Dúnıejúzinde beıbitshilik ornatyp, ıadrolyq soǵys qaterin boldyrmaý asa mańyzdy. Qazaqstannyń bastamasymen, BUU-nyń Bas Assambleıasynyń qoldaýymen 29 tamyz - Halyqaralyq ıadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyl kúni dep belgilengen bolatyn.
Bul bastama memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń 1991 jylǵy 29 tamyzdaǵy álemdegi eń iri Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly Jarlyǵymen tikeleı baılanysty. Ataýly kúnniń basty máni – Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne qarýsyzdandyrý máseleleri jónindegi ustanymyna, sonymen qatar, jekelegen eldermen ıadrolyq synaqtarǵa tyıym salý týraly Sharttyń kúshine enýi úshin tez arada ony ratıfıkasııalaýǵa degen úndeýdi kúsheıtý bolyp tabylady.
Semeıde osyǵan oraı Beıbitshilik aksııasy ótti. Qazaqstan jarııalaǵan ATOM jobasy aıasynda álemniń búkil halqy dúnıe júzindegi ıadrolyq qarýdy synaýdyń qurbandaryn eske alý úshin jyl saıyn bir mınýt únsizdikke shaqyrady. Bir mınýt únsizdik 29 tamyz kúni saǵat 11:05-te, búkil álem boıynsha árbir eldiń jergilikti ýaqytymen saǵat tili V – «Victory» - Jeńis sımvolıkalyq latyn árpin kórsetken kezge belgilendikten Semeıde de «О́limnen de kúshti» monýmenti ornalasqan araldaǵy aksııaǵa qatysýshylar bir mınýt únsizdikte boldy.
Túıemoınaq aralyndaǵy Beıbitshilik aksııasy úrmeli aspaptar orkestriniń oryndaýyndaǵy «Zaman-aı» áni oryndaldy. Mýzyka aıasynda «О́limnen de kúshti» monýmentine oblys ákimi Danıal Ahmetovtyń atynan gúl shoqtary qoıyldy. Mıtıngke Semeı halqymen birge ákim Ermak Sálimov, Japon elinen kelgen Hırosıma ýnıversıtetiniń mentory Masaharı Hoshý myrza, qaladaǵy jasý býyn ókilder atynan Medǵat Ilııasovtar qatysty.
- 1991 jyldyń 29 tamyzynda el Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý týraly Jarlyǵy shyqty,-dedi qala ákimi Ermak Sálimov,- Elbasymyz 29 tamyz «Iаdrolyq qarýǵa qarsy is-qımyl kúni» dep jarııalaǵan kezden bastap, Qazaqstan atom qarýynan bas tartatqandyǵyn alpaýyt memleketterge úlgi etýde. Iаdrolyq qarýdan bas tarttyq, synaqtar toqtatyldy, bul mıllıondaǵan adamdardyń ómirin saqtap qaldy. Semeı ıadrolyq synaq polıgony jabylǵan soń Reseıdiń «Jańa jerinde», AQSh-tyń Nevadasynda, Fransııanyń Mororýa polıgonynda, Qtyaıdaǵy Lobnor polıgonynda synaqtar toqtatyldy. Búginde memleketimizde polıgonnan zardap shekkenderge kómekter kórsetilýde, qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵatty jandandyrý jolynda Elbasy tapsyrmasyna oraı tyńǵylyqty jumystar atqarylýda. «Nevada-Semeı» antııadrolyq qozǵalysy ıadrolyq qarýdan bas tartý ıdeıasyn júzege asyrý baǵytynda jumystar atqarylýda, mektepterde, orta arnaýly jáne joǵarǵy oqý oryndarynda «Beıbitshilik» sabaqtary ótkizilip keledi. Halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn ońaltý durys baǵytqa qoıylǵan. Adamzatty qorǵaý úshin barlyǵymyz osylaısha birigip kúreseıik degim keledi.
Aksııaǵa jappaı qarýsyzdaný men yntymaqty nasıhattap júrgen halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri, túrli ulttar men etnomádenı uıymdar ókilderi qatysty.
Raýshan NUǴMANBEKOVA,
SEMEI