El erteńi jasampaz urpaq qolynda

Bıylǵy jyl biz úshin erekshe qasterli jyl. Biz el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyn atap ótip, bıik belesterge jettik. 20 jylda talaı asýlardy ba­ǵyndyryp, qorshaǵan ortany qorǵaý men tabıǵat paıdalanýdy basqarý salasynda qorshaǵan orta­nyń sapasyn jaqsartyp, qalpyna keltirý jáne qolaıly jaǵdaı jasaý múmkindikteri jóninen aıtarlyqtaı jumystar atqardyq. Qazaqstan eko­logııasy – el táýelsizdigimen birge jasap keledi. Elimizdiń jańa zaman – jańa Qazaqstan deńgeıine jetip, dúnıe júzi elderine tanymal bolýy El­basymyzdyń jyl saıynǵy joldaýlary nátı­je­sinde jetken jetistikterimizdi saralap, keleshegimizdi baǵdarlaýǵa, eń bastysy, barshamyzǵa ortaq uly maqsatqa jetýdiń durys jolyn birlese aıqyndaýymyzǵa baǵyttalyp keledi. Elbasy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaý­ynda bizdiń baǵdarlamamyzdyń basty maqsaty halyqtyń ál-aýqatyn nyǵaıtý jáne qazaq­stan­dyqtardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý ekenin atap ótti. Kez kelgen eldiń bolashaǵy onyń eko­logııalyq jaǵdaıymen, tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalanýymen tyǵyz baılanysty. Qorshaǵan ortany qorǵaý, ekologııalyq taza óndiristiń damýyna ınvestısııa tartý, zııandy qaldyqtardy azaıtýǵa baǵyttalǵan jańa tehnologııalarǵa aýysý – munyń barlyǵy Elbasymyz Nursultan Ábish­uly Nazarbaevtyń aldymyzǵa qoıyp otyrǵan tikeleı mindetteri. О́ıtkeni, tabıǵat – adamzat qa­zy­nasy. Ony qorǵaý – barshamyzǵa ortaq mindet. Tabıǵatqa degen qamqorlyq jas urpaqty týǵan elin súıýge, izgilikke, estetıkaǵa, Otanǵa degen súıispenshilik seziminiń artýyna tárbıeleıdi. Bul oraıda, Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligimen ótkizilgen «Taza bolsa tabıǵat – aman bolar adamzat» atty Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mı­nıstriniń dıplomyna jarııalanǵan respýblıka­lyq konkýrstyń bolashaq urpaq úshin tálimdik, tárbıelik máni erekshe boldy. Jastarymyzdyń bolyp jatqan úderisterge shyǵarmashylyq tilimen ún qatýy, qorshaǵan álemge degen kózqa­ras­ta­ryn bildirýi biz úshin qashanda mańyzdy. Baıqaýǵa qatysqan árbir týyndy – jastarymyzdyń sondaı shyǵarmashyl, jan-jaqty, ıntellektýaldy, múm­kin­dikteri men bolashaǵy zor, elimizdiń kórikti ta­bıǵatyn keleshek urpaqqa saqtap qalý úshin bar­maqtaı bolsa da úlesin qosatyndyǵyn kórsetti. Árıne, tabıǵat taza bolsa adamzat ta aman bolatyndyǵy barshaǵa málim. Mektep jasyndaǵy oqýshylar arasynda ótkizilgen bul konkýrs ós­ke­leń urpaq úshin baǵyt-baǵdar boldy. Tabıǵattyń jaqsysy men jamanyn túsine bilgen mektep oqý­shylary konkýrs barysynda ózderiniń shyǵarma­shy­lyq týyndylarymen bizderdi tań qaldyrdy. «Balasymyz ǵalamshardyń Jer degen, Ǵasyr bar ma kóresini kórmegen?! Qııan-keski ǵajaıyptar bolsa da, Adam birge jasasady Jermenen! O, tabıǵat! Tańǵajaıyp jumbaq álem, Tańdanyp sulýlyqqa qaraı berem. Bir gúlin