Mańyzdy zań jobalary maquldandy

Otyrysta «Qylmystyq ister boıynsha zattaı dáleldemeler bolyp tabylatyn esirtki quraldaryn, psıhotroptyq zattar men olardyń prekýrsorlaryn, atys qarýyn, onyń negizgi bólikterin, oq-dárilerdi, jarylǵysh zattar men jarǵysh qurylǵylardy berý tártibi týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy jónindegi baıandamany Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymov jasady. Onyń aıtýyna qaraǵanda, bul halyqaralyq hattamaǵa 2017 jylǵy 16 qazanda TMD-ǵa múshe elder qol qoıǵan. 

«Hattamany qabyldaý saýaldamalardy rásimdeý men oryndaý tetikterin retteýge múmkindik beredi. Sonymen birge hattamaǵa qol qoıǵan memleketter arasyndaǵy zattaı dáleldemelerdi berý men qaıtarýdy qamtamasyz etedi. Zańdy qabyldaý qosymsha qarjy shyǵynyn talap etpeıdi», dedi mınıstr óziniń baıandamasynda. 

Zań jobasyna qatysty depýtattar mınıstrge kóptegen suraqtar qoıdy. Sonyń ishinde depýtat Svetlana Bychkova: «Zań jobasy zattaı dáleldemelerdi berýdi de qamtı ma?» dep surady. Oǵan mınıstr Mınsk jáne Kıshınev konvensııalaryna sáıkes shekaradan ótkiziletin qarý-jaraq, esirtki zańsyz bolyp tabylatynyn, endi myna kelisimnen keıin dáleldeme bolsa, ondaı zattardyń bári beriletin bolady dedi. Depýtat Amangeldi Dáýrenbaev baıandamada zań jobasy qarjy shyǵyndaryn talap etpeıdi delingenine nazar aýdaryp, olaı bolsa dáleldemelerge jatatyn esirtki quraldaryn, qarý-jaraqtardy ákelý men áketýdiń aqysyn kim tóleıdi? Olar belgili bir shyǵyndy talap etedi ǵoı dep surady. Oǵan mınıstr zań qabyldanǵannan keıin ondaı shyǵyndarǵa arnaıy qarjy qarastyrylatynyn jetkizdi. Depýtat Mansurhan Mahambetov zań jobasynyń bir babynda dáleldemelerdi berý ulttyq múddege qaıshy keletin bolsa, berýden bas tartylady delinse, taǵy bir bapta olardy berý mindetti delingen. Sonda osylardyń qaısysy basymdy bolady degen saýal qoıdy. Oǵan mınıstr dáleldemelerdi áketýge kelgenderdiń kúzet qyzmeti bolmasa, olardyń joǵalýy múmkin bolǵan jaǵdaıda berýden bas tartylady dedi.

Zań jobasy boıynsha qo­sym­sha baıandamany Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma ko­mı­tetiniń múshesi Balaım Kese­baeva jasady. Bul qujat qyl­mys­tyń jahandanýyn jáne olar­­dyń adamzatqa tıgizetin qaýpi­­niń joǵarylyǵyn, sondaı-aq trans­ulttyq uıymdasqan qylmys­tyq toptardyń áreketterin quryqtaýǵa paıdasyn tı­gizedi. Hattama osyndaı qyl­mys­tarmen kúres júrgizý úshin memleketaralyq yntymaq­tastyqty kúsheıtý jáne halyq­aralyq zańnamany odan ári je­tildirý maqsatymen jasalǵan, dedi ol. Zań jobasyn talqylaýǵa qatysqan depýtat Nurlan Ábdirov jahandanýdyń kóptegen keleńsiz qubylystar da týdyratynyn aıta kelip, birinshi kezekte ol esirtki taralymyna baılanysty ekenin atap ótti. Odan ári Qazaqstannyń bul indetpen kópten kúresip kele jatqanyn, endi hattamaǵa qol qoıǵan memleketterdiń kúshimen oǵan qarsy turý jeńildeıtinin aıtty. 

Talqylaýda ekinshi bolyp sóı­legen depýtat Asylbek Smaǵulov hattamanyń negizgi maqsaty – qa­tysýshy memleketterdiń zat­taı dáleldemelerdi berý ynty­maq­tastyǵyn retteý bolyp tabylatynyn aıtty. Zań jobasy osy zattardyń berý men tasymaldaý tártipterin qamtamasyz etip, jasalǵan qylmystar úshin jaza­syz qalmaý prınsıpin saqtaýǵa kómektesedi. Qujatta memle­ketterdiń osy máselemen aınalysatyn quzyretti organdary da aıqyndalǵan, dedi ol. Sóziniń sońynda depýtat áriptesterine zań jobasyn maquldaýdy usyn­dy. Osydan keıin zań jobasy daýysqa qoıylyp, tutastaı ma­quldandy. 

Jalpy, otyrysta qaralǵan ekinshi úlken másele – Qazaqstan men Reseı Federasııasy Úki­met­teriniń «Týımazy – Omby – No­vosıbırsk-2» jáne «Omby – Pav­lodar» magıstraldyq munaı qubyrlaryndaǵy tehnologııalyq munaıdyń mártebesin aıqyndaý týraly kelisimin ratıfıkasııalaý týraly zań jobasyn talqylaýǵa arnaldy. Bul týraly baıandama­ny Energetıka mınıstri Qanat Bo­zymbaev jasady. Ol Keńes óki­meti taraǵannan keıin atal­ǵan munaı qubyrlaryndaǵy 62048 tonna jáne 141728 tonna teh­no­logııalyq munaıdyń menshiktelýi sheshilmegenin jetkizdi. Atalǵan munaı kólemi aýmaqtyq qaǵıdatqa saı naqtyly tapsyrylmasa da eki eldiń «QazTransOıl» já­ne «TransNeft» munaı kompa­nııa­larynyń balansyna berilgen kóri­nedi. Usynylyp otyrǵan zań jo­basy solardyń arasyndaǵy 79680 tonna aıyrmashylyqtyń Qazaq­stanǵa qaıtarylýyn qamta­ma­syz etetin quqyqtyq qujat eken. Saıyp kelgende bul kelisim eli­mizdiń ekonomıkasyna qosym­sha paıda ákeledi, dedi mınıstr. 

Qysqa talqylaýdan keıin zań jobasy tolyqtaı maquldandy. Sonymen qatar keshegi otyrys­ta Májiliske túsken «Keıbir zańnamalyq aktilerge turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashylyǵynyń máseleleri boıynsha ózge­ris­ter men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna qory­tyndy ázirleýdiń merzimi anyq­taldy. Kún tártibindegi máse­leler qaralyp bolǵan soń de­pýtattardyń ortalyq atqarýshy organdarǵa joldaıtyn saýaldary jarııalandy.

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»