Oleg Smolıakov: Ulttyq Bank «7 – 20 – 25» baǵdar­la­ma­syn túsin­dirý jumystaryn júr­gizýde

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Banki Tóraǵasynyń oryn­basary Oleg Smolıakov «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda habarlaǵandaı, retteýshi baǵdarlamany aldaǵy iske qosýǵa baılanysty daıyn­dyq jumysyn aıaqtaýda. Jańa mem­lekettik baǵdarlama boıynsha alǵashqy ıpotekalyq kredıt­terdi ústimizdegi jyldyń ekinshi jartysynda berý josparlanyp otyr.

– Oleg Aleksandrovıch, Qazaqstan Prezıdenti ústi­miz­degi jylǵy naý­ryzda jarııa etken áleýmettik bas­tamalardyń biri jumys istep júr­gen qazaq­stan­dyq azamattarǵa ońtaı­ly mólsherlemeler boıynsha turǵyn úı satyp alýǵa jár­dem­d­esýge tıis ıpotekalyq baǵdar­la­many ázirleýdi tapsyrý boldy. Baǵ­darlamany ázirleý qazir qandaı satyda tur? Ony iske asyrý qashan bastalady? 

– Birinshi kezekte, memlekettiń Qazaqstan azamattarynyń turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý min­de­tin sheshý júıeliligin atap ótkim keledi. Táýel­sizdik jyldary memlekettiń aza­mat­tardyń tur­ǵyn úı máselesin she­shý boıynsha bir­neshe ret aýqymdy shara­lar qabyldaǵany belgili. Iske asy­rylǵan, sondaı-aq kúni búginge deıin iske asyrylyp jatqan tur­ǵyn úı baǵdarlamalarynyń top­tamasy óz tıim­diligin kór­set­ti. Buǵan 2016 jáne 2017 jyl­dardaǵy turǵyn úıdi paı­da­lanýǵa engizýdiń óskeni dálel bola alady. Osy eki jylda elimizde 21 mıl­lı­on sharshy metr turǵyn úı salyndy. Qurylys salasynyń joǵary ósý qarqyny, tutastaı alǵanda, el eko­no­mı­kasynyń ósýine aıtarlyqtaı úles qosady, ha­lyq sharýashylyǵynyń túrli sala­laryndaǵy ósýge qoldaý kór­­setedi. О́z kezeginde páter sa­typ alý úshin qarjylyq re­sý­rs­t­ardy alýdyń ha­lyqqa túsi­nik­ti ári tartymdy tetigin qurý boıynsha memlekettiń kúsh-ji­ge­ri salynyp jatqan turǵyn úıge joǵary suranys deń­geı­in ustap turýǵa kómektesedi. Bas­­­qasha aıtqanda, turǵyn úı qu­ry­­lysynyń memlekettik yn­talandy­rý te­tikteri jáne pá­ter sa­typ alýǵa qa­jet­ti búkil so­ma­­­nyń jınaqtalýyn kút­­pes­ten aza­­mattarǵa páter satyp alý­ǵa múm­­kindik beretin «7 – 20 – 25» baǵ­­­dar­­lamasy bir-birin tolyq­ty­­rady já­ne memlekettiń eko­nomıkalyq já­ne áleýmettik saıa­satynyń basym min­det­teriniń aýqymdy bóligin oń sheshedi.

Qazirgi ýaqytta Memleket bas­shy­synyń tapsyrmasy boıynsha ázir­lengen jańa ıpotekalyq baǵ­darlama bekitilip, Ulttyq Bank­tiń resmı ınternet-resýrsynda jarııalandy.

Sonymen qatar baǵdarlama operatory – arnaıy kompanııa, «Baspana» ıpotekalyq uıy­my» AQ quryldy. Bank­ter baǵ­dar­lama sheńberinde ıpo­te­ka­lyq qa­­ryzd­ardy ústimizdegi jyl­dyń ekinshi jartysynda bere bastaıdy dep kútilýde.

