«Habar» telearnasynda «Mıllıon kimge buıyrady?» teleshoýy qazaq tilinde jaryq kórýde. Bul kórermenderdiń ótinishimen jasaldy deıdi arna basshylyǵy. Intelektýaldyq oıyndy jýrnalıstıkanyń maıtalmany uzaq jyldar ártúrli telearnalarda jańalyqtardy júrgizgen, belgili jýrnalıst Dosymbek О́teǵalıev júrgizedi. Osy oraıda biz Dosymbek О́teǵalıevpen jańa maýsym týraly tildesken edik.
– Jańalyqtan soń shoý júrgizý qalaı eken? Siz buǵan deıin osyndaı formattaǵy baǵdarlamany júrgizdińiz be?
– Men «Mıllıon kimge buıyrady?» baǵdarlamasyn júrgize bastaǵaly suhbattyń barlyǵy osyndaı suraqtan bastalatyn boldy. Árıne tok-shoý men aqparattyq baǵdarlamanyń, ásirese, jańalyqtardyń formaty eki bólek dúnıe ekendigi túsinikti. Degenmen, barlyǵy bir televızııalyq ónim bolǵandyqtan sonshalyqty úrke qaradym deýge bolmas. Ras, jańalyqtarda jeńil kúlki, bos sózge jol joq. Onda aıtyp otyrǵan aqparatyńa barynsha dendep, jańalyqty shynaıy, kórermenge uǵynyqty etip jetkizý negizgi maqsat. Kúndelikti ómirde túrli jaǵdaılar bolyp jatady. Qaıǵyly oqıǵa týraly aqparatty oqyp jatqanda yrjalańdap otyrsań kórermenniń kóńili qalary haq. Sondyqtan kez kelgen málimetti aldymen óziń oqyp, túsinip, ózińnen ótkizip alyp, sosyn baryp kórermenge jetkizý mańyzdy. Al tok-shoýǵa qatysty talap mundaı emes. Alaıda, bul jerde de jumysyńa júrdim-bardym qaraýǵa bolmaıdy. Aıtar sóziń naqty, oıyń oramdy bolǵany abzal. «Erkindik bar» dep aýa jaıylyp ketseń kórermendi mezi etip alýyń bek múmkin. Onyń ústine, «Mıllıon kimge buıyrady?» baǵdarlamasy ondaǵan jyldar boıy álemniń júzden astam elinde júrip kele jatqan dúnıe. Munda da aıtylar sóz, qımyl-qozǵalys bári qalyptasqan jáne naqty bir erejesi bar. Sol tártipten shyqpaı, naqty bir izben júrip-turýǵa týra keledi eken. Al buǵan deıin shoý formatyndaǵy baǵdarlama júrgizdiń be? - degenge keler bolsaq. Men «Habar» Agenttiginde Nurtileý aǵamyzdan keıin «Betpe-betti», «31 arnada» «Tujyrym» degen baǵdarlamany, «Qazaqstan» arnasynda «Alań» men «Zań jáne biz» habarlaryn júrgizgen edim. Alǵashqy ekeýi suhbat janryndaǵy baǵdarlamalar da, sońǵy ekeýi tok-shoý bolatyn. Biraq, qaı-qaısysy da jeńil taqyrypqa, oıyn-kúlkige emes, áleýmettik mańyzy bar, salmaqty dúnıeler talqylanatyn baǵdarlamalar boldy. Sol sebepti, men buǵan deıin tok-shoý júrgizsem de shoý júrgizgenim joq desem bolatyn shyǵar.
– «Mıllıon kimge buıyrady?» baǵdarlamasyn júrgizý qanshalyqty qıyn nemese ońaı? Jalpy, baǵdarlamaǵa qalaı keldińiz?
– Kez kelgen jumystyń ózindik qyzyǵy men shyjyǵy bolary belgili. Baǵdarlamany júrgizý qıyn deı almaımyn. Biraq, joǵaryda aıtqandaı, jyldar boıy qalyptasqan qalyptan shyqpaı otyrý azdap qınaıdy eken. Ońaı dep te aıtýǵa kelmeıdi. Ár nárseniń ózindik aýyrtpalyqtary bar. Ásirese oıynshy jeńil suraqqa jaýap bere almaı, qınalyp otyrǵanda óziń de birge qınalyp ketedi ekensiń.