úzip alyp, ıiskep em, Eselep óteýimdi qalaı berem?!», – dep Pavlodar qalasy «Jas daryn» mamandan­dy­rylǵan mek­tebiniń 10-synyp oqýshysy ári ko­n­kýrstyń birinshi júldegeri Marat Aqbópe jyr­laǵandaı. «... Tilsiz tabıǵattyń tylsymyn túsinip, ony aıalaý, qorǵaý jáne kórkeıtý – árbir adamnyń mindeti. Sebebi, tabıǵat pen adam – egiz uǵym», dep Astana qalasy №24 orta mektebiniń 4-synyp oqýshysy, úshinshi oryn ıegeri Sántaı Eńlik atap ótkendeı, bolmasa «Men aqyldy balamyn, Mektepten bilim alamyn. Ana tilmen birge asham, Tabıǵattyń paraǵyn», – dep Pavlodar qalasy daryndy balalarǵa arnalǵan Abaı atyndaǵy №10 lıseı-mektebiniń 2-synyp oqýshysy, 1-shi oryn ıegeri Tóleýbaeva Aısha syr shertkendeı shyǵar­ma­shylyq týyndylardy, basqa da konkýrs jeńim­paz­darynyń shyǵarmalaryn oqyǵan kezde daryndy jastarymyzdyń kóp ekendigi bizdi qýantty. Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna oraılastyrylǵan «Taza bolsa tabıǵat – aman bolar adamzat» atty respýblıkalyq konkýrsty Premer-Mınıstr K.Másimov bekitip, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, Aqparat jáne baılanys mınıstrliginiń qoldaýymen Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi ótkizdi. 3 jeltoqsanda ótken respýblıkalyq konkýrs­tyń jeńimpazdaryn marapattaý saltanatty rásimi bımen, ánmen jáne dý qol shapalaqpen bastaldy. Saltanatty rásimde konkýrstyń 63 jeńimpazy Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń dıp­lomymen marapattalyp qana qoımaı, olarǵa estelik syılyqtar men Táýelsizdigimizdiń 20 jyl­dyǵyna arnalyp ázirlengen jınaq kitaptar tartý etildi. Jınaq kitapta tanymdylyǵy men stıli jaǵynan ártúrli, janry men pishini de san-qıly balalardyń materıaldary jınaqtalǵan. Onda kórsetkishterinen úlkender baǵyt alatyn, izgilik pen sezimdilik, adamgershilikti dáripteıtin barometr ispettes balalardyń sýretteri men fotosýretteri, áńgimeleri, maqalalary men óleńderi bar. Bilim ulylardy moıyndatady, al qarapaıym adamdardy tańdandyrady jáne jastardy qanat­tandyrady degendeı, mereıtoıymyzda konkýrs­qa belsendi qatysqan respýblıkanyń oqý oryn­daryn, atap aıtar bolsaq, olardyń ishinen Alma­ty oblysy Qarasaı aýdany Úshqońyr aýylynyń Qarasaı batyr atyndaǵy mektebi men Pavlodar qalasynyń № 10 daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-lıseıi úshinshi oryndy ıelendi. Olarǵa Premer-Mınıstrdiń dıplomy men ınteraktıvti taqta alýǵa sertıfıkat usynyldy. Sondaı-aq, Qaraǵandy oblysy Osakarov aýdany Pıoner aýylynyń jetim balalarǵa arnalǵan Balalar úıi ekinshi oryndy ıelenip, olarǵa Premer-Mınıs­tr­diń dıplomy jáne kompıýterlik sy­nyp sertı­fı­katy usynyldy. Al birinshi oryn­dy Astana qalasynyń № 50 Raıymbek batyr atyndaǵy «Qazǵarysh» mektep-lıseıi aldy. Olar­ǵa dıplommen birge respýblıka Premer-Mınıstri atynan kompıýterlik synyp sertı­fı­katy tapsyryldy. «Ár adamnyń óz juldyzdy sáti bolady» degendeı, ómirińniń tamasha kezeńinde «О́zińniń múmkindigińdi syna, alǵyrlyǵyńdy dálelde» degen urandy ustanǵan «Antre» bı ansambli, «Ánshi balapan» respýblıkalyq konkýrsynyń laýreat­tary, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń ansambli, sonymen qatar, basqa da halyqaralyq konkýrs­tar jeńimpazdary án salyp, bı bılep óz óner­lerin konkýrs jeńimpazdaryna tartý etti. Iá, konkýrs jeńimpazdaryn saltanatty marapattaý rásimi joǵary deńgeıde ótti desek bolady. Is-sharanyń ereksheligi jetkinshekterdiń álemdi qabyldaýdaǵy oı-tanymdarynyń tirshiliktiń náziktigi men áljýazdyǵyn áserlep jetkizý tilegimen, ózinshe onyń qıyndyǵy men san-alýandyǵyn beıneleýimen ushtasatyndyǵynda. Biz Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyq mereıtoıynda elimizdiń maqtan tutatyn jetistikterin toıladyq. Osy jyldar ishinde Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń basshylyǵymen halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý, adamdardyń densaýlyǵy men ómir súrý sapasyn jaqsartý, jańa azamattyq qoǵamnyń qalyptasýy boıynsha óte aýqymdy jumystar atqaryldy. Memleket damýynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri azamattardyń ekologııalyq mádenıeti men bilimderin jetildirý bolyp tabylady. Jas urpaqty tárbıeleý de úlken mańyzǵa ıe. Baıqaý balalar­dyń tabıǵatqa jáne qorshaǵan ortaǵa degen este­tıkalyq kózqarasyn qalyptastyrýǵa, olardyń bo­ıynan rýhanı baı jáne shyǵarmashylyq tul­ǵany oıatýǵa, óskeleń urpaqtyń Tabıǵat-anany aıa­laýǵa, qurmetteýge baǵyttalǵan oı-órisiniń ke­ńeıýi­­ne yqpal etti. Konkýrsty ótkizý barysynda negizgi ıdeıa jú­zege asyryldy. Ol – balalardyń boıynda qorshaǵan ortany qorǵaý problemalary týraly túsinik qalyptastyrý jáne olardyń tabıǵatqa tıgizetin kómekteriniń mańyzdylyǵyn uǵyndyrý. Konkýrsqa ártúrli jastaǵy búldirshinder men jetkinshekter atsalysty. Al nomınasııalar shy­ǵarmashylyq jumystardyń barlyq salasyn qam­tydy. Álemdi qabyldaý jańashyldyǵy men ótkir­ligi, onyń áljýazdyǵy men náziktigin beıneleý nıeti, onyń kúrdeliligi men ártúrliligin ózinshe jet­kizý – balalar shyǵarmashylyǵynyń barlyǵy­na tán ekendigin atap ótý qajet. Balalar – elimizdiń bolashaǵy. Tabıǵat týraly týyndy jasaý arqyly olar adamnyń jalpy mádenıetiniń basty quraýshysy retinde ekolo­gııalyq mádenıettiń damýyna ózderiniń súbeli úlesterin qosty. Osyndaı týyndy jasaýǵa yqpal etken shákirtterine asa meıirimdi, sózine berik, shynshyl minezdi, júregi batyr, ónegesi asyl, jany jomart, peıili darhan, eren eńbekshil, baılamy berik, oıy ótkir ustazdar elimizde jasaı bersin demekpin.

Táýelsizdikti táý etip, óz Otanyna qamqor bolatyn jastarymyz bar ekendigine bizdiń kózimiz ábden jetti. Táýelsizdikke qol jetkizgen, kók ba­ı­raǵy jelbiregen, qarqyndy qadammen alǵa basyp kele jatqan egemen elimizde jasampaz urpaq­ta­rymyz ár kezde de kóp bola bergeı.

Nurǵalı ÁShIMOV, Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri.