Sansyz baptardyń mekeni atanǵan Saıramdaǵy drama teatrdy Shymkenttegi nemese Astana men Almatydaǵy óner ordalarymen salystyrǵymyz joq. Alaıda teatrdyń kórermenderi az ekeni jıi aıtylatyn qazirgi tańda biz keri jaǵdaıǵa kýá boldyq. Saıramdaǵy oblystyq ózbek drama teatrynyń 400-den astam orynǵa arnalǵan zal kórermenge toly boldy.
Iá, biz «Daryn» syılyǵynyń laýreaty, akter, sazger, ánshi, Qazaqstan Respýblıkasy avtorlar qoǵamynyń bas dırektory Baıǵalı Esenálıevtiń «Ana júregi» dramasyn sahnalaǵan Túrkistan oblystyq ózbek drama teatryndaǵy jaıtty aıtyp otyrmyz. Qazaq tilinde jazylǵan, ulty uıǵyr ananyń taǵdyry beınelengen shyǵarma ózbek aǵaıyndardyń sahnalaýynda kópshiliktiń qyzyǵa tamashalaýy ónerde shekara joq ekendigin taǵy bir dáleldedi. Pesanyń basty keıipkeri Bıhan ananyń ulty uıǵyr, Qytaıdyń Qaramaıly degen jerinde ómir súrgen. Taǵdyrdyń taýqymetimen týǵan sharanasynan aırylyp qalǵan ana 54 jyl boıy onymen kezdesýdi armandaıdy. Alla taǵalaǵa jalbarynyp, sábıin bir kórý armany ekenin aıtady. Ol armany oryndalady da, Bıhan ana uzaq jyldar óte ulymen kórisken soń 2-3 aı ǵana ómir súrgen. Tek talantty jáne shynaıy óner ǵana kez kelgen kórermendi baýrap alatyny málim. «Ana júregin» tamashalaýǵa kelgen kórermen ataýlynyń kózine jas alyp, anamen birge muńǵa batyp, birge qýanyp otyrýy shyǵarmanyń sátti sahnalanǵanyn bildirse kerek. Kórermen demekshi, basty keıipkerdiń biri ózi týraly jazylǵan qoıylymdy alystan at arytyp kelip tamashalady.
– Qoıylymnyń jazylýyna Aıat Aqtemirov ekeýmizdiń kezdesýimiz sebepker boldy. Shyǵystaǵy Aıagózge jumys barysymen barǵanymda Aıattyń kóligimen 12 saǵattyq jol júrdik. Alys jolda aıtyp bergen áńgimesi shyǵarmaǵa ózek boldy. О́mirde qalaı boldy, solaı jazdym. Árıne ádebı kórkemdeý bar, biraq oǵan tym boı aldyrmaı ómirdegi boıaýymen alyp shyǵýǵa tyrystym. Bas rejısseri – Sh.Aıtmatov atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń laýreaty Qýandyq Qasymov, – deıdi avtor Baıǵalı Esenálıev.
«Táýelsizdik tolǵaýy» jańa pesalar baıqaýynda ekinshi oryn alǵan Baıǵalı Esenálıevtiń «Ana júregi» shyǵarmasyn sahnalaýǵa ózbek drama teatrynyń basshylyǵy habarlasyp, nıet bildirgen. Teatry damyǵan elderde kórermen avtorǵa, rejısserge jáne akterge baratyny málim. Bul oraıda túrkistandyq kórermender arasynda oqıǵanyń shymyrlyǵyn, ózektiligin jáne shynaıylyǵyn, rejısserdiń sýretkerlik sheberliginiń myqtylyǵyn, akterlik oıynnyń mańyzdylyǵyn aıtýshylar az bolǵan joq.
2003 jyldyń 14 naýryzynda Shymkentke irgeles Saıram eldi mekeninde shańyraq kótergen oblystyq ózbek drama teatrynyń ashylýy óńir tarıhynda eleýli oqıǵa boldy. Teatrdyń ashylý saltanatyna Elbasy N.Nazarbaevtyń qatysyp, qoldaý kórsetýi ózbek halqynyń mádenıeti men óneriniń damýyna atsalysyp júrgen jas teatr ujymyna shyǵarmashylyq shabyt berdi, erteńge degen senimin nyǵaıtty. Jyldar óte tájirıbe jınaqtaǵan óner ujymy búginde kórermen suranysyna saı qoıylymdardy sahnalap keledi. Osynaý jyldary teatr sahnasynda 80-nen astam qoıylym sahnalanǵan. Basym bóligi komedııa jáne drama janryndaǵy qoıylymdar. Teatr ujymy alǵashynda qazaq jáne ózbek dramatýrgteriniń shyǵarmalaryn sahnalasa, búginde repertýar aıasyn keńeıtip, qyrǵyz, qaraqalpaq, cheh, nemis jáne basqa da elderdiń otansúıgishtikke tárbıeleıtin, otbasy qundylyqtaryn, ultaralyq tatýlyqty saqtaýǵa úndeıtin qoıylymdaryn somdap, shetelderge jáne elimizdiń ózge óńirlerinde gastroldik issaparlarmen óner kórsetýde. Mysaly, ótken jyly teatr ujymy О́zbekstan Respýblıkasynda Á.Temirdiń 680 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty is-sharaǵa qatysyp, Tashkent qalasyndaǵy О́zbek memlekettik drama teatrynda Á.Orazbekovtyń «Bir túp alma aǵashy» dramasyn kórermen nazaryna usyndy. Shymkent qalasynda ótken J.Shanınniń 125 jyldyǵy aıasynda Túrki álemi teatrlarynyń halyqaralyq festıvaline Sh.Aıtmatovtyń «Shyńǵyshannyń aq bulty» ańyzymen qatysty. Sheberligin, bilimin arttyrý úshin akterleri Tatarstan, О́zbekstan elderindegi teatrlarmen tájirıbe almasyp júr. Sondaı-aq T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń professory Rahılıam Mashýrovany shaqyryp, ártister kásibı biliktilikti arttyrý boıynsha sabaq alǵan. Qazirgi tańda M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ-diń rejıssýra, akter mamandyǵy boıynsha bilim alǵan jas mamandardy qatarlaryna qosýda. Teatr ashylǵan sátten bastap rejısser H.Qulabdýllaev minsiz qyzmet kórsetti. Alaıda teatr aýdıtorııasynyń keńeıýine baılanysty Tashkent qalasynan A.Hojaqýlıev, M.Mansýrov, M.Abdýllaeva, Q.Sadýllaev, A.Salımov, T.M.Isroılov, A.Gamırov, S.Melıev jáne Jetisaı men Shymkent qalalarynan Ǵ.Arynov, A.Altynbekov, A.Quldanov syndy arnaıy shaqyrtylǵan mamandar teatr qyzmetin jaqsarta túsken.
Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń 2018-2019 jyldardy О́zbekstannyń Qazaqstandaǵy jáne Qazaqstannyń О́zbekstandaǵy jyly dep jarııalaýy eki el arasyndaǵy mádenı yntymaqtastyqty jandandyra túskeni málim. Iаǵnı eki el arasyndaǵy mádenı baılanysqa da tyń serpilis ákeldi. «Bıyl oblys ákimi J.Túımebaevtyń qoldaýymen Qazaqstandaǵy О́zbekstan jyly aıasynda О́zbekstandaǵy qazaq mádenı ortalyǵymen tyǵyz baılanysta jumys atqaryp, ultaralyq tatýlyqty nyǵaıtý maqsatyndaǵy «Biz bir halyqpyz» atty ǵylymı-praktıkalyq konferensııa jáne basqa is-sharalardy ótkizdik. О́zbekstannyń teatrlarymen tyǵyz baılanystamyz. Kórshi elge jylyna eki ret gastroldik saparmen baramyz. Qyrǵyzstan, Tájikstan teatrlarymen de baılanystamyz. О́ńirimizdiń barlyq aýdan-qalalaryn jylda aralaımyz. On bes jyldyq eńbegimizdiń nátıjesi retinde respýblıkalyq teatr mártebesin alǵymyz keledi jáne bul baǵytta tıisti jumystar júrgizilýde», deıdi oblystyq ózbek drama teatrynyń dırektory, Qazaqstan ózbekteri etnomádenı birlestikteri «Dýstlık» qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Ikram Hashımjanov.
О́zbek aǵaıyndar kóńildi júrgendi unatady, ıaǵnı, komedııaǵa jaqyn halyq. Osy sebepti de kórermen komedııa janryndaǵy qoıylymǵa kóp keledi eken. Kórermenniń suranysy teatr ujymy úshin asa mańyzdy. Bul rette teatr dırektory qaraqalpaq dramatýrgy Saılaýbaı Jumaǵulovtyń «Jasandy naýqas» spektakline kelýshilerdiń zalǵa syımaı, syrtta turǵandary kóp bolǵanyn aıtady. Degenmen, teatr komedııamen shektelmek emes. Klassıka, drama, tragedııa syndy janrlardyń da óz kórermenderi baryn eskerýde. «Repertýarda kelýshilerdiń kóńilinen shyqqany sonsha, ózindik kórermenderi qalyptasqan qoıylymdar jeterlik. Máselen, Sh.Bashbekovtiń «Temir qatyn», A.Jamaldyń «Opasyz aqshalar», Iý.O.Nıldyń «Taldar kóleńkesinde», S.Ahmadtyń «Kelinder kóterilisi», T.Ahtanovtyń «Kúshik kúıeý», Ǵ.Shermýhammadtyń «Janazadaǵy toı», Sh.Aıtmatovtyń «Shyńǵyshannyń aq bulty», S.Jumaǵulovtyń «Kúıeýińdi bere tur», Sofokldiń «Edıp patsha», Sábıt Dosanovtyń «Qasqyr ulyǵan tún» kópshiliktiń kóńilinen shyqqan qoıylymdar», deıdi I.Hashımjanov.
Jetistiktermen qatar sheshimin kútken ózekti máseleler de barshylyq. «Akterlerdiń kıinýi men grım jasaýǵa arnalǵan bólmeleri aıadaı ǵana. Qoıylym barysynda tar bólmede kıim aýystyrý óte qıyn. Bizdiń ǵımarattyń 300 sharshy metrin Shymkent qalalyq №6 Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy ıemdenip otyr. Biz olardy shyǵara almaýdamyz. Bul boıynsha tıisti quzyrly organdarǵa hat ta jazdyq. Ázirge nátıjesiz. Sondaı-aq ǵımarat áý basta teatr baǵytynda emes, mádenıet úıi negizinde salynǵan. Sol sebepti talapqa saı kelmeıtin tustary barshylyq. Bul máseleden oblys ákimi de, qala ákimi de habardar. Oń sheshimin tabady degen úmittemiz», deıdi teatr dırektory Ikram Hashımjanov.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Túrkistan oblysy