Astananyń jol-kólik ınfraqurylymyn jańǵyrtý maqsatynda sońǵy jyldary keshendi ınnovasııalyq jobalar júzege asyryldy. Atap aıtqanda, «Astana LRT» JShS 2014 jyly ITS jobasyn paıdalanýǵa usyndy. ITS jobasy birneshe kishi jobalyq júıeden turady.
Olar: baǵdarsham nysandaryn beıimdep basqarý; júrgizýshilerdi habardar etý júıesi; qoǵamdyq kólikti dıspetcherlik qyzmetpen qamtamasyz etý júıesi; jol júrý aqysyn tóleýdiń elektrondy júıesi; qalanyń avtoturaq keńistigin baqylaý jobasy; jol qıylystaryn beınebaqylaý júıesi. ITS jobasy bas qalamyzdaǵy birqatar kóshede retteletin jol qıylysyn avtomatty basqarýdy júzege asyrdy. Osy jobany paıdalaný nátıjesinde bul kósheler qıylysynyń ótkizý qabileti men kólik aǵyndarynyń qozǵalys jyldamdyǵyn orta eseppen 21 paıyzǵa deıin arttyrýǵa qol jetkizildi.
Jol-kólik ınfraqurylymyn jańǵyrtý ınnovasııalyq jobalarynda qala kóshelerindegi qoǵamdyq kólik qatynasynyń jáne jolaýshylarǵa kórsetiletin qyzmet sapasynyń da erekshe basymdyǵy bar ekendigi daýsyz. Osyǵan oraı elordadaǵy qoǵamdyq kólik qatynasyn jaqsartý jáne jolaýshylarǵa barynsha tıimdi de sapaly qyzmet kórsetý jaıy barǵan saıyn júıeli túrde jetildirilip keledi. «Aqyldy qala» álemdik úderisine qosylǵan Astananyń sońǵy kezde júzege asyrǵan iri jobalarynyń biri – «Intellektýaldy kólik júıesi» (IKJ). Qala kóshelerimen kún saıyn 500 myńnan astam kólik qatynaıtyn elordamyz úshin IKJ jobasy aýadaı qajet.
IKJ jobasynyń negizgi maqsaty jol qılystaryndaǵy kólik qatynasyn ońtaılandyrý bolyp tabylady. Eń bastysy, elordadaǵy kólik qatynasynyń jańa júıesi qoǵamdyq kólik qatynasyna basymdyq beredi. Joba tolyq iske qosylǵan kezde qala kóshelerindegi qoǵamdyq kólik qatynasyna barlyq múmkindikter jasalyp, jolaýshylardyń eshbir kedergisiz júrip-turýyna tolyq jaǵdaı jasalmaq. Joba boıynsha ózderine bólingen arnaýly jeke jolaqtarmen júretin jedel avtobýstar qatary kóbeıedi. Basqasha aıtsaq, qoǵamdyq kólikter kóshelerdegi kólik tasqynyna táýeldi bolmaı, erkin qatynaıdy. Barlyq baǵdarsham da olardyń kidirissiz qozǵalysyna negizdelip qaıta jasalady. Osylaısha bas qalamyzda qoǵamdyq kólikke basymdyq berý úshin barlyq shara jasalýda.
2017 jyldyń maýsym aıynan bastap, bas qalamyzdaǵy kóshelerdiń 12 ýchaskesinde qoǵamdyq kóliktiń erkin qozǵalysyna arnalǵan Bus Lane jolaǵy iske qosyldy. Eske sala ketetin bolsaq, buǵan deıin Bus Lane qoǵamdyq kólik jolaǵy qala kósheleriniń 38,4 shaqyrymyn quraıtyn 11 ýchaskesinde is júzine asyrylǵan bolatyn. Sóıtip, qazir Astana qalasy kóshelerinde jalpy uzyndyǵy 75,9 shaqyrymdy quraıtyn arnaıy kedergisiz qoǵamdyq kólik joly qalyptasty.
Bus Lane qoǵamdyq kólik jolaǵyn engizý avtobýstar marshrýttarynyń jyldamdyǵyn arttyryp, ýaqytyn qysqartýǵa múmkindik berdi. Qazirdiń ózinde, bul joba jol qozǵalysy óte joǵary Qabanbaı batyr, Saryarqa, Turan, Respýblıka dańǵyldaryndaǵy, Beıbitshilik kóshesindegi qoǵamdyq kólik qozǵalysynyń tıimdiligin arttyrdy. Sonymen birge Bus Lane qoǵamdyq kólik jolaǵy joldyń uzyna boıyna sozylatyn kólik turaqtaryn joıýǵa, ruqsatsyz qalyptasqan turaqtardyń qysqarýyna ákeldi.
Keler jyly da birqatar kóshege qoǵamdyq kólikke arnalǵan BUS LANE jolaǵyn engizý josparlanyp otyr. Bul jol qozǵalysy kúrdeliligin taǵy 14 paıyzǵa jeńildetpek. Jalpy, elordada qoǵamdyq kólik jolaǵyn engizýdiń nátıjesinde tańerteńgi jáne keshki ýaqyttarda aıaldamadaǵy jolaýshylardyń avtobýstardy kútý ýaqytyn 24 paıyzǵa qysqartýǵa múmkindik berdi.