Baǵdarlama ıpotekalyq tur­ǵyn úı qaryzdaryn berýdiń negizgi talap­taryn, baǵdarlamaǵa qatysý úshin qa­ryz alýshylar men bankterge arnal­ǵan ólshem­sharttardy, bankterdiń operator­men ózara is-qımyl tártibin, sondaı-aq ony tabysty iske asyrý úshin zańnamalyq aktiler deńgeıinde qabyl­danýǵa tıis sharalardy aıqyndaıdy.

– Bul baǵdarlamanyń aldyń­ǵy bar­lyq baǵdarlamadan ma­ńyz­dy erek­­sheligi nede? 

– Jańa ıpotekalyq baǵdar­la­manyń aldyńǵy nemese aǵymdaǵy memlekettik baǵ­dar­lamalardan mańyzdy aıyr­ma­shy­lyǵy – onda memlekettik qar­jy­lan­dy­rýdyń bolmaýynda. Baǵdarlamada qar­jylandyrý kózi retinde qor na­ry­ǵynyń quraldary paıdalanylatyn bolady. Máselen, ıpo­tekalyq qaryzdardy satyp alýdy qarjylandyrý úshin «Baspana» ıpotekalyq uıymy» AQ tartymdy kiristiligi bar senimdi oblı­gasııalardy ınvestorlardyń shek­­­teý­siz aıasy arasynda qor na­ryǵyna or­­na­lastyra otyryp shyǵarady. Osy­laı­­sha baǵ­­dar­lama memlekettik bıýd­jet­­­­tiń qa­rajatyn tartpastan der­bes qar­jylandyrylady. Baǵ­­dar­la­manyń ju­mys isteýi úshin qa­jetti qarajatty tıimdi tar­tý­ǵa birneshe jaǵdaı yqpal ete­­di. Birinshiden, «Baspana» ıpo­tekalyq uıymy» AQ Ult­tyq Banktiń 100% enshi­les uıy­my bolady, bul onyń asa joǵa­ry senimdilik deńgeıin bil­di­redi. Ekinshiden, senimdi qar­jy qu­ral­darynyń qazirgi tapshy­ly­ǵy jaǵdaılarynda «Baspana» ıpotekalyq uıymy» oblıgasııa­laryna degen joǵary suranys kútiledi.

Budan basqa, jańa ıpotekalyq baǵdar­lama búkil aldyńǵy jáne qol­da­nys­taǵy memlekettik ıpo­te­­kalyq baǵdar­la­malardyń aıa­syn­da óziniń buryn-soń­dy bol­­­maýymen jáne aýqymymen aıtar­­lyqtaı erekshelenedi. Bir jaǵynan, halyq­qa tarıhı tur­ǵydan eń az 7% mólsherlemesi boıynsha ıpotekalyq kredıt alýdyń teńdesi joq jaǵdaılary usynylady, kredıtke beriletin turǵyn úı qunynan 20% mólshe­rin­de bastapqy jarnasy jáne kredıttiń eń joǵary mer­zimi 25 jylǵa deıin bolady. Osy­nyń bári menshikti baspanasy joq aza­mat­tardyń turǵyn úıdi ıpotekaǵa sa­typ alýyna jáne bul qaryzdy óz bıýd­jeti úshin aýyr­tpalyqsyz óteýine múm­kin­dik beredi. Ekinshi jaǵynan, bola­shaq ıpo­tekalyq baǵdarlamanyń aýqymy boıy­nsha rekordtyq mólsheri bo­lady, bul – 1 trln teńgege jýyq. Bul baǵ­dar­lama tabysty iske asyrylǵan jaǵ­daıda eli­mizdegi búkil aǵymdaǵy ıpo­tekalyq portfeldiń is júzinde eki ese ulǵaıýyn bildiredi.

Is júzinde Baǵdarlama uzaq ýaqyt she­shilmegen birneshe problemany sheshedi:

1) qurylys salýǵa degen suranysty yntalandyrady jáne búkil turǵyn úı-qu­rylys naryǵyn odan ári damy­tý úshin qozǵaýshy kúsh bola oty­ryp, eldegi turǵyn úı sektoryn tolyǵymen jań­ǵyr­týǵa múm­kindik beredi dep kútiledi;

2) elimizdiń turǵyn úı probl­ema­la­ryn sheshýge muqtaj aza­mattarynyń aý­qymdy sany úshin qoljetimdi baspana usynady;

3) óz tetikteri esebinen ıpotekalyq qaryzdar berýge jáne Baǵdarlamanyń ju­mys isteýine qajet qarjylandyrýǵa qol­jetimdi bolýǵa múmkindik beredi.

– Baǵdarlama sheńberinde qandaı jyljymaıtyn múlik obektilerin satyp alýǵa bolady?

– Elde qurylys salasyna jańa qarqyn berý baǵdarlamanyń mańyzdy ta­laptarynyń biri bolyp tabylady. Biz baǵ­darlama turǵyn úı sektoryn tol­y­ǵy­men qaıta iske qosyp, búkil tur­ǵyn úı qurylysy naryǵyn odan ári damytý úshin qozǵaýshy kúsh bolady dep kútemiz. Osy sebepti bastapqy kezeńde bastapqy turǵyn úıdi ǵana kredıtteý boljanady. 

– Menshiginde baspanasy bar qazaq­stan­dyqtar baǵdarlamaǵa qatysa ala ma?

– Buǵan deıin de aıtyp júrgendeı, baǵdarlama tek áleýmettik sıpatta jáne, eń aldymen, menshikti baspanasy joq adamdarǵa ǵana arnalǵan, sebebi basyn­da baspanasy joq azamattardy jeńil­dik berilgen tetikpen qamtamasyz etý – biz úshin mańyzdy. Jańa baǵdarlama sheń­be­rinde ıpotekalyq qaryzdy áleýetti alýshylardy baǵalaıtyn mańyzdy ólshemshart – qaryz alýshyda kredıtti qıyndyqsyz óteıtin kirisiniń bolýy. Búkil baǵdarlamanyń ornyqtylyǵy tolyǵymen azamattardyń bola­shaqta óz boryshtaryna qyz­met kórsete alý qabiletine baılanysty bolady. 

– Halyqtyń tarapynan baǵdar­la­ma sheńberinde ıpo­tekalyq qaryz­ǵa degen su­ra­nysty Qazaqstan Res­pýb­­­­lıkasynyń Ulttyq Banki al­dyn ala baǵalady ma? Ha­lyqtyń baǵ­dar­la­ma­da máli­m­delgen talaptar boıynsha ıpo­tekalyq kredıtterdi tóleı alý qabi­leti bar ma?

– Baǵdarlamanyń buryn-sońdy bolmaǵan talaptaryn eskersek, biz halyqtyń ol boıyn­sha ıpotekalyq qaryzǵa degen su­ranysy joǵary bolady dep kúte­miz. Baǵdarlama talaptary bola­shaq qaryz alýshylardyń turaq­­ty tólem qabiletin esep­teýge múmkindik beredi. Aldyn ala jasalǵan esepter baǵ­darl­ama boıynsha jumys isteı­tin qazaqstandyqtardyń otbasy bıýdjetine zııan keltirmeı qyz­met kórsetýge bolatynyn aıǵaq­tap otyr. Mysaly, qaryz­dyń somasy 7 mln teńge bolsa, ıpotekalyq kredıt boıynsha aı saıynǵy tólem mólsheri 50 myń teńgeden aspaıdy. Bul – kóptegen qaryz alýshy úshin boryshtyq júktemeniń óte qolaıly deńgeıi. Qatysýshy bankterdiń qaryzdar berý rásimin bastaýy týraly aqparat Qazaqstan Ulttyq Banki­niń ınternet-resýrsynda qosymsha ornalastyrylady.

– Baǵdarlamany iske asyrý kezinde Qazaqstannyń túrli óńirlerindegi baspana baǵasyndaǵy aıyrmany qalaı eskermeksizder?

– Baǵdarlamanyń ólshem­sha­rt­tary men talaptaryn ázir­leý kezinde eldiń óńirlik aıyr­mashylyqtary, onyń ishin­de tur­ǵyn úı baǵasyndaǵy aıyr­ma­shylyqtar da eskerildi. Son­dyq­tan da turǵyn úıdiń óńirge qaraı saralanatyn shekti quny aıqyndalatyn bolady. Máselen, Astana, Almaty, Aqtaý jáne Atyraý sııaqty qalalar úshin turǵyn úıdiń eń joǵary quny 25 mln teńge, basqa óńirler úshin 15 mln teńge bolady. Sonymen qatar «7 – 20 – 25» baǵdarlamasymen satyp alýǵa bolatyn turǵyn úıdiń shekti quny baǵdarlamanyń áleýmettik sıpatyna baılanysty belgilengen. Sonymen birge bul shekteýler baspana baǵasynyń alypsatarlyq ósýine jol bermeýge múmkindik beredi. 

– Baǵdarlamanyń tetigi týraly aıtyp berseńiz. Is júzinde ol qalaı jumys isteıdi?

– Baǵdarlamany iske asyrý Ulttyq Bankke tapsyrylǵan bolatyn jáne baǵdarlamanyń joǵary áleýmettik máninen basqa bul, is júzinde, elimizdiń qar­jy sektorynyń osyndaı aýqymdy min­­detterdi sheshýge daıyn eken­digin ras­taý múmkindigi. Baǵdar­la­many iske asyrý tetigi tikeleı kredıtteýmen aına­lysatyn jáne qaryz alýshylarmen qaty­nas ornatatyn banktermen tyǵyz qarym-qatynas jasaı otyryp ázirlendi. 

Jalpy alǵanda, baǵdar­la­ma­nyń ju­mys barysy mynadaı bolady: kom­mer­­sııalyq bank qa­ryz alýshyǵa «7 – 20 – 25» shema­sy boıynsha kredıt beredi. Kre­dıt­teý teńgemen ǵana júzege asyryla­dy. Odan keıin berilgen kre­dıt­ter­di Ulttyq Banktiń ar­naıy enshiles kompanııasy – «Bas­pana» ıpotekalyq uıy­my» AQ bankterden satyp alady. Kommer­sııalyq bank kredıtti satýdan alynǵan qarajatty kelesi ıpotekalyq qaryz alýshylardy kredıtteýge jibe­re­di.

Joǵaryda atap ótilgendeı, Qazaqstan Ulttyq Bankiniń arnaıy enshiles uıymy ishki naryq­ta qarjylandyrýdy naryq­tyq qaǵıdattarmen tartady. Bul – óte mańyzdy talap, ol bolashaqta baǵdar­la­manyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etip, memleketten aqshanyń aýqymdy quıy­lýyn talap etpeıdi.

– Baǵdarlamaǵa qandaı bankter qatysady?

– Jańa ıpotekalyq baǵdar­la­ma uzaq merzimdi jáne turaq­ty bolýy tıis, sondyqtan oǵan ornyqty kapıtal bazasy, qar­jy­lyq qyzmetter nary­ǵyn­da belgili bir úlesi, senimdi qol­­daý kózderi, son­daı-aq ras­tal­­ǵan halyqaralyq kre­dıt­tik reıtıngi bar bankter qatysa ala­dy. Sonymen qatar qatysýshy áleý­­etti bankterge naqty ól­shem­­sharttar baǵ­dar­­lamada aı­qyn­dalǵan jáne baǵdar­la­maǵa qatysýshy bankter «Baspana» ıpo­tekalyq uıymy» AQ-pen tıisti shart­tar jasaǵannan keıin olar­dyń tizimi Qazaqstan Res­pýblıkasy Ulttyq Bankiniń resmı ınternet-resýrsynda ornalas­tyrylady.

– Áleýmettik jelilerdegi túsin­dir­melerge sáıkes, keı­bir qazaq­stan­dyqtar bul baǵdar­la­many jeńil­dik beretin jáne asa aýyr­tpa­lyq tú­sirmeıtin baǵdar­la­ma dep qa­byl­daıdy. Ult­tyq Bank baǵ­­dar­lamanyń áleý­­­etti qatysý­shy­la­ryna je­­ńil­dik be­ril­gen talap­tar­dyń da qaryz alý­shynyń bıýd­­je­­tine belgili bir qar­jy­lyq júkteme boljaıtyny tý­raly aq­paratty jetkizý úshin ha­lyqpen aqparattyq-túsin­dir­me jumysyn júrgizýdi josparlap otyr ma?

– Jańa ıpotekalyq baǵdar­la­ma kóptegen azamattar úshin tur­ǵyn úı máselesin sheshý maq­sa­tynda jasalady. Osyǵan baıla­nysty baǵdarlama boıynsha áleýetti qaryz alýshynyń borysh­tyq júktemesi osy júktemeniń onyń otbasy bıýdjeti úshin aýyr­t­palyq salmaıtyndaı josparlanady. Baǵdarlamanyń talaptaryna sáıkes, qatysýshy bankter qaryzdardy bergeni jáne qyzmet kórsetkeni úshin qaryz alýshylardan komıssııa alýǵa quqyly emes.

Sonymen qatar jańa ıpote­ka­lyq baǵdarlamany áleýetti qaryz alýshylar eshbir jaǵdaıda memleketten beriletin óteýsiz kómek retinde qabyldamaýy tıis. Baǵd­arlama tólem jasaýǵa qabilettilik já­ne qaryz alýshylar, sol sııaqty bank­ter tarapynan ádil naryqtyq qaǵıdat­tardy qatań saqtaý negizinde jasalady.

Aqparattyq ashyqtyq qaǵı­daty Ulttyq Bank qyzmetindegi bas­­ty basym­dyq­tardyń biri eken­digin atap ótý ma­­ńyzdy. Biz «7 – 20 – 25» baǵdar­la­ma­syn túsin­dirý boıynsha jumystar júr­gizýdemiz.

Brıfıngter, dóńgelek ústel­der ótkizý men suhbat berýden basq­a biz áleýmettik jelilerdiń já­ne basqa tehnologııalardyń múm­kindikterin keńinen paıda­la­­ný­ǵa nıettenip otyrmyz. Mysaly, Ulttyq Bankke ha­lyq ta­rapynan «7 – 20 – 25» baǵ­dar­lamasynyń talaptary týraly kóptegen suraqtardyń kelip tú­setinin túsine otyryp, biz Ult­tyq Banktiń «QUB Online» mobı­ldik qosymshasynda (Avtor­dyń eskertýi: iOS ı Android platformalarynda App Store jáne Play Market dúkenderinde memlekettik tilde jáne orys tilinde kóshirip alýǵa qoljetimdi) jańa bólim ashtyq. Onda halyqtyń baǵdar­la­maǵa qatysty suraqtarǵa jedel jaýap alý múmkindigi bar.

Jeli paıdalanýshylary «Ult­tyq Bank habarlaıdy, túsin­di­redi, túsinikteme bere­di» tobyna qosyla otyryp, Qazaqstan Ulttyq Bankiniń Facebook jelisindegi resmı akkaýntynda «7 – 20 – 25» baǵdarlamasy týraly ózderin qyzyqtyratyn aqparat alýǵa múmkindigi bar.

«7 – 20 – 25» baǵdarlamasy – is júzinde halyqtyq ıpo­te­kalyq baǵdar­la­ma jáne ol tý­raly tolyq jáne dáıek­ti aqpa­ratty barlyq áleýetti qa­ryz alýshylardyń bilýi biz úshin óte mańyz­dy.

Áńgimelesken Samat MUSA,

«Egemen Qazaqstan»