Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyq etýimen Parlament Senatynyń otyrysy bolyp, onda «2018 – 2020 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańǵa túzetýler qabyldandy, dep habarlaıdy Senattyń baspasóz qyzmeti.
Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov 2018 jylǵa arnalǵan negizgi makrokórsetkishter men bıýdjet kórsetkishteri naqtylanǵan boljamyn depýtattardyń nazaryna usyndy. Mınıstrdiń aıtýynsha, 2018 jyly nomınaldy Ishki jalpy ónim 57,2 trıllıon teńge kóleminde boljanǵan jáne ol burynǵy kórsetkishten 1,3 trıllıon teńgege artyq. Naqty Ishki jalpy ónim 3,8 paıyz deńgeıinde bolady dep josparlanyp otyr. Ishki jalpy ónim jan basyna shaqqanda 9 215,4 dollarǵa deıin ulǵaıýy tıis. Munaıdyń álemdik baǵalarynyń ulǵaıýyn jáne ekonomıkanyń ósimin eskere otyryp, eksport 54 mıllıard dollarǵa deıin, al ımport 34 mıllıard dollarǵa deıin artady. Inflıasııa bekitilgen 5,0-7,0 paıyz dálizinde saqtalady.
T.Súleımenov túzetilgen 2018 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet parametrleriniń naqtylanǵan boljamyn da aıtty. Kirister (transfertterdi esepke almaǵanda) 2018 jyly 5,7 trıllıon teńge kóleminde baǵalanady. Bul bekitilgen josparǵa qaraǵanda 190 mıllıard teńgege joǵary. Ulttyq qordan kepildendirilgen transfert buryn bekitilgen mólsherde (2,6 trıllıon teńge) saqtaldy. Bıýdjet tapshylyǵy Ishki jalpy ónimge qatysty 1,5 paıyzdy quraıdy. Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary bekitilgen kólemge qaraǵanda 425 mıllıard teńgege ulǵaıyp, 9,6 trıllıon teńge kóleminde boljanyp otyr.
Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov naqtylanǵan bıýdjet qosymsha túsimderdiń, 2017 jylǵy kirister jónindegi jospardy asyra oryndaýdyń nátıjesinde bıýdjet qarjysy qaldyqtaryn tartýdyń, sondaı-aq qaryz qundy qaǵazdaryn shyǵarýdyń esebinen júzege asatynyn habarlady. Sonyń nátıjesinde bekitilgen bıýdjettiń jalpy shyǵystary 425 mıllıard teńgege (buryn bekitilgen deńgeıden 4,6 paıyzǵa) nemese túzetilgen bıýdjetten 417 mıllıard teńge ulǵaıady.
B.Sultanov bul qarjyny úsh baǵyt boıynsha bólý josparlanyp otyrǵanyn atap ótti. Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» jáne «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» joldaýlaryn iske asyrýǵa 293 mıllıard teńge, Prezıdenttiń 5 áleýmettik bastamasyn iske asyrýǵa 25,1 mıllıard teńge, buryn qabyldanǵan mindettemelerdi iske asyrýǵa 98,9 mıllıard teńge jiberiledi.
Qosymsha qarjylandyrylatyn mańyzdy sharalar ishinde mınıstr Nazarbaev ýnıversıteti oqytýshylarynyń eńbekaqysyn 30-dan 50 paıyz aralyǵy kóleminde ulǵaıtýdy, osy oqý ornyn odan ári damytýdy jáne múgedek balalar 18 jasqa tolǵannan keıin de kútip-baǵatyn adamdarǵa jańa járdemaqy berýdi atady. Bıýdjet shyǵystary sondaı-aq halyqty aýyz sýmen qamtamasyz etýge, jergilikti mańyzy bar 950 shaqyrym joldy jóndeýge, «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda salynyp jatqan turǵyn úılerge ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylym jetkizýge, agroónerkásip kesheni men agrarlyq ǵylymdardy damytýǵa jáne kıber qaýipsizdikke qarsy is-qımylǵa da qarastyrylyp otyr.
Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasyn iske asyrý aıasynda bilim berý tapsyrystaryn 20 myń grantqa ulǵaıtý, tehnıkalyq jáne agrarlyq mamandyqtar boıynsha granttar qunyn arttyrý, buqaralyq kásipkerlikti qoldaý salalary qarjylandyrylatyn bolady.
Ulttyq bankiniń tóraǵasy Danııar Aqyshev senatorlardy Ulttyq bankiniń aqsha-nesıe saıasatyndaǵy mańyzdy máseleler týraly habardar etti.
Baıandamashy baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jáne jyldyq ınflıasııany belgilengen aralyqta ustap turý Ulttyq Banktiń negizgi basymdyǵy ekenin atap ótti. Inflıasııa 2018 jylǵy qańtar-naýryz aılarynda 1,8 paıyz boldy, bul ótken jylǵy osyndaı kezeńdegi deńgeıden (2,3 paıyz) tómen. Jyldyq kórsetkish boıynsha naýryzda onyń deńgeıi 6,6 paıyz boldy, ol 2018 jylǵa belgilengen 5-7 paıyz dálizine sáıkes keledi. Inflıasııanyń tómendeýi aqsha-nesıe saıasatynyń jumsarýyna yqpal etti. Jyl basynan beri bazalyq mólsherleme 10,25 paıyzdan 9,5 paıyzǵa deıin eki ret tómendetildi.
Baıandama jasaǵan Senattyń Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Senata Olga Perepechına 2018 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń naqtylanǵan kólemi 9 642,9 trıllıon teńgeni quraǵanyn, bekitilgen bıýdjetten 425 mıllıard teńge ulǵaıǵanyn atap ótti. Bul qarjy Prezıdenttiń Joldaýlaryn, bes áleýmettik bastamany jáne burynǵy qabyldanǵan mindettemeler men tapsyrmalardy iske asyrýǵa arnalatyny aıtyldy.
Senator sondaı-aq Elbasynyń tapsyrmalary men bes áleýmettik bastamany iske asyrý úshin bıýdjetti naqtylaýmen qatar 29,3 mıllıard teńge somasyndaǵy qarjyny qaıta bólý kózdelip otyrǵanyn aıta kelip, bıýdjetti josparlaýdaǵy alǵashqy kezeńiniń sapasy tómen bolǵanyna jáne osyndaı jaǵdaı júıeli sıpat ala bastaǵanyna toqtaldy. Sonymen qatar negizgi úsh jyldyq bıýdjettiń sapasyz josparlanýǵa baılanysty burynǵy kemshilikteri qosa túzetilgeni atap ótildi.
Depýtattyń pikirinshe, qalyptasqan jaǵdaıǵa basty sebepterdiń biri –bıýdjetti josparlaýdyń strategııalyq josparlaýdan asyp túsýi bolyp tabylady. Iаǵnı, shekteýli qarajat jetkiliksiz bolǵanda, memlekettik organdar ózderiniń strategııalyq josparlaryn túzete bastaıdy, kórsetkishterdi qarjylandyrýǵa sáıkestendiredi.
Senator bıýdjettiń shyǵys baǵyttarynyń basymdyqtaryn aıqyndaý úshin tıisti taldaýdyń joqtyǵy birinshi kezektegi mindetterdi júzege asyrýǵa arnalǵan kúsh-jiger men resýrstardy biriktirip jumsaýdyń tıimdiligi azaıatynyna, ıaǵnı resýrstardyń ár salaǵa tarap ketýi qaýpi bar ekenine toqtaldy.
