Búgin QR Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda «Ekspo-2017» halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesinde kórsetilgen jobalardy engizý jáne paıdalaný týraly energetıka mınıstri Q. Bozymbaev pen bilim jáne ǵylym mınıstri E. Saǵadıev baıandady.
Qazirgi tańda engizý úshin 115 tehnologııa irikteldi (ákimdikter — 102 tehnologııa, kompanııalar — 13 tehnologııa). Osy rette, 16 tehnologııa búginde paıdalanylyp jatyr, 2018 jyldyń sońyna deıin 20 tehnologııa engiziledi. Q. Bozymbaevtyń aıtýynsha, búginde ákimdikter men kompanııalar atalǵan tehnologııalardy engizý boıynsha jol kartalaryn ázirlep, bekitti.
Energetkıa mınıstri Q. Bozymbaevtyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta munaı men gaz salasynda Reseı, AQSh, Qytaı men Fınlıandııanyń 9 tehnologııasy anyqtaldy, olardyń ishinde 7 tehnologııany ákimdikter, 2 tehnologııany kompanııalar tańdady. «Elektr energetıkasy» baǵyty boıynsha 72 tehnologııa anyqtaldy, onyń ishinde 63-in ákimdikter tańdady.
«Qazatomónerkásip» UAK» AQ, «Embimunaıgaz» AQ, «QazTransOıl» AQ, «KEGOC» AQ kompanııalary buǵan deıin tańdaǵan 9 tehnologııa boıynsha jumystaryn jalǵastyrýda. «Kómir» baǵyty boıynsha 3 tehnologııa tańdaldy. Bul tehnologııalar 2019–2020 jyldary engiziledi. «Ekologııa» baǵyty boıynsha ákimdikter men kompanııalar turmystyq jáne ónerkásiptik naýalardy tazartý, aýa sapasyn baqylaý jáne qaldyqtardy basqarý salasynda 31 tehnologııany tańdady», — dedi Q. Bozymbaev.
QR Energetıka mınıstrliginiń derekterine sáıkes, ákimdikter men kompanııalar osy tehnologııalardy bekitilgen jol kartalaryna sáıkes engizý boıynsha belsendi jumystar júrgizip jatyr. Birinshi kezeńde ákimdikter dástúrli otyndy paıdalanýdy azaıtýǵa, qalalyq ortany jaqsartýǵa jáne atmosferaǵa zııandy shyǵaryndylardy azaıtý arqyly qorshaǵan ortany jaqsartýǵa múmkindik beretin 16 tehnologııany engizdi.
Aqtóbe oblysynyń ákimdigi 6 tehnologııany engizdi: «AN Bonus» jel elektr stansııalary (Germanııa) «Zarý» ShQ jáne «Jel energo» JShS-da engizildi. «General Electric International Inc» GE sanatyndaǵy redýktorlar (AQSh), «General Electric International Inc» munaı-gaz salasyna arnalǵan detanderler (AQSh), tuzasty kesheniniń uńǵymalarynda jer asty qyrtystaryn gıdravlıkalyq jarý jáne bir mezette qumatqysh perforasııa tehnologııasy (Qytaı), munaı men gaz ónimin avtomatty toptyq ólsheý qurylǵylary (Qytaı).
Budan ózge, Qaraǵandy jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyń ákimdikteri «Smart oryndyq» tehnologııasyn engizdi. Alty smart oryndyq Qaraǵandy qalasynda, tórt oryndyq Petropavl qalasynda ornalastyryldy. Qostanaı oblysynyń ákimdigi «Vissmann qazandyq qondyrǵy» nemis tehnologııasyn engizdi. Osy tehnologııany engizýmen jylýmen jabdyqtaýdyń sapasy jaqsardy jáne jylý energııasynyń ónimdiligi artty.
Sonymen qatar Qostanaı oblysynyń ákimdigi qytaılyq «kún batareıalary» tehnologııasyn engizdi. Bul tehnologııa Lısakovsk qalasynda uzyndyǵy 1,7 km bolatyn avtonomdy jaryqtandyrý jelisimen engizildi. Elektr energııasyn tóleminiń únemdiligi jylyna 1 mln teńgeni quraıdy. Osy oblystaǵy Naýryzym jáne Denısov aýdandarynda qytaılyq «gıbrıdti jel-kún elektr stansııasy» tehnologııasyn engizildi. Qýattylyǵy 4 kVt bolatyn bul tehnologııa jaryqtandyrý úshin saıabaqta ornatylǵan.
Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyń ákimdikteri «uzaq janatyn qazandyqtar» nemis tehnologııasyn engizdi. Qazirgi ýaqytta Pavlodar oblysynyń Jelezın aýdanyndaǵy 23 bilim berý mekemesinde ornatyldy. Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigimen oblys nysandarynda 73 qazandyq ornatyldy. Bul tehnologııa otyn shyǵynyn 1,5–2 esege deıin azaıtýǵa múmkindik beredi. Ol burynǵy qazandyqtarǵa qaraǵanda 8 ese ekologııalyq tıimdi.