Qala kóshelerindegi keptelekterdi azaıtýdyń taǵy bir tıimdi jobasy – bir baǵytty joldardy engizý. Qazir bas qalamyzdaǵy bir baǵytty joldardyń uzyndyǵy 80 shaqyrymnan asady. Aldaǵy ýaqytta bir baǵytta ǵana qatynaıtyn joldardyń qatary kóbeıtiletin bolady.
Ozyq tehnologııalarǵa negizdelgen IKJ jobasy Astanadaǵy kólik aǵynynyń jyldamdyǵyn da arttyrdy. Mamandardyń aıtýynsha, buryn qala kóshelerindegi kólik qozǵalysynyń ortasha jyldamdyǵy saǵatyna 20 shaqyrym bolsa, joba iske asyryla bastaǵan 2017 jyly kólik qozǵalysynyń jalpy jyldamdyǵy saǵatyna 30 shaqyrymǵa jetken kórinedi. Intellektýaldy kólik júıesi qozǵalysyn júzege asyrý álemde basymdyq berilgen úrdisterdiń biri bolyp tabylady. London, Madrıd, Abý-Dabı sııaqty iri qalalarda is júzine asyrylǵan bul joba óziniń tıimdiligi men órkenıettiligin dáleldedi. Qala halqynyń sany jyl saıyn turaqty túrde 50 myń adamǵa kóbeıip otyratyn Astana úshin kólik qozǵalysynyń jańa júıesin qalyptastyrý − ýaqyt talaby.
Qoǵamdyq kólik júıesin jaqsartýdyń taǵy bir tıimdi jobasy − jol júrý aqysyn tóleýdiń elektrondy júıesin engizý. Atalǵan jobanyń basty maqsaty – elordamyzdyń jolaýshylar tasymalyn burynǵydan da sapaly ári jaıly etý. Jol júrý aqysyn tóleýdiń elektrondy júıesin engizý (JATEJ) Astana qalasynyń qoǵamdyq kólik jolaýshylaryna tómendegideı artyqshylyqtardy usynady: olar qaltalary men ámııandarda aqsha, tıyndar salyp júrý qajettiliginen bosatylady. Sonymen birge qolma-qol aqshanyń urlanýyn tómendetýge, derbestendirilgen kartalardy paıdalaný mádenıetin qalyptastyrýǵa jaǵdaı jasap, 60 mınýt ishinde jol júrý aqysyn qosymsha tóleýdi qajet etpeı, basqa avtobýsqa tegin aýysyp otyrýǵa múmkindik beredi.
Astanada qoǵamdyq kólikpen júretin halyqqa barynsha tıimdi de sapaly qyzmet kórsetý maqsatynda qolǵa alynǵan taǵy bir ıgi joba – jabyq tıpti aıaldama pavılondaryn salý. Atalǵan joba boıynsha bas qalamyzdyń qoǵamdyq kólik aıaldamalaryn tolyǵymen jańǵyrtý jumysy júrgizilýde. Iаǵnı, jobanyń basty maqsaty – jolaýshylardy jel, jańbyr, qar jáne aıaz sııaqty aýa raıynyń qolaısyz qubylystarynan qorǵaı otyryp, aıaldamalarda avtobýs kútýge barynsha ońtaıly jaǵdaı jasaý. Búgingi kúni Astanada ondaǵan jabyq tıpti aıaldama pavılondary ornatyldy. Jalpy, elordanyń eń kóp jolaýshylar qatynaıtyn jáne júktemesi joǵary ýchaskelerinde barlyǵy 82 jabyq jańa aıaldamalar pavılondaryn ornatý josparlanyp otyr.
Sonymen birge qazir elorda aıaldamalarynda 133 tablo jumys istep tur. Osy tablolardyń tıimdi jumysynyń nátıjesinde jolaýshylar ózderine qajetti avtobýstardyń aıaldamalarǵa kelý ýaqytyn aldyn ala bilip otyrady. Astra Bus mobıldi qosymshasy jolaýshylar úshin avtobýstardyń baǵdaryn baqylaýdyń eki nusqasyn usynady. Birinshisi – kartografııalyq baǵdar, ekinshisi – aıaldamaǵa avtobýstardyń keletin ýaqytyn kórsetip turatyn tablo. Búginde bul mobıldi qosymshalardy paıdalanatyn qala halqynyń sany 200 myńnan asyp jyǵyldy.
Túıindeı aıtsaq, bul zamanaýı jobalardyń basty maqsaty qala kóshelerindegi kedergisiz kólik qatynasyna barynsha tıimdi jaǵdaı jasap, qoǵamdyq kólik qyzmetiniń sapasyn arttyryp, jol-kólik máselesinde astanalyqtardyń joǵary mádenıetin qalyptastyrý bolyp tabylady.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»