TÚSINISTIKKE AShYQ ÚNQATYSÝ ARQYLY

Taýly Qarabaq problemasyn beıbit jolmen retteýden basqa balama joq Buǵan deıin habarlaǵa­ny­myzdaı, 15 aqpan kúni kesh­kisin EQYU-nyń Is basyn­daǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memleket­tik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Baký qalasynan Armenııa Respýblıkasynyń astanasy – Erevanǵa saparmen keldi. Sapardyń basty maqsaty – kórshiles eki memleket – Armenııa men Ázirbaıjan arasyndaǵy Taýly Qarabaq problemasyn  retteýge yqpal etý. TÚSINISTIKKE AShYQ ÚNQATYSÝ ARQYLY Jıyrma jyldan astam ýaqyt­tan beri Taýly Qarabaq máselesi bedeldi halyqaralyq uıymdar qan­shama ret aralassa da áli kúnge she­shi­min tapqan joq. Sonyń saldary­nan irgeles jatqan Armenııa men Ázirbaıjannyń qatynastary kúrt úzilip, bir-birimen baılanys jasaý­dy múlde doǵardy. Kerek deseńiz, olar temir jol men avtokólik qaty­nastaryn da jasamaıdy. Osynyń salqyny eki eldiń qarapaıym tur­ǵyndaryna, sondaı-aq eki memle­ket­tiń ekonomıkalyq damýyna tıip otyrǵan jaıy bar. Degenmen, Taýly Qarabaq prob­lemasyn kelissózder júrgizý ar­qy­ly retteýde sońǵy jyldary sha­ma­ly ilgeri basýshylyq baıqalady. Bedeldi halyqaralyq uıymdar, onyń ishinde EQYU Taýly Qarabaq janjalyn retteý jónindegi Mınsk tobynyń usynystaryna súıengendi jón sanaıdy. О́ıtkeni, AQSh, Reseı jáne Fransııa teń tóraǵasy bolyp tabylatyn Mınsk toby Armenııa men Ázirbaıjan arasyn­daǵy janjaldy tek kelissózder boıynsha retteý qajettigin ustaný­da. Ekinshiden, alty-jeti jylǵa sozylǵan Armenııa – Ázirbaıjan qaqtyǵysy EQYU aralasqannan keıin ǵana basylǵan bolatyn. Al Taýly Qarabaq jónindegi halyqaralyq konferensııany shaqyrý týraly sheshim 1992 jyl­dyń 24 naýryzynda Mınskide EQYU-ǵa múshe memleketter Mı­nıstrler keńesiniń tótenshe oty­rysynda qabyldanǵan edi. Mınsk konferensııasyna daıyndyq má­se­lesimen Bolgarııa, Germanııa, Ita­lııa, Reseı, AQSh, Túrkııa, Fran­sııa – barlyǵy toǵyz memleket aı­na­lysqan-dy. Nátıjesinde, kon­ferensııada Armenııa men Ázir­baı­jan arasyndaǵy qarýly janjaldy retteıtin Mınsk toby teń tóraǵa­la­rynyń ınstıtýty quryldy. EQYU Mınsk tobynyń negizgi maqsaty – joǵaryda atap ótil­genindeı, Taýly Qarabaq janja­lyn sheshý jáne janjaldasýshy taraptar arasyndaǵy túsinistiktiń saqtalýyna baqylaý jasaý. Mınsk toby 1993 jyly resmı Baký men Erevanǵa daýly aýmaqtardy retteý josparyn usynǵan bolatyn. О́ki­nish­ke qaraı, bul jospardy Arme­nııa da, Ázirbaıjan da qabyl­da­mady. Arada bir jyl ótkende, Reseıdiń araaǵaıyndyq tanytýy­men taraptar qarýly janjaldy toqtatý týraly resmı emes ke­lisimdi saqtaýǵa kelisken bolatyn. Bir jaqsysy, osy kelisim búgingi kúnge deıin saqtalyp keledi. Gazettiń keshegi nómirinde EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev pen Ázirbaıjan