Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty strategııalyq baǵdarlamasynyń oryndalý aıasyndaǵy ıgi ister qanshama! Solardyń biri elimizdiń damýyna ulttyq deńgeıde úles qosyp júrgen esimderi jalpy jurtqa belgisiz jastar anyqtalyp, «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» baǵdarlamasy júzege asýda. Búkilhalyqtyq tańdaýmen anyqtalyp, jarııa etilgen sol ardaqty júz jańa esimniń tabystaryn halyqqa nasıhattaı berý, únemi aıtyp otyrý da osy baǵdarlama mindettep otyrǵan qajettilik dep bilemin.
Osy oraıda ózim 25 jyl boıynda úzdiksiz basqarǵan, eki dúrkin «Respýblıkamyzdyń eń tańdaýly mektebi» konkýrsynyń jeńimpazy atanǵan Y.Altynsarın atyndaǵy №159 gımnazııada 1-synyptan bastap oqyp, ony 15 jasynda úzdik bitirip shyqqan túlegimiz, 100 jańa esim sanatyna engen Rahat-bı Tólegenuly Ábdisaǵın týraly ónege bolsyn dep oı tolǵaǵym keledi.
Rahat-Bı Tólegenuly Ábdisaǵın – kompozıtor jáne pıanıst, ónertaný ǵylymdarynyń magıstri. Ol – «Daryn» Memlekettik jastar syılyǵynyń eń jas ıegeri, Qazaqstan respýblıkasy Prezıdentiniń «Eń daryndy ónerpazǵa» kýboginiń jeńimpazy. TMD Parlamentaralyq Assambleıasynyń «Mádenıet pen ónerdiń damýyna sińirgen eńbegi úshin» Qurmet belgisimen marapattaldy. Ol óziniń 17 jasynda-aq Táýelsiz Qazaqstannyń búkil tarıhynda osy marapatqa ıe bolǵan birden-bir ónerpaz ...
Rahat-Bı mýzykasy barlyq Eýropa jáne birqatar Azııa men Amerıka elderinde iri konsert zaldarynda is júzinde sahna repertýarynan turaqty oryn alǵan. Olardy belgili solıster, kameralyq ansamblder men sımfonııalyq orkestrler oryndaıdy. Onyń shyǵarmalarynyń álemdik deńgeıdegi premeralary Los-Anjeleste, Pragada, Londonda, Venada, Parıjde, Berlınde, Seýlde, Ankarada, Máskeýde, Tomda, Kaırde, Astana men Almatyda, taǵy da basqa sheteldik 12 qalada tabysty ótti. Kóp rette óziniń sımfonııalyq shyǵarmalaryndaǵy soldik fortepıano partııalaryn ózi oryndaıdy, sondaı-aq klassıkter men qazirgi kórnekti sheberlerdiń shyǵarmalaryn oınap, soldik konsertter berdi.
Sheteldik sarapshylar men mýzyka synshylary Rahat-Bıdi «Naǵyz qazaq keremeti, qoldary talýdy bilmeıtin qaıratty, bitimi iri kórkem mineziniń zııaly mańǵazdyǵynda tabıǵı órlik bar» dep baǵalaıdy. Ol jalpy bilim beretin mektepte úzdiksiz oqı júrip, bilim jolyndaǵy úzdik shyǵarmashylyqtary úshin Almaty qalasy ákiminiń birneshe qoldaý- marapatyna ıe boldy, bir mezgilde mektepten tys bilim men óner uıymdarynda bilim alyp shyqqan qabilettiligimen erekshelendi. 2012 jyly M.Tólebaev atyndaǵy №5 jetijyldyq mýzyka mektebin 4 jylda bitirip, Italııanyń Bergamo qalasyndaǵy Mýzykalyq akademııaǵa stýdent bolyp qabyldandy, sonymen qatar eksperımenttik rejimde Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynda oqydy. 2016 jyly ony úzdik aıaqtap, Astanadaǵy Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde magıstrant bolyp, 18 jasynda asa úlken tabyspen magıstrlik dıssertasııasyn qorǵap shyqty. 2017 jyly Rahat-Bı Italııanyń asa bedeldi eki birdeı joǵary oqý ornynyń doktorantýrasyna halyqaralyq tańdaý synaǵy boıynsha tabysty nátıje kórsetip, qabyldandy.
Rahat-Bı oqý jáne mýzykalyq shyǵarmashylyqpen bir qatarda óz sózin ǵylymda da aıtýǵa úlgerýde. Ol 14 jasynda «Matematıka jáne qazirgi mýzyka» atty eńbegin jazyp, Máskeýdegi VII halyqaralyq ǵylymı jobalar konkýrsynda 1-oryndy ıelendi. 2011 jyly onyń «Garmonııa qyrlary», 2017 jyly «Kosmospen tildesýdiń 10 sáti» atty mýzykalyq shyǵarmalar jınaǵy jáne «Táńir joly» (2017 j) kitaby jaryq kórdi. Sondaı-aq onyń kóptegen ǵylymı maqalalary Ulttyq ǵylym akademııasynyń jáne ýnıversıtetterdiń ǵylymı jýrnaldarynda jaryq kórdi. Ol 13 jasynan bastap-aq túrli otandyq jáne sheteldik ýnıversıtetterde leksııa-konsertter ótkizdi.
Rahat-Bı únemi shyǵarmashylyq izdenistiń, ózin ózi jetildirýdiń bıiginde. Ásirese onyń shetelderdegi bilim, ǵylym, shyǵarmashylyq jeńisteri – ózi qasıetti sanaıtyn qazaq tilin jáne orys, aǵylshyn, ıtalıan, ıspan tilderin erkin meńgerýiniń arqasynda. Búginde ol nemis tilin bilýge den qoıǵan. Týma daryndylyq, asa joǵary ıntellekt, toqtaýsyz jańa tanymdarǵa umtylys, qaıtpas kúsh-jiger men qaıtalanbas eńbekqorlyq, ózine degen úlken talap pen jaýapkershilik, úlken azamattyq oı-sana – Rahat-Bıdiń tabystarynyń alǵysharttary. Osynaý qasıetter men nátıjeli eńbek Rahat-Bı Ábdisaǵınniń «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» atty asa bedeldi, asa ózekti, asa baǵaly respýblıkalyq joba tańdaýynda jeńimpaz atanýyna negiz boldy.
Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev 2017 jyly 1 jeltoqsanda «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jeńimpazdarymen tarıhı kezdesýinde Rahat-Bı Ábdisaǵınniń shyǵarmashylyq jetistikterine, oryndaýshylyq tańǵajaıyptylyǵyna arnaǵan túsindirmesinde: «Men ádette uıyqtar aldynda Mosartty tyńdaımyn. Maǵan ol unaıdy. Jan tynyshtyǵyna keltiredi, onda ǵaryshtyq rýh bar sııaqty. Mundaı mýzyka óz-ózinen týa salmaıdy. Solaı ma?! Seniń shyǵarmashylyǵyń da osy sııaqty emes pe! Endigi jerde seni tyńdaıtyn bolamyn», degen edi. Memleket basshysynyń bul júrekjardy tilektestigi jas darynnyń jańa jasampazdyqqa, jańa tabystarǵa jete berýindegi shabyt kózi bolyp tabylady.
Birde Berlındegi álemdik premeradan soń, Rahat-Bıge bir mosqal eýropalyq kelip: «Seniń osy sımfonııań Qudaı nurynan paıda bolǵan. Men ony tyńdaı otyryp, búkil Ǵalam-ǵaryshty kezgendeı boldym. Sáttilik tileımin!» dep rızalyǵyn bildirgen. Sondaı alǵys pen tilektestikter Rahat-Bıge qanat bere túsýde.
Osy oraıda bul jetistiktiń Rahat-Bı ózi týyp-ósken otbasynyń da jemisi ekenin aıtqym keledi. Ol otbasy – súıispenshilik, shyǵarmashylyq nıettestik, yntymaqtastyq, ózara túsinistik, janashyrlyq, meıirimdilik jáne rııasyz qyzmet etý qaǵıdalarynyń negizinde qurylǵan baqytty otbasymyzdyń bir úlgisi. Mundaı otbasynyń balalary shartsyz súıý, rııasyz qyzmet etý, birlesip jasaý, sheksiz sený, shekteýsiz syılaý, keńpeıil men keshirý qasıetteriniń ıesi bolady. Munda árkim bir-biriniń muratyn túsinýge jáne ony oryndaýǵa kómektesedi.
Otbasynan ónetin bul qasıetter mektepte jáne mektepten tys bilim uıymdarynda qoldaý taýyp damıdy. Bilim adam boıyndaǵy danalyqty oıatady. Solaı bolsa da munda tuqymqýalaýshylyqtyń qýaty bólekshe dep oılaımyn. Danyshpan dep uǵynylatyn «genıı» sóziniń túpki maǵynasy ıtalııa tilinde «aqyldy ata-ana» eken. Dese degendeı, Rahat-Bıdiń ákesi – elimizge belgili ǵalym, akademık, úlken fızık. «Jigitke jeti óner de az» demeı me? Tókeńniń kórnekti qaıratkerligi óz aldyna, ol túrli mýzykalyq aspaptarda sheber oınaıdy, aınalasyn úıirip alyp ketetin kópshil, sheshen. Anasy Gúlmıra Estaıbekqyzy Isımbaeva – Táýelsizdigimizdi ornyqtyrýdyń eń qıyn kezeńderinde 14 jyl boıynda Almaty qalalyq Bilim basqarmasyn basqaryp, jeńisten jeńisterge bastaǵan qaıratker. Odan keıingi jyldarda Parlament depýtaty, búginde Parlament Májilisi Tóraǵasynyń orynbasary.
Danalyq dániniń ósip-ónýi úshin árbir adam óziniń jany súıetin, kóńili qalaıtyn oqýmen, ispen, jasampazdyqpen aınalysýy shart. Bul týrasynda Rahat-Bı: «Mýzyka – adamnyń ózin-ózi tanytýy. Adam jasampazdyq qabiletimen ádemi. Mýzykada únemi jasampazdyqqa qulshyndyratyn kúsh bar. Ol adam jan dúnıesin ǵaryshtyq qupııa bıikke kóteredi, sanany silkindiredi, rýhanı tazartady ári saýyqtyryp seıiltedi, ǵaryshtyq qýat beredi. Meniń kosmosym – mýzyka», deıdi.
Sózimniń qorytyndysynda aıtarym, jas órkenniń óz júrek qalaýy, ata-ana qoldaýy, mektep tálimi, qoǵamdaǵy qamqorlyq birige kele toǵysyp jatsa, óspeıtin-órkendemeıtin bala bolmaıdy dep oılaımyn. Oǵan meniń uzaq jyldardaǵy pedagogıkalyq tájirıbemde kóz jetkizdim. Jas darynǵa, jas qabiletke, jas talantqa, eń aldymen, ózindik talap kerek. Talant pen talapqa ata-ana der kezinde nazar aýdaryp, onyń odan ári gúldenýine barlyq múmkindik jasaýy aýadaı qajet. Sondaı-aq qaǵazdaı bala ómiri nebir ǵajaptardan túzile bastaıdy. Osy umtylys baıaýlap, tejelip qalmas úshin tálim, qoǵamnyń qamqory qajet. Búginderdegi mektep reformasy da osy baǵytty ustanady. Oqýshyǵa bilim jıynynan góri ómirge kerekti quzyrettilikterdi, synı oılaýdy, kreatıvti daǵdylardy, fýnksıonaldyq saýattylyqty darytý kózdeledi, ony qoǵam bolyp qoldaý kórsetý maqsat etiledi. Osyndaı úılesimdi yntymaqtastyqtyń bir jemisi Rahat-Bıdiń tabystary dep oılaımyn.
Aıagúl MIRAZOVA, Qazaqstannyń Eńbek Eri