Baǵdarlamaǵa qalaı kelgenime qatysty aıtarym... qatelespesem, jazda bolýy kerek, «Mıllıon kimge buıyrady?» baǵdarlamasyn júrgizý týraly usynys tústi. Buryn mundaı tok-shoýdyń tizginin ustamaǵan soń «qalaı bolar eken?» dep qobaljyǵanym ras. Alaıda, kastıngke baryp qatystym. Keıin meniń ótkenim týraly aıtty. Sóıtip, mine osy baǵdarlamany júrgizip jatyrmyn.
– О́zge memlekettegi júrgizýshilerdi kórdińiz be, olardyń ádis-tásilderin qoldanasyz ba?
– Osy baǵdarlamany júrgizetinim belgili bolǵannan keıin reseılik telejúrgizýshi Dmıtrıı Dıbrov pen ózimizdiń Serik Aqyshevtiń birer baǵdarlamasyn kórip shyqtym. Alaıda, olardyń ádis-tásilderin qoldanyp júrmin dep aıta almaımyn. Jalpy, eliktegen durys shyǵar. Biraq ózge bireýdiń ádis-tásilin, mánerin kóshirý jaqsy ádet emes sııaqty, menińshe. Kórermendi aldaı almaısyń. «О́ı, mynaý pálensheniń qımyl-áreketin túgel kóshirip alypty ǵoı» dep, qoldy bir-aq silteıdi.
– Qazaq tildi kórermenderdiń deńgeıi qandaı eken?
– Kórermen degenimiz teledıdar aldynda otyrǵan kúlli halyq. Al olardyń deńgeıi tómen, ne joǵary dep baǵa berý durys emes. Al baǵdarlamaǵa qatysyp jatqan oıynshylarǵa keler bolsaq, bes saýsaq birdeı emes. Myqtysy da, álsizdeýi de bar. Negizi, telekamera, mıkrofon, aınaladaǵy shamdar adamnyń mysyn basady. Qarapaıym oıynshy turmaq, on jyldan astam ýaqyt sol televıdenıeniń ishinde júrgen meniń ózim, «Kamera, motor, kettik» – degen rejısserdiń buıryǵyn estigen kezde ishteı tolqyp ketemin. Telestýdııaǵa birinshi ret kirip otyrǵan adamnyń halin sodan keıin túsine berińiz. Olar mundaı jaǵdaıda abdyrap, bilgenderin umytyp qalyp jatady.
– О́zińiz oıynǵa qatysyp kórgińiz kele me?
– Joq. Ondaı oı kelmepti basyma.
– Qalaı oılaısyz, oıyn júrgizýshisiniń bilimi qandaı bolýy kerek?
– Tek oıyn júrgizýshisi ǵana emes, baǵdarlamaǵa qatysyp jatqan árbir adam erýdıt bolsa, qanekı!? Onda oıyn da qyzyqty ótetini kámil. Al júrgizýshi bilimdi, jan-jaqty bolsa tipten jaqsy. Qoıylǵan suraqqa qatysty kórermenge túrli aqparat berip otyrsań habardyń tanymdyq qyry arta túseri sózsiz. Jaqaýratyp qaıtemiz, keıde suraqtyń jaýabyn bilmeı otyratyn da sátter bolady. Bul baǵdarlamada barmaq basty, kóz qystyǵa jol berilmeıdi. Oıyn barysynda qandaı suraqtardyń bolatynynan men de beıhabarmyn.
– «Mıllıon kimge buıyrady?» baǵdarlamasy alǵash ret 2000 jyldary efırge shyqty. Siz sol kezde kóretin be edińiz? Sol ýaqyttan beri ne ózgerdi? Aýdıtorııa qalaı qabyldaýda?
– Bul baǵdarlamany turaqty bolmasa da arakidik kórip turatynmyn. Biraq, ózim osy habardyń júrgizýshisi bolamyn degen oı úsh uıyqtasam da túsime kirgen emes. Ol kezde qatelespesem, eń joǵarǵy utys somasy bes mıllıon teńge boldy. Qazirgi qarjy qory eki esege ulǵaıdy. 15 suraqqa durys jaýap bergen oıynshy on mıllıon teńgeni enshileıdi. Sondaı-aq, kúımeıtin somalar da eselene túsken.
Al aýdıtorııanyń qalaı qabyldap jatqanyn aıta almaımyn. Meni tanıtyndar «jaqsy» dep qoıady. Ol shyn sóz be, álde, kóńil jyqpastyqpen aıtylǵan áńgime me, bilmedim.
Áńgimelesken Gúlnur DOSBOL