Qazaqstan alyp báıterek sekildi. Onyń saıasynda 100-den asa ult ókili pana taýyp, ósip-órkendep, órisin keńeıtip otyr. Baqytyn qazaq topyraǵynan tapqan sol etnostar búginde Qazaqstan halqy Assambleıasy týynyń astynda birikken. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen 1995 jyly dúnıege kelgen bul qoǵamdyq ınstıtýt shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqyttyń ishinde beıbit qoǵamnyń bólinbes bólshegine aınalyp úlgerdi.
Bıyl 28 sáýirde Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jıyrma altynshy sessııasy shaqyrylady. Bul joly sessııanyń kún tártibinde «Bes áleýmettik bastama – qoǵamnyń áleýmettik birliginiń tuǵyry» taqyryby kóterilmek.
Elimiz ultaralyq kelisim men demokratııalyq qoǵam qurýǵa, beıbitshilik pen turaqtylyqty saqtaýǵa erekshe nazar aýdaryp keledi. San alýan etnostyq top ókilderi mekendegen Qazaqstan úshin yntymaq pen birlik – jaı aıtyla salǵan sóz emes. Kez kelgen memlekettiń myqtylyǵy, órkendep alǵa jyljýy sol eldiń ishki birligimen tyǵyz baılanysty. Ásirese tili, dini bólek ártúrli ult ókilderi toptasqan memlekette el irgesiniń sógilmegeni, tatýlyǵyna syzat túspegeni kerek.
Taǵdyr toǵystyryp, tarıh tabystyrǵan talaı ultty bir shańyraqtyń astyna biriktiretin Assambleıa sııaqty uıymdy qurý týraly oıyn Memleket basshysy alǵash ret 1992 jyly Almaty qalasynda ótken Qazaqstan halqynyń birinshi forýmynda bildirgen edi. Elbasynyń aıtýynsha, bul – qoǵamdyq kelisimdi saqtaıtyn, halyqtar dostyǵyn murat etken erekshe uıym bolýǵa tıis. Osylaısha, Qazaqstan Prezıdentiniń «Qazaqstan halqy Assambleıasyn qurý týraly» Jarlyǵymen 1995 jyldyń 1 naýryzynda eldegi qoǵamdyq turaqtylyq pen etnosaralyq kelisimdi nyǵaıtý maqsatynda atalǵan qoǵamdyq ınstıtýt qurylyp, ol Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy keńesshi organǵa aınaldy. Mine, sol ýaqyttan beri Assambleıa ózara senimdilik pen túsinistiktiń dińgegine aınalyp, aýyzbirshilikti saqtaýǵa ózindik úlesin qosyp keledi. Jalpy, Assambleıa sekildi uıym eshqandaı memlekette joq. Esesine, Elbasynyń bul ıdeıasyn tájirıbe retinde alyp, qoldanysqa engizgen elder bar.
Assambleıa qyzmetiniń negizgi baǵyttary san-salaly. Memlekettik ulttyq saıasatty ázirleýge jáne iske asyrýǵa járdemdesip, memlekettik tildi jáne Qazaqstan halqynyń basqa da tilderin damytýdy kózdeıdi. Etnosaralyq saladaǵy óńirlik saıasatty jetildirýge atsalysyp qana qoımaı, demografııa jáne kóshi-qon salasyndaǵy josparlar men is-sharalardy ázirleýge, elimiz ben shet memleketterde etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimniń qazaqstandyq modelin nasıhattaýǵa, memlekettiń ulttyq saıasat máseleleri jónindegi zań jobalaryna qoǵamdyq-saıası saraptama jasaýǵa belsene qatysýdy úrdiske engizdi. Elbasynyń ózi de Assambleıanyń kezekti bir sessııasynda: «Assambleıanyń tarıhy – bul bizdiń turaqtylyǵymyzdyń tarıhy. Qoǵamdyq kelisimniń kepili bolǵan Assambleıa elimizdegi tutastyqtyń tutqasyna, birliktiń dińgegine, dostyqtyń dánekerine aınaldy. О́zara senimge negizdelgen túsinistik pen toleranttylyq – táýelsizdikpen tutas uǵymdar. Yntymaqty yrysqa, alýandyqty baılyqqa balaǵan biz birliktiń qazaqstandyq biregeı úlgisin qalyptastyrdyq. Bul – «Biz, Qazaqstan halqy...» dep bastalatyn, Assambleıamen tustas ómirge kelgen keleli Konstıtýsııamyzda berik kórinis tapty. Osy eki uly qundylyq turaqtylyqtyń, tutastyqtyń jáne gúldenýdiń irgetasyna aınaldy. Assambleıany qurý arqyly biz ulttyq birlikke dara jol taptyq», degen edi.
Assambleıa nazarynan shet elderde turatyn qazaq dıasporasy da syrt qalǵan emes. Olardyń óz ana tilin, mádenıeti men ulttyq dástúrin saqtaýǵa jáne damytýǵa baǵyttalǵan keshendi is-sharalardy qolǵa alyp, Atamekenimen tyǵyz baılanys ornatýyna qoldaý kórsetip keledi.
Yntymaq bolǵan jerde ǵana yrys bolady. Osynaý qaǵıdatty berik ustanǵan Assambleıa músheleri etnosaralyq qatynastar salasyndaǵy kelispeýshilikter men daýlardy retteýge, qaqtyǵysty jaǵdaılardy bolǵyzbaý maqsatynda usynymdar ázirlep, praktıkalyq sharalardy iske asyrýǵa belsene aralasyp jatqan jaıy bar.
Assambleıanyń mindeti – halyq birligin nyǵaıtý, qazaqstandyq qoǵamnyń negizin qalaýshy qundylyqtar boıynsha qoǵamdyq kelisimdi qoldaý jáne damytý, sondaı-aq, qoǵamdaǵy ekstremızm men radıkalızmniń kórinisteri men adamnyń quqyǵyna, bostandyǵyna qysym jasaýǵa baǵyttalǵan áreketterge qarsy turýda memlekettik organdarǵa járdemdesý.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń elimizdi mekendegen árbir etnosqa da paıdasy kóp boldy. Darhan dalanyń dara qasıetin boıyna sińirgen qonaqjaı qazaq eshkimdi de jatyrqaǵan joq. О́zderine bosyp kelgenderdi de, josyp kelgenderdi de baýyryna tartyp, bir úzim nandy bólip jedi. О́zge ult ókilderi qeń peıil qazaq dalasynda etnomádenı birlestikterin quryp, óziniń tilin, dilin, salt-dástúrin damytyp otyr. Tipti Qazaqstan halqy Assambleıasynan Parlament Májilisine depýtattardyń da saılanýy – bul ınstıtýttyń elimizde qanshalyqty ról atqaratynyn ańǵartsa kerek.
Etnıkalyq tilder men mádenıetti memlekettik qoldaý tıimdi júrgizilip jatqanyn da atap ótý qajet. Buǵan dálel, búginde 88 mektepte sabaq ózbek, tájik, uıǵyr jáne ýkraın tilderinde júrgiziledi; 100-den astam mektepte 22 etnostyń tili ózindik pán retinde oqytylady. Buǵan qosa, etnostyń tilin oqytatyn lıngvıstıkalyq ortalyqtar jumys istep, ózge tildegi basylymdar jaryq kórip tur. Sondaı-aq, telearnalardyń betinde 11 tilde baǵdarlama, orys, ózbek jáne TMD elderi boıynsha jalǵyz uıǵyr, káris, nemis teatrlary jumys isteıdi. Mine, ózge etnosqa degen ózgeshe kózqaras pen qurmet bizdiń elde ǵana bar ekeniniń dáleli osy bolsa kerek.
Jalpy, Assambleıa týraly qoǵamda ártúrli pikirler bar. Degenmen de bul qoǵamdyq ınstıtýt arqyly biz ózimizdiń de ulttyq máselemizdi alǵa shyǵara bilýimiz kerek. О́ıtkeni ózgege túsinistikpen qarap, tilin, mádenıeti men tarıhyn damytýǵa múmkindik berip otyrǵan qazaqtardyń múddesine ózgeler de kózjumbaılyqpen qaraýǵa tıis emes. Prezıdent te bir sózinde: «Qazaq halqy kóptegen ult ókiline pana berip, qoldaý jasap, kómek kórsetti. Endi sizder qazaq ultynyń zańdy umtylysyna túsinistikpen qaraıtyn shyǵarsyzdar. Taǵdyr bizge óz memlekettiligimizdi qurýǵa múmkindik berdi, oǵan yqylaspen qarańyzdar», demep pe edi?! Endeshe, birge týmasa da birge júrgen, bir aýany jutyp, bir shańyraqtyń astynda ósip-ónip jatqan ózge etnostar ortaq Otanymyz – Qazaqstannyń patrıoty bolyp, ulttyq máselelerdiń alǵa shyǵýyna úles qosýy kerek. Ásirese tildik tutastyq memlekettik tutastyq ekenin eshkim de esten shyǵarýǵa tıis emes.
Qymbat TOQTAMURAT,
«Egemen Qazaqstan»