Aǵaıynnyń arazdyǵy týysqandar arasyndaǵy qarym-qatynas barysynda kádimgideı problema týǵyzatyn bolsa, al elder arasyndaǵy alaýyzdyqtyń belgili bir deńgeıde adamzattyń beıbit ómir súrýine zardabyn tıgizetini málim. Jaqynda qos Koreıa basshylarynyń kezdesýine álem jurtshylyǵy aıryqsha kóz tigip, ıadrolyq synaqtan bas tartý týraly KHDR basshysynyń pikirin jahandaǵy jaǵymdy jańalyqtyń birine balaǵany da sol sebepti. О́ıtkeni beıbitshiliktiń quny qashan da asqaq.
Jyqpyl-jyqpyly kóp halyqaralyq saıasattyń astarly aqıqatyn qarapaıym kisige á degennen tap basyp taný qıyn. Tórtkúl dúnıeniń bir qıyryndaǵy oqıǵanyń, jer sharynyń kelesi bóligindegi áreketpen qosa órilip jatatyn kezi de az emes. Ǵalamda bolyp jatqan qaqtyǵystar men shıelenisterdiń qaı-qaısysynyń da ar jaǵynda múddeli kúshterdiń turatyny taǵy da belgili. Osy tusta aǵylshynnyń memleket qaıratkeri Bendjamın Dızraelıdiń jahandyq saıasat tóńiregindegi aıtqanyn tilge tıek etsek, oqyrmanǵa meılinshe túsinikti bola túser edi. «Álemdik saıasattyń basty jáne jalǵyz máni – bul resýrstar úshin kúres jáne soǵan túbegeıli baqylaý ornatý. Qalǵanynyń barlyǵy – bitpeıtin jáne mámilege kele almaıtyn soǵystyń ádisteri men túrleri ǵana». Basqa emes Ulybrıtanııa úkimetiniń bir emes, eki márte tizginin ustaǵan Bendjamın Dızraelı saıasat jaıyn jaqsy biledi ǵoı, bilgennen soń aıtady da. Qazir jer-jerde bolyp jatqan qaqtyǵystardyń, soǵystardyń sebebin osy tujyrym qalybyna salyp kep jiberetin bolsaq, bári taıǵa tańba basqandaı aıqyndala túsedi emes pe.
Árıne yqpaldy, qýatty degen memleketterdiń qaı-qaısysy da resýrstar úshin kúreske bel sheshe kirisetini belgili. Olaı bolmasa, alpaýyt atana ma? Áýeli dıplomatııalyq tetikter iske qosylsa, keıinirek qarjylyq múmkindikter aralasady. Al sońǵy kezderi resýrs úshin «ólispeı berispeıtin» kezeńder týdy ma, áıteýir adamdy qyryp-joıatyn qarýlarǵa kezek tıgeni adamzat bitkendi alańdatyp otyr. Taıaý Shyǵysta beıbit halyqtyń bosqynǵa aınalyp, qalalardyń jappaı qıratylyp jatqany osynyń aıǵaǵy emes pe? Qansha jerden terrorısterge qarsy kúres dep búrkemelegenmen, ar jaǵynda resýrsqa bola, basqalaı aıtqanda baılyqty baýyrǵa basýǵa umtylǵan ashkózdik keıpi menmundalaıdy. Taǵy da Dızraelıdiń aıtqanyna súıener bolsaq, «kez kelgen eldiń saıasaty barlyq ýaqytta da jeke ózderiniń múddeleri turǵysynan júzege asyrylady jáne basqalardyń múddesin eshqashan eskermeıdi». Eskermeıtini belgili ǵoı, biraq jeke múddesi jolynda alpaýyt elderdiń basqalarǵa qııanat jasaıtyny qanshalyqty ádilettilikke saıady?
Osy turǵydan kelgende, reseılik saıasattanýshy Sergeı Kara-Mýrzanyń ókinetinindeı-aq bar eken. «Eldiń tutastyǵynan aıyrylý arqyly biz eshqandaı qarjymen ólshenbeıtin qomaqty paıdany joǵaltyp aldyq». Iá, álemge bılik júrgizýge, qomaqty resýrstan úles alýǵa umtylatyndardyń da ózindik ókinishi bolady. Saıasattaǵy básekelestik alpaýyttardyń barlyǵynyń birdeı oljaly bolýyna múmkindik bere me? KSRO syndy alyp memlekettiń tutastyǵynan aıyrylý aýmaqtyq qana emes, tórtkúl dúnıege yqpal etý tetiginen aıyrdy emes pe. Kara-Mýrzanyń qaıǵyryp otyrǵany da sol...
Halyqaralyq saıasatta óziniń yqpalyn júrgizýge umtylatyn memleket ne isteıdi? Árıne resýrstar úshin kúrestiń jan-jaqty ádis-tásilderin qoldanýǵa jantalasady da. Osy máselege qatysty Reseıdiń ustanymyn qoǵamdyq jáne saıası qaıratker Nıkolaı Starıkov tómendegishe tańbalaıdy: «Biz ózimizdiń kúsh-qýatymyzdy, yqpalymyzdy qalpyna keltirip, qaıtadan odaqtastarymyzdy jınaýymyz kerek. Kedendik jáne Eýrazııalyq odaq platformasynda qaıtadan birtutas eldi qurýymyz qajet». Starıkovtyń maqsat-muraty qanshalyqty júzege asady, ol basqa másele. Bizdiń aıtpaǵymyz, biri-birimen jymdasa órilip jatqan álemdik saıasattaǵy áreketterdiń bir kórinisi ǵana bul. Álemdik qoǵamdastyqtyń bir bólshegi bolyp sanalatyn Qazaq eliniń beıbit ómir súrýi men turaqtylyǵy tóńiregindegi utymdy qımyl-áreketin jadymyzǵa toqı otyryp, qyrǵıqabaq saıasattyń salqynynan saqtandyrý ǵana bizdiki.
Olaı deıtinimizdiń de jóni bar. О́ıtkeni Bendjamın Dızraelıdiń taǵy bir aıtqany bar: «Táýelsizdik alǵanymen otar elder birden otarlyqpen at quıryǵyn úzise almaıdy». Iаǵnı quldyq psıhologııadan, bodandyq buǵaýynan qutylý á degennen ońaıǵa soqpaıtyn kórinedi. Áli kúnge keńestik kezeńdi qoı ústinde boztorǵaı jumyrtqalaǵan qoǵamǵa balaıtyn, qojaıynnyń aıtqanymen júrip-turýdy ańsaıtyn adamdar az emes. «Búkil jaqsylyqtyń barlyǵyn orystan kórdik» dep oılaıtyndar solardyń sanatynan. «Batpandap kirgen otarlyq aýrýdyń mysqaldap shyǵatynyn» osydan-aq ańǵarýǵa bolady. Olaı bolsa, táýelsizdikti nyǵaıtý jolyndaǵy erik-jiger, qımyl-áreket osyndaı kezeńde meılinshe shyńdalyp, shymyrlana túsýi tıis eken. Jalǵan urannyń jeteginde ketpeı, ulttyń múddesin utymdy saıasatpen júrgizetin kez. Álıhan Bókeıhannyń aıtqanymen túıinder bolsaq: «Keıingi úrim-butaq ne alǵys, ne qarǵys bere júrer aldymyzda zor sharttar bar! Osyny ańǵar, jurtym qazaq!».
Ǵabıt ISKENDERULY,
«Egemen Qazaqstan»