Qaırat KEI-KEI jáne «Monarbat»

Samaladaı jarqyraǵan keń saraıdyń qaq ortasyna qurylǵan molberttiń aldynda balýan deneli jigit aǵasy tur. Jaı turǵan joq, sol qolyna ýystaı ustaǵan túrli-tústi pastelderdi kezek-kezegimen alyp, kezekti keıipkeriniń keskinin jyldam mánerde salyp jatyr. Keskin bolǵanda, sharj sýret. Qımylyna kóz ilespeıdi-aq. Ara-arasynda áldebir kúldirgi áńgimelerdi aıtyp, natýrada turǵan keıipkerdiń ishek-silesin qatyryp qoıady. Endi birde quddy sharshy alańdaǵy boksshydaı aldyndaǵy adamǵa tónip keledi de, lezde eki-úsh qadam artqa sheginip ketedi. Lyp etip oń jaǵyna, taǵy birde shalt qımyldap sol jaǵyna shyǵady. О́ziniń sýret salýdaǵy máneri osy. Sondaǵy izdegeni – natýrashynyń naqyshty obrazy... 

Bul jigit qaraǵandylyq sýretshi – Qaırat KEI-KEI Ko­­jýhov. Bir qyzyǵy, onyń esimin Qaraǵandyny aıtpa­ǵan­da, elimizde kóp jurt bile de ber­meıdi. Esesine, ol ha­lyq­­aralyq deńgeıde tanymal bolyp úlgergen qylqalam sheberi. Kóbine ázil sýret – sharj syzady, kerek jerinde qyl­qalamdy maıly boıaýǵa malyp, kartına da salady. «Qaırat KEI-KEI» degen búr­kenshik at aǵylshyn tilin­degi qos «K» árpi: «Qaırat Qa­natuly Kojýhov» degen esim-soıynyń qysqarǵan nusqasy. Sýretshi aty-jóniniń týra tól­qujattaǵydaı ja­zylýyna qatty mán beredi. Se­bebi shet­eldegi iskerlik qarym-qa­­ty­nasta júrgen áriptesteri nys­­pysyndaǵy qandaı da bir ózgeristi túsinbeı qalýy ábden múmkin dep saqtyq etedi ózi. Halyqaralyq deńgeı demekshi, Qaırat Qanatulynyń ár jyldary Máskeýdegi dúnıejúzilik jáne Fransııadaǵy Kann kı­nofes­tıvalderinde ataqty kı­noakterlerge salǵan dostyq sharj­­darynyń kórmesi álde­neshe ret tabyspen ótken.

Qaırat KEI-KEI Qaraǵan­dynyń mańyndaǵy seriktes qala Sarannyń týmasy. 1977-81 jyldar aralyǵynda Al­matydaǵy Abaı atyndaǵy pe­dagogıkalyq ınstıtýtty kór­kemgrafıka fakýlteti boıyn­sha támamdaǵan. Kásibı bilim alǵannan bergi búgingi kúnge deıin ol óziniń maman­dyǵyna degen adaldyqtan aınyp kórgen emes. Qolynda – qylqalam, júrekte – sýret ónerine degen qushtarlyq.

* * *

Búginde sýretshiniń ózi qur­ǵan «Monarbat» sheberhanasyna 20 jyl boldy. «Monarbat» ataýy­nyń shyǵý tórkini myna­daı: Parıjdiń Monmartry men Máskeýdiń Arbatynyń qo­syndysynan týǵan sózjasam. Bul eki qaladaǵy álemge áıgili osy kóshelerde Qaırat KEI-KEI ótken ǵasyrdyń 80- jyldarynyń aıaǵy men 90-jyldarynyń basynda sýret salǵan. Álemge áı­gili akterler Alen Delon, Jerar Deparde, Ar­men Djı­garhanıannyń, byl­­ǵary qolǵap sheberi Maık Taısonnyń jáne basqa da tórtkúl dúnıege tanymal tulǵalardyń kúldirgi keskinderin osy Monmartrde dúnıege keltirgen edi. Sýretshi osy ataqty keıipkerlerimen kúni búginge deıin dostyq ráýishtegi qarym-qatynasty saqtap qalǵan. Olarmen hat almasyp, habarlasyp turady.

Álbette Arbat pen Mon- ­mar­tr­­­­­­­­­­­de otyryp alyp sýret salý­ǵa kim­kóringenniń rýhy jete ber­meı­tin. Bul jerdegi básekege tótep berý úshin jalǵyz ǵana talantty bolýyń tym azdyq eter edi. Sol sebepti de jat jer­de, bógde ortada kútpegen jer­­den týyndaýy múmkin nebir tótenshe jaǵdaılarǵa saqadaı saı daıyn bolýyń shart-tuǵyn. Al kezinde grek-rım kúresi já­ne karatemen kásibı deńgeıde shuǵyldanǵan Qaırat KEI-KEI mundaı synaqtardyń talaıyn kórip, kóshe sýretshisiniń kúreske toly mehnatty tirligin bastan san márte ótkergen.

«Monarbat» sheberhanasynda sýret óneriniń tylsymyna boılap, qylqalamyn ush­taǵan talaı talant ıesi búgingi kúnde Qazaqstannyń ár qıy­rynda, tipti shetelderde shyǵar­mashy­lyqpen aınalysyp júr. Túrli baıqaýlarda júlde alyp, top­jarǵan shákirtteri de kóp. Alaı­da Qaırat Qanatuly úshin shákirt­teriniń adam degen ardaqty atqa laıyqty bolyp, ómirdegi óz oryndaryn adaspaı tapqany áldeqaıda mańyzdyraq. Mundaı ustanymdy ol «Sýret salý ar­qyly tulǵany úılesimdi damytý» de­gen óziniń fılosofııalyq tu­­jy­rymymen ádemi úılestire bilgen.

* * *

«Monarbat» sheberhanasynda bári de Arbattaǵydaı, tipti Monmartrge de qatty uqsap ketkendeı: sákilerge jaǵalaı jaıǵasqan sulý bıkeshter qol­daryndaǵy veerlerimen áýez tunǵan aýany nazdana jelpip qoıady. Zaldyń orta tusyna taman ornalasqan shaǵyn orkestrdiń oryndaýyndaǵy syrly da sazdy mýzyka jan álemińdi áserli de jumbaq kúıge bóleıdi. Ekeý-úsheýden top qurǵan jurt óz­ara aqyryn ǵana áńgimelese júrip, qabyrǵalalarǵa qatar-qatar ilingen kartınalardy, eriksiz ezý tarttyratyn ázil sý­ret­terdi tamashalaýǵa kiris­ken. Bir qarasańyz, bul jerde kim joq deısiz: túrli stıldegi sýretshilerden bólek, fotograftar men mýzykanttar, aqyndar da osynda júr. Bári de jaı júr­­gen joq. Árkim óz sharýasyn kúıttep, qazany búlkildeı qaı­nap jatqan tutas bir álemniń ajyramas bólshegine aınalyp ketken. Muny Qaırekeńniń ózi búgingi zamannyń «týsovkasy» dep qaljyńdaıdy. «Árıne bul sózdiń qazir qadiri de qalmady ǵoı, deıdi sýretshi baısaldy qal­pyna oralyp. – Muny men qazir «Art-qıylysý» dep ataımyn...».

Keıingi jyldary Qaırat Qanat­uly ulttyq qundylyqtarǵa basa mán berip, qylqalam kú­shi­men kóne tarıhymyzdyń tyl­­sym syrlaryn, salt-dás­tú­ri­mizdiń ozyq úlgilerin ke­ıin­gi tolqyn jastarǵa, ózge ult ókil­­derine tanytýǵa qul­shy­na kiris­ken. Taıaýda ol «Mo­nar­bat­t­aǵy» Naýryz!» atty kesh uıym­­­­dastyrdy. Ádettegideı she­­berhana ishin janǵa jaıly shy­­ǵarmashylyq atmosfera baý­rap aldy: ulttyq mýzykanyń ásem sazy qalyqtap, beıneleý óneriniń týyndylary kóz al­­dyńda paıda bolyp jatty. Hand Made stılindegi she­ber­lerdiń qolynan shyqqan ult­tyq naqyshtaǵy eksklıýzıvti qolóner buıymdary, eresekter men balalarǵa arnalǵan avtorlyq kádesyılar kórermen nazaryna usynyldy. Eń bastysy, jas­tar, túrli ulttyń ókilderi, tipti qalada oqyp júrgen sheteldik stýdentter Naýryz meıramynyń aýanymen tynystap, keshten keremet tanymdyq áser alyp qaıtqan edi.

Al sýretshiniń jeke shyǵar­mashylyǵyna kelsek, qazirgi tań­da ol «Nomad», «Aqyn», «Búr­kit­shi» jáne «Ǵashyqtar» degen kar­tınalardan turatyn serııalyq jumyspen aınalysyp júr.

Sózimizdi túıinder bolsaq, Qaırat KEI-KEI-diń tól týyn­dysy – «Monarbat» Qaraǵan­dy­daǵy shyǵarmashylyq qaýym­nyń jıi bas qosatyn, tájirıbe almasyp, rýhanı shabyt alatyn óner ordasyna aınalyp keledi. Buǵan kóz jetkizý tipti de qıyn emes: bar bolǵany «Monarbat» sheber­hanasyna bas suǵyp, ónerge óz­geshe kózben qarap, ózindik qoltańba hám orta qalyptastyra bilgen sýretshiniń shap-shaǵyn ále­mimen jaqynyraq tanyssańyz jetip jatyr.

Qaırat ÁBILDA, «Egemen Qazaqstan»

QARAǴANDY