Respýblıkasynyń Prezıdenti Ilham Álıevtiń kez­deskenin habarlaǵan edik. Kezdesý barysynda taraptar Qazaqstan – Ázirbaıjan qatynastaryn ári qaraı damytý máseleleri jóninde pikir almasty. Ázirbaıjan Respýb­lı­kasynyń basshysy Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń EQYU-nyń joǵary deńgeıdegi sammıtin 2010 jyly shaqyrý bastamasyn qoldaıtyndyǵyn bildirdi. Qanat Bekmyrzauly óz kezeginde Ázirbaı­jan basshylyǵyna Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýine qoldaý kórsetkendigi úshin alǵysyn jetkizdi. Búginde Bakýde EQYU-nyń ofısi jumys istep tur. Ortalyq qyz­metin bastaǵan 2000 jyldan beri Ázir­baı­jan bıligimen ynty­maq­tastyq ta oı­daǵydaı damyp keledi. Ázirbaıjanda júzege asy­rylǵan demokratııalyq reformalar ishki únqatysýdyń shy­naıy belgisi bolyp tabylady. О́ńir­degi qaýip­siz­dik pen turaqtylyqqa Uıym keńis­tigindegi barlyq mem­leketterdiń arasyndaǵy ashyq únqatysýdyń kómegimen qol jetkizýge bolady. Onyń ishinde, árıne, Taýly Qara­baq problemasyn retteý máselesi de bar. EQYU, sondaı-aq eki eldiń qatynastaryn qalyptastyrý maq­sa­tynda Túrkııa men Armenııanyń qoldanyp jatqan naqty qadam­dary­na qoldaý bildiredi. EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Erevanǵa saparyn keshe Armenııa Syrtqy ister mınıstri Edýard Nalbandıanmen kezdesýden bastady. Kezdesý sońy keńeıtilgen quram­da­ǵy kelissózdermen jalǵasty. Sońy­nan Qazaqstan men Armenııa syrt­qy saıasat vedomstvolarynyń bas­shy­lary baspasóz máslıhatyn ót­ki­zip, jýrnalıster tarapynan qoı­ylǵan suraqtarǵa jaýap qaıtardy. Armenııa Syrtqy ister mı­nıstri Edýard Nalbandıannyń piki­rinshe, Armenııaǵa EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy Qanat Saýda­baev­tyń saparmen kelýi – aıtýly oqı­ǵa. Armenııa men Qazaqstandy ortaq tarıh baılanystyrady. Eki eldiń yntymaqtastyǵy saıası-eko­nomıkalyq jáne mádenı salalarda oıdaǵydaı damyp keledi. Eki el de EQYU-ǵa múshe bolyp tabylady. Ustanǵan saıasattary óńirlik jáne halyqaralyq máselelerde bir-birine sáıkes keledi. Budan keıin Armenııa syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy kezdesýde talqylanǵan máselelerge toqtaldy. Onyń sózine qaraǵanda, kezdesýde Armenııa men Qazaqstan arasyndaǵy qatynastardy nyǵaı­tý­ǵa basa nazar aýdarylǵan. Sondaı-aq, óńirlik jáne halyqaralyq qaýipsizdikke baılanysty máse­le­ler sóz etilgen. Armenııa Qazaq­stan­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etý bas­tamasyn qoldaǵan bolatyn. Ar­me­nııa, sonymen qatar, Qazaq­stan­nyń 2010 jyly Astanada Uıym sammıtin shaqyrý bastamasyna da qoldaý bildirip otyr. Eki el búginde EQYU aıasynda tyǵyz qarym-qa­tynasta jumys istep keledi. Sonyń naqty mysalyn búgingi kezdesýde tal­qylanǵan máselelerden kórýge bolady. Edýard Nalbandıan Taýly Qa­ra­baq