Qalany da, dalany da basyp ketken qoqys úıindileri – qoǵamdyq problema. Odan qutylýdyń tıimdi joldary talaıdan beri qarastyrylyp keledi. Qaraǵandylyq «Gorkomtrans» JShS qazirgi ýaqytta qoqys óńdeý zaýytyn salýda. Qatty turmystyq qaldyqtardy shyǵarýmen shuǵyldanatyn kásiporyn kóp uzamaı óńirdegi ǵana emes, respýblıkadaǵy alǵashqy qoqys óńdeý uıymyna aınalatyn syńaıly.
Oblysta osy baǵytta birneshe jyl buryn qolǵa alynǵan jobalar sátsiz bolyp, aqyry qoqys óńdeý taqyryby múlde qozǵaýsyz qalǵan edi. Kapital.kz iskerlik aqparat ortalyǵynyń málimetterine súıensek, elimizde búginge deıin qoqys óńdeıtin kásiporyn joq. Qaldyqtardy suryptap, óńdeıtin, joıatyn shaǵyn kompanııalar ǵana bar. Aıtalyq, 2012 jyly ashylǵan astanalyq qoqys óńdeý kesheni eki jyldaı ǵana jumys istedi. Odan keıin qarajattan qıyndyq kórip, jumyskerlerine eńbekaqy tóleı almaı, aqyry jabylyp tyndy.
Osyndaı taǵy bir keshen Almaty qalasynda salynyp jatyr. Bilýimizshe, bıyl iske qosylmaq. Qoqys qaldyqtaryn shyǵaryp, zalalsyzdandyratyn shaǵyn qyzmet kórsetýshi kompanııalar ár óńirde bar. Qaraǵandy oblysynda qatty turmys qaldyqtaryn jınaý, suryptaý jáne óńdeýmen aınalysatyn alty kásiporyn bar. Alaıda, sońǵy bes jylda qoqys qaldyqtaryn óńdeýmen bir ǵana kompanııa – jylyna 100 myń tonnadan artyq qoqysty suryptaıtyn «Gorkomtrans» JShS shuǵyldanady. Sonymen qatar kásiporyn Qaraǵandy, Saran, Shahtınsk, Temirtaý qalalarynan, Abaı aýdanynan jetkiziletin qoqys qaldyqtaryn jınaýǵa arnalǵan polıgony bar qoqys óńdeý kesheniniń qurylysyna kúsh salýda. Bul jobany júzege asyrýǵa «Gorkomtrans» JShS 800 mıllıon teńge bóldi.
– Qazir kompanııa qoqystardy suryptaý jumystaryn júrgizýde. Jeliniń qýatyn jylyna 100 myń tonnadan 200 myń tonnaǵa deıin jetkizý boıynsha sharalar atqaryp jatyrmyz, – deıdi «Gorkomtrans» JShS-niń bas dırektory Marat Bımaǵambetov. – Alaıda, munyń ózi jetkiliksiz. Qoqys óńdeý zaýytynyń qýaty jylyna 300 myń tonna bolýy tıis. Qurylysty biz shartty túrde úsh kezeńge bóldik. Onyń alǵashqysyn, ıaǵnı qoqystardy suryptaýdy bastadyq. Bul jeli arqyly qaldyqtardyń 80 paıyzy – plastık, karton, shyny, alıýmınıı ótedi. Aıta ketý kerek, plastık salynyp jatqan zaýytta óńdeledi. Qalǵan shıkizattar bizdiń materıaldarmen jumys isteıtin kompanııalarǵa jiberiledi. Ekinshi kezeń – jelini jetildirý jumystary. Bul kezeńde biz jabdyqtar satyp alamyz. Máselen, zaýytqa paket jyrtqyshtar men qaldyqtardy súzetin separatorlar qajet. Bul jabdyqtar TMD aýmaǵynda joq. Ony Eýropadan jetkizemiz. Al úshinshi kezeńde qatty turmys qaldyqtaryn óńdeıtin bıogaz keshenin jasaý qajet. Jalpy, zaýyt 2019 jyly iske qosylýy tıis.
Marat Bımaǵambetovtiń aıtýynsha, aýqymdy keshen qurylysy oblys ákimdigi men fın kompanııasynyń kómegimen júrgizilýde. Jobaǵa qatysýshylar byltyr memorandýmǵa qol qoıǵan bolatyn. Oblys ákimdigi «Gorkomtrans» JShS-niń qýatyna seriktes qalalardan qoqys tasıtyn qyzmet kórsetýshiler tartýdy óz mindetine aldy. Al fınder qurylysqa kómektesedi. Qoqys óńdeýdiń qyr-syryn áli kúnge jetik meńgere qoımaǵandyqtan, Eýropa elderiniń tájirıbesine súıenýge týra keledi. Turmystyq qaldyqtar bizde osy ýaqytqa deıin óńdelmeı keldi. Irip-shirip jatqan qoqys úıindileri aýa men sýdy, topyraq qabattaryn aıaýsyz lastap jatyr. Al Eýropada bári taza. Qoqys qaldyqtary túrine qaraı bólek jınalady. Iаǵnı, plastıkti bir, shynyny ekinshi konteınerge tastaıdy. Biz aldymen sondaı tártipke úırenýimiz kerek.
Negizi, Qaraǵandyda qatty turmys qaldyqtaryn bólek tastaý úshin júzdegen konteınerler qoıylǵan. Alaıda, halyqtyń basym bóligi soǵan mán bermesten, qoqys toly qaltasyn ortaq úıindige laqtyryp jiberedi. Degenmen, kásipkerler halyqtyń qoqysty bólek jınaý mádenıetine úırenerine senimdi. Ony árıne, ýaqyt kórsetedi. Tipti bolmasa, keleshekte tabıǵattyń ózi tártipke májbúrleri sózsiz.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY