Úkimette bilim salasyn sıfrlandyrý máselesi qaraldy

Jıyndy ashqan G.Isım­baeva Elbasy Nursultan Nazar­baev qoǵamdy sıfrlandyrý prosesin ulttyq ekonomıkanyń básekege qabilettiligin qalyp­tas­tyrýdyń asa mańyzdy tetigi retinde aı­qyndaǵanyn atap ótti. Son­daı-aq ol bilim berý júıe­sin sıfrlandyrý árbir qazaq­stan­dyq úshin tıimdi orta qalyp­tas­tyrýǵa baǵyttalýy kerektigine toqtaldy.

Odan ári bilim berý júıesin sı­frlandyrýǵa kedergi bolyp otyrǵan birqatar másele­lerdi atady. Vıse-spıker­diń pikirinshe, bilim berý aqpa­rat­tyq júıelerin memlekettik organdardyń basqa da júıe­lerimen ıntegrasııalaý bo­ıyn­­sha jumystardyń deńgeıi tómen. Bilim berý uıym­dary­nyń jetkiliksiz jaraqtan­dy­rylyp, mektepterde, ınter­net jelisine qosylý jyldam­dy­ǵynyń tómendigi mańyzdy prob­lemaǵa aınalyp otyr. Son­daı-aq G.Isımbaeva bilim berý júıesin sıfrlandy­rýdy qoldaý boıynsha biryńǵaı ope­ratordyń joqtyǵyna qyn­jylys bildirdi. Aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııa ınfraqurylymyn qamtamasyz etý úshin biryńǵaı tehnıkalyq talaptardyń bolmaýy, kásibı quzyrettilik deń­geıiniń tómendigi de sóz boldy.

Buǵan qosa ol «Pre­zıdenttiń bes áleýmettik bastamasynda» bilim salasyna erekshe den qoıylǵanyn atap ótti. Elbasy Úndeýde bilim grantynyń sanyn kóbeıtý jáne jataqhana oryndaryn arttyrý jóninde mindet qoıǵany belgili. Tóraǵa orynbasarynyń aıtýynsha, bul – jastardyń joǵary bilim alýyna qol jetkizýdi kózdeıtin ilkimdi bastama.

Vıse-spıker jas býynnyń shyǵarmashylyq qabiletterin jáne synı oılaýyn damytý maqsatynda baǵdarlamalaýdyń daǵdylaryn qalyptastyrý úshin halyqaralyq táji­rıbelerdi zertteý qajettigin eskertti. Bul baǵyt boıynsha bilim berý baǵdarlamasynyń mazmunyn únemi jańalap otyrý qajet. Sıfrlandyrýdaǵy ne­gizgi maqsat – básekege qabilet­tilikti arttyrý, halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartý, kez kelgen prosesti, qazirgi jaǵdaıda, oqý-tárbıe prosesin jedeldetý jáne jeńildetý, balalarǵa, us­­tazdarǵa, ata-analarǵa júk­temeni azaıtý. Eń bastysy – bi­lim berý sapasyn arttyrý.

«Bizdiń balalarymyz ha­lyq­aralyq deńgeıde ártúrli salalarda, onyń ishinde jasandy ıntellekt jáne «aýqymdy de­rek­ter» jasaý salasynda bá­sekege qabiletti bolýǵa tıis. Memleket basshysy atap kórset­kendeı, «eldi sıfrlandyrý – bul maqsat emes, bul – Qazaq­stannyń ab­solıýttik artyq­shylyqqa qol jet­kizý qu­raly». Búkil prosess júıe­­lilikti, rettilikti jáne keshen­­di tásildi talap etedi. Taǵy bir másele – balalardyń den­saý­lyq jaǵdaıyna jańa tehno­lo­gııa­lardyń áseri. Bala­lardyń teh­­nıkamen jumys isteýi úshin ruqsat etilgen, qatań tekse­ril­gen sanıtarııalyq-gıgıe­na­lyq normalar bolýǵa tıis», dedi Má­jilis Tóraǵasynyń oryn­basary.

