Elimizde «О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasy» aıasynda birqatar is sátimen atqarylyp jatyr.
Bul baǵytta «Monoqalalardy damytýdyń 2012-2020 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy», «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty jańǵyrtýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy» jáne 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan «Aq bulaq» baǵdarlamasy sııaqty birneshe júgi aýyr jumystar josparǵa saı oryndalýda. Jergilikti atqarýshy bıliktiń dárgeıindegi jobalardyń deni qazir aıaqtalýǵa jaqyn. Úkimet tarapynan bólingen qarjy men mindetterdi oryndaýdyń merzimin jiti qadaǵalaý aımaqtardaǵy kúrmeýi qıyn máselelerdi sheshýge múmkindik beredi. «О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasy» sheńberinde Almaty oblysynda atqarylǵan jumys barysyn tarazylaýdy «Aq bulaq» memlekettik baǵdarlamasynyń oryndalýynan bastamaqpyz. О́ıtkeni, turǵyndardy sapaly aýyzsýmen qamtý memlekettiń mańyzdy mindeti ekeni anyq.
Ádette, sýyna nýy jarasqan Jetisý ólkesinde aýyzsýmen qamtýda másele týyndamaıtyndaı áserde bolýyńyz múmkin. О́kinishke qaraı, aýyldyq aýmaqtarda sapaly sý áli de qıyndyq týdyryp keledi. Al aýyzsý sapasynyń artýy aýyldardy ortalyqtandyrylǵan sý qubyry júıesine qosýǵa tikeleı baılanysty eken. Qazir Almaty oblysynyń eldi mekenderin ortalyqtandyrylǵan sý júıesine qosý jumystary 87,3 prosentke jetip otyr. Bul kórsetkish «Aq bulaq» baǵdarlamasy júzege asa bastaǵan 2015 jyldan beri 7 prosentke kóbeıgen. Nátıjesinde aýyzsýǵa jarymaı kelgen 168 aýyldyń sanyn 85 eldi mekenge deıin qysqartýǵa múmkindik týdy. Jalpy, 2015-2017 jyldar aralyǵynda oblysta atalǵan baǵdarlama boıynsha jalpy somasy 25,4 mlrd teńge ıgerilip, oǵan 221 sýmen jabdyqtaý jáne cý jetkizý nysandary iske qosylypty. Qazir buǵan deıin sapasy kúmándi aýyzsý tutynyp kelgen 338 myńǵa jýyq turǵynnyń úıinde qubyrdaǵy sý aǵyp tur.
Teginde, «Aq bulaq» baǵdarlamasyn jarııalaý aýyldar úshin tıimdi boldy ma degen saýal týyndaıtyny anyq. Ári bul áıdik baǵdarlamaǵa bólingen qarjy da az emes. Qazyna qarajatyn satylap ıgerý jumystyń nátıjesine kóz jetkizýge múmkindik beredi. Mysalǵa, baǵdarlamany júzege asyrý maqsatynda oblysta 2015 jyly sýmen jabdyqtaý júıelerin rekonstrýksııalaý, jańadan salý, kúrdeli jóndeý jáne aǵymdaǵy jóndeýge bıýdjetten 12,5 mlrd teńge bólinip, 116 nysan boıynsha jumys istelgen. Osy jyly 60 eldi meken ortalyqtandyrylǵan aýyz sýǵa qol jetkizgen. Al 2016 jyly baǵdarlama sheńberinde sýmen jabdyqtaý jáne sý burý júıelerin qaıta jańǵyrtý jáne salýǵa 55 nysan boıynsha bıýdjetten 6,7 mlrd teńge qarastyrylypty. Júrgizilgen jumystar nátıjesinde qosymsha 23 eldi mekende 46,5 myńǵa jýyq turǵyn sapaly aýyzsý ishýge múmkindik alǵan. Dál osy lekpen 2017 jyly da 25 eldi mekende turatyn 58 myńǵa jýyq adam sapaly sýmen qamtylǵan. Bul jyly sýmen jabdyqtaý jáne sý burý júıelerin qaıta jańǵyrtý jáne jańadan salýǵa 50 nysan tańdap alynyp, 6,2 mlrd teńge qarjy bólingen eken.
Adamdardy sapaly aýyzsýmen qamtý memlekettiń mindeti dep joǵaryda aıttyq. Endeshe mundaı úlken iste ýaq-túıek bolmaıdy. Termelep aıtqanda, baǵdarlamany iske asyrý barysynda aımaqta jalpy uzyndyǵy 600 shaqyrym sý qubyry jelisi salyndy jáne qaıta jańartyldy. Bul jolda 216 jańa uńǵymalar burǵylanǵan eken. Barlyǵy 158 dezınfeksııalyq hlor satýrator qondyrǵylary da ornatylypty. Jáne 212 birinshi jáne ekinshi lıft sorǵy stansasy, 121 jańa sý qoımasy, 138 sý munarasy salynǵanyn da aıta keteıik. О́ıtkeni osy jumystyń barlyǵy memleket qarjysyna jasalyp jatyr.
«Aq bulaq» baǵdarlamasy aıasyndaǵy jumystar bıyl da jalǵasýda. Búginde josparlanǵan sýmen jabdyqtaý jáne sý burý júıelerin qaıta jańǵyrtý jáne salý boıynsha 8,1 mlrd teńge somasyna 49 joba iske asyrylýda eken. Jyl sońyna deıin ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý júıesine oblystyń 17 eldi mekenindegi 16,3 myń adamdy qosý mindeti tur. Eger nátıje kútkendegideı bolsa, onda Almaty oblysyndaǵy aýyzsýmen qamtý jumystary oń baǵytqa bet buryp, ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaý úlesi 90 prosentke jetedi deıdi mamandar.
Aıtpaqshy, Jetisý sýyna nýy jarasqan óńir dedik. Biraq aýyzsý sapasynyń artýyna ózen men kól sýynyń qatysy az. Iаǵnı aýyldardy sýmen qamtamasyz etý barysynda negizinen jer asty sý kózderin paıdalanǵan durys eken. Demek, «Aǵyn sýda aram joq» degen sózdiń kúni ótken. Naǵyz sapaly sý tereńnen soryp alynady deıdi gıdrologtar. Qazir aımaqta jer asty sý kózderiniń áleýetin barynsha arttyrý úshin geologııalyq barlaý jumystary júrgizilýde. Bul jer asty sý qoryn jasaqtaýǵa múmkindik beredi.
Jalpy, «О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasy» sheńberinde nátıjege qol jetkizý el turǵyndarynyń áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan oń qadam. Árıne, túpkilikti baǵany beretin ýaqyt keler. Alaıda qazirgi jasalyp jatqan is keler urpaq úshin de olja ekeni daýsyz. Almaty oblysy boıynsha «Aq bulaq» memlekettik baǵdarlamasynyń oryndalýy sonyń aıǵaǵyndaı...
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy