Áleýmettik jeli – adamdarǵa bir-birimen ıdeıa almasýǵa múmkindik beretin tamasha qural. О́kinishke qaraı, keı zamandastar bul múmkindikti teris paıdalanyp, pendeshilik maqsattaryn qýalap júr.
Maqtanady, maqtaıdy, munyń ne deseń ǵaıbattaıdy. Búginde maqtanshaqtardyń kóbeıgeni sonsha, olardy birneshe topqa bólip, jikteýge de bolady.
Birinshi topqa ne istese de sony jurtqa jarııa etetinder jatady. Kóligine aqaý keltirgen adamdy keshire salǵanyn aıtyp, jaqsy is bitirdim dep jazady. Jetimder úıine baryp qaıyrymdylyq jasasa, balalarǵa syılyq berip jatqanyn, meshitke barsa namaz oqyǵanyn sýretke túsirtkizip, ony jarııalaıdy. Kitap jazsa, onyń mazmuny men sapasy týraly pikir qalyptaspaı jatyp, adamzattyń ómirin ózgertetin jańalyq jasaǵandaı maqtaý kútedi. Jurtqa kórdińder me men qandaı keremet is tyndyrdym degisi keletindeı.
Ekinshi topqa tanymaldyǵy men abyroıy joǵary adamdardy tanıtyndyǵymen upaı jınaıtyndar kiredi. Jaǵympazdana júrip, álgi adamnyń qabyldaýyna jazylady, qoǵamdyq sharada bolsa, amalyn taýyp janynan tabylady da, birge túsken sýretin Feısbýkke salyp, myna kisimen arnaıy jolyǵyp, pálen ýaqyt sóılestik, túgen máseleni talqyladyq dep jaza qoıady. Aıtpaǵy – meniń kimmen aralasatynymdy kórdińder me?
Bireýdiń aýzymen maqtanatyndar úshinshi topty quraıdy. Eger áldekim «ultqa qyzmet etip júr», «qazaq tiliniń damýyna zor úles qosýda», «myqty telejúrgizýshi», «bilimi tereń ekonomıst» degen baǵa berse, ony mindetti túrde áleýmettik jelide bólisedi, kitap jazsa soǵan engizedi. Jasaǵan eńbegi úshin aqy alsa, ıa bolmasa halyq úshin tıimdi bolyp kóringen bastamasy úshin memleketten tapsyrys alsa, ol adam ultqa, elime qyzmet ettim dep aıta ala ma? Tipti solaı bolǵan kúnniń ózinde de parasatty adamnyń «ultqa qyzmet etýdemin» dep óz-ózine baǵa berýi qanshalyqty oryndy?
Sońǵy kúnderi oqyrmany kóp óner qaıratkerleriniń qalyptan tys jazbalary kózimizge jıi túsip júr. О́zderi orystildi bolsa da, bir jazbasy oılamaǵan jerden qazaqsha bolyp shyǵady. Bir-eki aýyz sóz emes, kólemdi jazba. Ádette ishken-jegenin jáne qydyrǵanyn jazatyn bul adamdar kenet ózderine jat tilde bázbireýdi maqtaı jóneledi. Týǵan jylyn, jerin, qaı mektepte oqyǵanyn, kimnen alǵys hat alǵanyn, «Daryn» syılyǵynyń laýreaty jáne «Bolashaq» baǵdarlamasynyń stıpendıaty ekenin jaza kelip, sońynda óz isiniń sheberi, keremet maman degen jarnamalyq sózdermen aıaqtaıdy. Maqtaý sózdiń jazylý sıpatyna muqııat qarasaq, madaqtalyp otyrǵan adamnyń jazý stıline óte qatty uqsaıdy. Iаǵnı ózin-ózi maqtap jazyp, ony bedeli joǵary adamdarǵa jarııalatady. Maqtangershiliktiń úshinshi tobyndaǵy bul adamdar osy amaldary arqyly kórdińder me jurt men týraly ne dep jatyr dep meńzegisi keletindeı. Bul toptaǵy maqtanshaqtardyń jaǵympazdyqty qatar alyp júretinin de ańǵarýǵa bolady. Qashan kórseń eldiń bárin aǵam, ustazym, úlgi tutar tulǵam dep kópshik qoıýdan, elge sóz arnaǵanda «halqym» dep sóıleýden sharshamaıdy. Aǵa, kóke, jáke dep jurt aldynda maqtap, artynan jeke ótinishterin bildirip júrgenderdiń de talaıyn kórdik. Zamanyń túlki bolsa, tazy bolyp shal degen naqyldy óz paıdasyna burmalaǵan bul top júgi aýyr tereń bilim men eren eńbekten bas tartyp, arzan aılany amal etkenin biler me eken?
Tórtinshi topta óziniń aınalada bolyp jatqan oqıǵalarǵa «qosqan» úlesin asyra baǵalaıtyndar júredi. Mysaly, Elbasy bir suhbatynda eskertkishterge qatysty suraqqa Mark Avrelııdiń sózimen jaýap bergen bolatyn. Ertesine bir jigit Feısbýkte Memleket basshysynyń sózin jazatyndar meniń jazbalarymdy oqyp turady eken, óıtkeni men Avrelııdiń sol sózi týraly aldyńǵy jyly jazǵanmyn dep saldy. Sonda Mark Avrelııdiń ne aıtyp, ne istegeni týraly derekter jalǵyz ol adamnyń kitaphanasynda tur ma eken? Tanymal adamnyń ulaǵatty sózderin kózi ashyq adamdardyń kóbi biledi emes pe? Iá, shynymen de kezdeısoqtyq bolyp, Prezıdent sózin jazatyndar álgi adamnyń jazbasyn oqyǵan bolar. Biraq ol buǵan qalaı senimdi bola alady? О́zimshildigi joǵary, egosentrıstik kózqarastaǵy mundaı adamdar ózderine syrt kózben qaraı alar ma eken?
Bir qyzyǵy, eger osy adamdarǵa qylyqtary maqtanshaqtyq ekenin betke bassań, oılanbastan kóre almaýshylardyń qataryna qosady. Maqtanshaqtyqtyń bul túrleri ne sebepti burys ekenin Abaıdyń naqyl sózderine barmaı-aq túsindirip kórelik. Qıturqy amaldarmen halyq aldynda upaı jınap, jasandy obraz jasaǵandar óz isin durys bilmeı jatyp, jurtqa aqyl aıtqandy jaqsy kóretini bar.
Arzan bedeldiń arqasynda túrli deńgeıdegi kásipkerlermen jáne laýazymdy tulǵalarmen jolyǵyp, «tender» berýin suraıdy. Eger ákim-qaralar memlekettik tapsyrys bere qalsa, sol ákimdi jáne ol basqaryp otyrǵan óńirdi júrgen jerde jarnamalaıdy, bireý-mireý tıise qalsa, onymen erinbeı aıtysady. Maqtanýdan kelgen bedeldi budan da ótken qatigez amaldarǵa paıdalanatyndary da bar. Bireýdi dattaıdy, synaıdy, sóıtedi de tamaǵyn iship, syılyǵyn alǵan soń, 180 gradýsqa burylyp, qaıta maqtaıdy.
Darhan О́MIRBEK, «Egemen Qazaqstan»