Taqyryp boıynsha baıan­dama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵa­dıev mınıstrlik bilim men ǵy­lymdy sıfrlandyrýdy damy­tý bo­ıynsha orta bilim júıe­sinde aqparattandyrýdy damy­tý, bilim berýdi jáne ǵylym­dy basqarý prosesin avtomat­tandyrý jáne IT mamandar­dy daıarlaý baǵytynda tıis­ti ju­mystardy atqaryp jatqa­nyn jetkizip, árbir baǵyt boıynsha naqty málimetterge toqtaldy.

Vedomstvo basshysynyń só­zine qaraǵanda, bilim jáne ǵylym salasyn sıfrlandyrýdy damytý boıynsha 3 baǵytta ju­mys júrgizilip jatyr. Bi­rin­shisi – orta bilim júıesin aq­pa­rattandyrýdy damytý, ekin­shisi – bilim berýdi jáne ǵy­lymdy basqarý prosesin avto­mattandyrý, úshinshisi – IT ma­mandardy daıarlaý.

Orta bilim júıesin aq­pa­rattandyrýdy damytý boıyn­sha birqatar ózgerister engizil­mek. Máselen, buǵan deıin «In­formatıka» 5-shi synyptan oqy­tylsa, bıyl 3-shi synyptan bastalady. Al 5-11 synyp­tar­daǵy osy pánniń oqytý baǵdar­lamasyn qaıta qarastyrý jos­parlanyp otyr.

E.Saǵadıevtiń aıtýynsha, osyǵan baılanysty muǵa­lim­derdiń biliktiligin, oqýshy­larǵa roboto-tehnıkanyń qolje­tim­digin arttyrý maqsatynda jumystar atqarylǵan. Qazirgi tańda úsh myńnan astam mektep pen oqýshylar saraıynda ro­botty-tehnıka boıynsha elek­tıvti kýrs engizilgen. Búginge deıin bes myńnan astam ustaz bi­liktiligin arttyrsa, bıyl úsh myńǵa jýyq muǵalimdi oqytý josparda bar.

«Mektepterdiń ınfra­qu­rylymyn damytyp jatyrmyz. Qazirgi tańda mektepterdiń 99 paıyzy (6 960 mektep) ınternetke qosylǵan, onyń ishinde 62 paıyzy jyldam ınternetti qoldanady. Onyń jyldamdyǵy 4 Mbıt sekýndqa jetedi. Eki jarym myń mektepte (35%) Wi-Fi tartyldy. Barlyq mektepterge bilimland degen úsh tildegi ınnovasııalyq kontent berildi», dedi E.Saǵadıev.

Mınıstr keltirgen derekterge súıensek, 2016-2017 jyldary 14 myńnan astam mýl­tıme­dııalyq jıyntyq satyp alyn­ǵan. Bıyl osy baǵytta respýb­lıkalyq bıýdjetten taǵy da alty mıllıard teńge qarasty­rylǵan. Sonymen qatar 4 myń­nan astam mektepte elek­trondy kúndelik engizildi. Ve­domstvo basshysy bul baǵ­darlamany úsh jarym mıllıon adam qoldanatynyn jetkizdi.

«Muǵalimder júrgizetin qujattardy bekittik. Olar tek bes qujat toltyrady. Eger elektrondy júıege qosylsa, bar­lyǵyn elektrondy túrde júr­gizýge múmkindigi mol. Osy­­ǵan baılanysty tıisti buı­­ryq qa­byldandy. Aldaǵy ýaqyt­ta mu­ǵalimder ózderiniń fýnksııa­lar­yna sáıkes emes jumys­tar­­dy istemeý úshin bar­lyq deń­­geı­degi basshylar muny óz baqy­laýynda ustaý tıis», dedi E.Sa­ǵadıev.

Mınıstrlik júrgizip jat­qan ekinshi baǵyt – bilim jú­ıesin basqarý prosesterin avto­­mat­­­tandyrý. Osyǵan sáı­kes, ba­la­­baqshalarǵa kezekke turý jáne joldama berý kezegin avto­­mattandyrýdyń jańa stan­dar­ty bekitildi. Mektepterge qa­byl­daý, ózara aýysý elektrondy rejimde iske asyryla bastaǵan kórinedi.

E.Saǵadıev úshinshi baǵyt – IT mamandardy daıarlaý boıynsha da birqatar jumystar jasalyp jatqanyn málimdedi. Onyń sózine saı, aqparattyq tehnologııa salasyndaǵy bilim sapasyn arttyrý maqsatynda ýnıversıtetter reıtıngi ázirlengen. Mundaı qadam joǵary oqý oryn­darynda básekelestiktiń artyp, oqý sapasynyń jaq­sarýyna járdemdesedi.

Budan keıin mınıstr bilim jáne ǵylym salasyndaǵy jańa sıfrlandyrý tujy­rym­damasyn tanystyrdy. Osy jo­ba aıasynda aqparatqa qolje­timdilik pen jedeldikti arttyrý kózdelgen. Sondaı-aq júıeni ashyq ári ádil etip, bilim sapasyn kóterý mindeti qoıylǵan. Tujyrymdamanyń taǵy bir baǵyty – «Big Data» júıesin quryp, onlaın taldaý jasaý.

Vedomstvo basshysy atal­ǵan jobany sátti aıaqtaýǵa qa­jet birqatar máselelerge toq­taldy. Eń áýeli, muǵalimder men oqýshylardy kompıýter­lermen, noýtbýktermen, smart­fondarmen jabdyqtaý qajet. Kelesi másele – bilim orda­­lar­yn­daǵy ınternet je­lisine qol­je­timdilik. «Joǵa­ry jyldam­dyq­ty ınternetpen mek­tep­ter­diń 62 paıyzy jab­dyq­tal­ǵan, qalǵany qosyl­maǵan. «Sıfrly Qazaqstan» baǵ­dar­­la­ma­syna sáıkes, barlyq mek­tep­terdi qosý boıynsha Úki­mette naqty jospar bar», dedi mınıstr.

Sonymen qatar qolda­ny­­la­tyn baǵdarlamalardyń mobıl­dik versııasy bolýy tıis. E.Sa­ǵadıev bul baǵytta jumys bas­­­talyp ketkenin jetkizdi. Taǵy bir sheshilýi tıis másele – de­rekterdi bir ortaǵa jınap, ın­te­­grasııa jasaýdyń qa­jet­tigi. Mı­nıstr bul baǵyt­taǵy ju­mys­tyń byltyr bastal­ǵanyn, eki jyl ishinde ony aıaqtaý jos­­parda bar ekenin málim­dedi. E.Saǵadıev sóz sońynda depýtattardan birqa­tar nor­matıvtik qujattarǵa, «Bi­lim týraly» jáne basqa zań­darǵa ózgerister engizýdi surady.

Jıynda qosymsha baıan­damany Májilis depýtaty, Áleý­mettik-mádenı damý komı­tetiniń tóraıymy Gúlnar Ik­sa­nova jasap, salanyń birqatar máselelerine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, sıfrlandyrý bilim jáne ǵylym sala­sy­­nyń qol­jetimdiligin arttyryp, bas­qarýshylyq pen ákim­shilik qyz­metin jetildirýge kómektesedi.

Otyrys barysynda depý­tat­tar kóptegen ózekti suraq­tardy alǵa tartty. Úkimettik sa­ǵattyń nátıjeleri boıyn­sha arnaıy usynymdar qabyl­dandy.

Abaı ASANKELDIULY, «Egemen Qazaqstan»