtatyn bolsaq, búgingi kúni «ERG», «Kazzinc», «ArcelorMittal Temirtau», «Kazakhmys Corporation», «Kazminerals» sııaqty Qazaqstandaǵy iri kompanııalar óz óndiristerine Indýstrııa 4.0 tehnologııasynyń elementterin engizý jobalaryn iske asyrady. Sıfrly tehnologııalardy engizgen kompanııalardaǵy tıimdilik pen olardyń básekege qabilettiligi artqanyn kóre alamyz. Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda ónerkásipti sıfrlandyrý úshin barynsha jaǵdaılar jasalyp jatyr.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»