Sonymen qatar, 2018 jyly Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigi «Bıomassadaǵy qazandyqtardy ornatý» polıak tehnologııasyn engizdi. Artyqshylyǵy — kúldiń jáne atmosferaǵa shyǵarylatyn zııandy zattardyń bolmaýy, sondaı-aq kómirli qazandyqtarǵa qaraǵanda 2 ese únemdi. Qazirgi tańda Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigimen bıýdjettik saladaǵy nysandarda jáne kásipkerlik nysandarynda 73 qazandyq ornatylǵan.
Q. Bozymbaev sondaı-aq otandyq tehnologııalardyń engizilýi týraly baıandady. Olardyń qataryndaǵy ǵalym A. Álimǵazınniń «SN-62 markaly jylý sorǵysy» jobasy Qostanaı oblysynyń ákimdigimen Áýlıekól aýdanynda kún energııasy esebinen sýdy tikeleı jylytý úshin engizildi. Ǵalym A. Bolotovtyń «Bolotovtyń jel rotorly týrbınasy» jobasy Qostanaı oblysynyń ákimdigimen engizildi. Ǵalym A. Jylqashınovanyń Ekspo kórmesinde kórsetilgen «qýaty 500 kVt bógetsiz tıimdi shaǵyn-SES» jobasy Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Rıdder qalasyndaǵy Kedrovka ózeninde iske asyrylatyn jobalardyń tizimine engizildi. Al ǵalym D. Baıseıitovtiń «Gelıokollektorlar paıdalanylatyn gelıoqazandyqtar» jobasyn «Qazatomónerkásip» UAK» AQ 2018 jyly engizýdi josparlap otyr.
О́z kezeginde, bilim jáne ǵylym mınıstri E. Saǵadıev kórmede usynylǵan jańa tehnologııalardy paıdalaný aıasynda belgilengen merzimge sáıkes belsendi jumystar júrgizilip jatqanyn atap ótti.
«Qazirgi kezde sheteldik ýnıversıtettermen, kompanııalarmen, uıymdarmen, JOO-larmen, vedomstvolyq baǵynyshty ǴZI-men jasalǵan kelisimderdiń, kelisimsharttar men memorandýmdardyń nátıjesinde 14 baǵdarlama men joba iske asyrylyp jatyr, onyń ishinde 12-si JOO-larda», — dedi E. Saǵadıev.
Budan ózge, Ekspo-2017 materıaldaryn bilim berý prosesine engizý men paıdalaný aıasynda Petropavl qalasynda balalarǵa arnalǵan AT ortalyǵy bar Oqýshylar saraıynyń qurylysy, sondaı-aq, respýblıka óńirlerinde Oqýshylar saraılarynyń bazasynda 6000-nan astam oqýshyny qamtıtyn, balalarǵa arnalǵan 7 tehnopark pen 1500-den astam bala oqıtyn 12 bıznes-ınkýbator qurý josparlanǵan.
Sondaı-aq, otyrys barysynda óńirlerde jobalardy engizý týraly Almaty oblysynyń ákimi A. Batalov, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi D. Ahmetov, Qostanaı oblysynyń ákimi A. Muhambetov, Astana qalasynyń ákimi Á. Isekeshev, Almaty q. ákimi B. Baıbek baıandady.
Máseleni qaraý qorytyndysyn shyǵara otyryp, QR Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaev baıandamalarǵa sáıkes, Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha sarapshylar toby Ekspo-2017-de kórsetilgen 1133 tehnologııadan tizim jasaı otyryp, olardyń ishinen 115-in iriktep, búginde jumysqa kirisip ketkenin jetkizdi. 16 joba engizildi, osy jyldyń sońyna deıin 20-syn engizý josparlanǵan jáne taǵy 99 joba iske asyrý satysynda tur.
«Kórip otyrǵanymyzdaı, nátıjeler jaman emes, degenmen osymen toqtap qalmaý kerek. Sebebi, baıandamalarǵa sáıkes, barlyq oblystarda jumys birdeı deńgeıde júrgizilip jatqan joq. Keıbireýleri alda bolsa, keıbir óńirlerde bul baǵytta eshqandaı jumys atqarylyp jatqan joq», — dedi Premer-Mınıstr.
Osyǵan oraı oblystar men Astana, Almaty, Shymkent qalalarynyń ákimdikterine, sondaı-aq ulttyq basqarýshy holdıngter men kompanııalarǵa ozyq tehnologııalardy engizý jumystaryn barynsha jandandyrý tapsyryldy. Bıyl engizý kózdelgen jobalar mindetti túrde júzege asyrylýy tıis.
Baqylaý jumystary QR Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Asqar Mamınge júkteldi.