Senat Qazaqstan men AQSh Úkimetteri arasyndaǵy memlekettik áýe kemelerine aeronavıgasııalyq qyzmet kórsetý úshin tólemaqy alýǵa qatysty kelisimdi ratıfıksııalady. Kelisim 2018 jylǵy 12 qańtarda Vashıngton qalasynda jasaldy jáne bortynda úkimet delegasııasy bar memlekettik áýe kemelerin aeronavıgasııalyq alymdar alýdan ózara bosatýdy kózdeıdi. Taraptardyń biri ekinshi taraptyń resmı suraý salýy boıynsha óz memleketiniń aýmaǵynyń ústinen memlekettik áýe kemeleriniń ushyp ótýin oryndaýǵa, osyndaı ruqsat beriletin saparlar sol memlekettiń aýmaǵyna qonýǵa baılanysty bolǵanda dıplomatııalyq ruqsat beredi. Kelisim erejeleri tranzıttik ushyp ótýlerge, sondaı-aq úkimettik maqsattar úshin paıdalanylmaıtyn nemese kez-kelgen kommersııalyq qyzmette paıdalanylatyn áýe kemelerine qoldanylmaıdy.
Zańnamaǵa arhıv isi máseleleri boıynsha túzetýler qabyldandy.
Osy saladaǵy zańnamany jetildirý tynys-tirshilikti qujattamalyq qamtamasyz etýdiń barlyq salasyna jańa aqparat túrleriniń jedel kirigýi jáne tolyqtaı elektrondyq qujat aınalymyna kóshýge baılanysty bolyp otyr. Túzetýler Bıýdjet kodeksi men birqatar zańdarǵa engiziletin boldy.
Bıýdjet kodeksine memlekettik arhıvterge aqyly qyzmet túrlerin ótkizýden alynǵan aqshalardy jumsaý quqyǵyn berý bóligine ózgeris engiziledi.
«Ulttyq arhıv qory jáne arhıvter týraly» zańǵa ózgerister uǵym bóligine, memlekettik arhıvter kórsetetin qyzmetter tizbesin keńeıtýge, ýákiletti organdar men jergilikti atqarýshy organdardyń memlekettik baqylaýdy júrgizýge quzyretteriniń arajigin ajyratýǵa baılanysty boldy.
«Elektrondyq qujat jáne elektrondyq sıfrlyq qoltańba týraly» zańǵa arhıv isi jáne qujattamalyq qamtamasyz etý salasyndaǵy ýákiletti organdardyń quzyretin naqtylaıtyn túzetýler engiziledi.
«Jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishterin qaraý tártibi týraly» zańǵa jeke tulǵalardyń jeke sáıkestendirý nómirin, zańdy tulǵalardyń bıznes-sáıkestendirý nómirin mindetti kórsetý bóligine túzetý engiziledi, bul jeke tulǵalardyń suraý salýlaryn oryndaýdy retke keltirý men baqylaýǵa, sondaı-aq jasyryn ótinishterdiń sanyn qysqartýǵa yqpal etetin bolady.
«Bilim týraly» zańǵa bilim berý granttaryn taǵaıyndaýǵa qatysty túzetýler engiziledi.
«Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń – Elbasynyń Memlekettik beıbitshilik jáne progress syılyǵy týraly» zańdaǵy syılyqty berý jónindegi komıssııa quramyn bekitý tártibi ózgertiledi.
«Ońaltý jáne bankrottyq týraly» zańǵa bankrottyń arhıvtik qujattaryn retke keltirý jáne tıisti arhıvke berý jónindegi bankrottyqty basqarýshynyń mindetterin retteý bóligine túzetýler engiziledi.
Otyrys barysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn jarııa etti. Senator Marat Taǵymov Shalqar kólin tazalaýǵa qarjy bólý týraly; Nurjan Nursıpatov «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik jáne ózin-ózi basqarý týraly» zańnyń erejelerin oryndaýǵa qatysty; Sergeı Plotnıkov tústi jáne qara metal qaldyqtaryn qabyldaý beketteriniń qyzmetin retke keltirý týraly saýal joldady.