problemasyn retteý jaıyna da toq­talyp ótti. Onyń málim etýin­she, Armenııa atalǵan problemany retteýge qatysty usynystardy daıyn­daǵan bolatyn. Negizinen ol Taýly Qarabaq janjalyn beıbit jolmen retteýdi kózdeıdi. Kezde­sýde taraptar Armenııa men Túrkııa arasyndaǵy qatynastardy jaqsartý jóninde de pikir almasty. Al EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy Qanat Saýdabaev bul ózi­niń Erevanǵa jasaǵan alǵashqy sa­pary ekendigin, Armenııa Qazaq­stan­nyń EQYU sammıtin ótkizý ıdeıa­syna qoldaý bildirgenin jarııa etti. Q.Saýdabaevtyń atap ótkenin­deı, Uıymnyń basty basymdyq­tary­nyń biri uzaqqa sozylǵan Taý­ly Qarabaq janjalyn beıbit jol­men retteý bolyp tabylady. Son­dyqtan da EQYU tóraǵasy retinde de alǵashqy sapary Ońtústik Kavkaz elderinen bastalyp otyr. Sonymen qatar, Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Memlekettik hat­shy­sy – Syrtqy ister mınıstri Taýly Qarabaq problemasyna qatysty bylaı dedi: Qazaqstan bul janjaldyń shyǵý tarıhyn biledi. Buǵan mysal retinde 1991 jyly Qazaqstan Prezıdenti N.Nazar­baev­tyń Reseıdiń burynǵy prezı­denti B.Elsınmen janjaldy ret­teý maqsatynda arnaıy kezdeskenin aıtý­ǵa bolady. Sodan beri Qazaq­stan Prezıdenti bul máseleniń beıbit jolmen sheshilýin qoldap jáne jaǵdaıdyń betalysyn únemi nazarda ustap keledi. Qazaqstan osy­nyń aldyndaǵy Uıym tóraǵasy – Grekııanyń Taýly Qarabaq má­selesin beıbit retteýdegi bastama­la­ryn ári qaraı jalǵastyratyn bo­la­dy. Oǵan Qazaqstannyń qosymsha resýrstary bar. Biz bul úderis­ter­diń ári qaraı tabysty júrgizilýine serpin qosýǵa umtylatyn bolamyz. Qaqtyǵystyń beıbit jolmen rettelýi eki tarapqa da qatysty. Al qalǵan qatysýshylar janjal­dyń oń sheshilýin qoldaıtyndar jáne yqpal etetinder bolyp tabylady. Jýrnalıster tarapynan EQYU sammıtin shaqyrý bastamasyna baılanysty suraq qoıylǵan edi. Oǵan EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy  qazirgi kezde sammıttiń maz­mu­ny men ótetin merzimi anyqta­lyp jatqandyǵyn aıtty. О́ıtkeni, búginde EQYU-ǵa qaty­sýshy mem­leketterdiń barlyǵy derlik joǵary deńgeıdegi sammıttiń asa qajet ekendigin málimdep otyr. EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵa­sy Qanat Saýdabaev keshe, son­daı-aq Armenııa Ulttyq jınaly­syn­daǵy partııalyq fraksııalar jetekshilerimen jáne Armenııa Ulttyq jınalysynyń tóraǵasy O.Abraamıanmen kezdesti. Al tústen keıin Erevandaǵy EQYU ofısinde boldy, sodan keıin Armenııanyń burynǵy prezıdenti, Armıan ulttyq kongresi oppozısııalyq blogynyń lıderi L.Ter-Petrosıan­men kezdesti. Keshe, sonymen qatar, Uıym­nyń Is basyndaǵy tóraǵasy Qanat Saý­da­baev pen Armenııa Respýblı­ka­sy­nyń Prezıdenti Serj Sargsıannyń kezdesýi boldy. Q.Saýdabaevtyń sapary búgin Tbılısı qalasynda jalǵasady. Álısultan QULANBAI – Erevannan.