Sekseýil stansasyna taǵy keldik. Qyzylorda oblysynyń Aqtóbe oblysymen shektesetin eń sońǵy ıininde otyrǵan ataqty stansa sońǵy ýaqytta úlken oqıǵalardyń kýásine aınaldy. Sonaý Beıneýden tutanǵan kógildir otyn Bozoıdy basyp ótip, tap osy Sekseýildegi Aral kompressorlyq stansasynan Qazaqstannyń ońtústik óńirlerine taralmaq. Naqtyraq aıtsaq, Tuńǵysh Prezıdent kúni qarsańynda «QazMunaıGaz» UK» AQ men «QazTransGaz» AQ «Beıneý-Bozoı-Shymkent» magıstraldyq gaz qubyrynda «Aral» kompressorlyq stansasyn, sondaı-aq «Qazaqstan-Qytaı» magıstraldyq gaz qubyrynyń «S» jelisinde №5 jáne №7 kompressorlyq stansalaryn iske qosty.
Saltanatty rásim Astana qalasynda ótti. Jańa ındýstrııalyq nysandar jumysynyń bastalý sáti onlaın rejiminde «QazTransGaz» AQ-nyń Biryńǵaı dıspetcherlik ortalyǵy arqyly kórsetildi. Is-sharaǵa Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev, Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev, «QazMunaıGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Qaırat Sháripbaev qatysty.
«Beıneý-Bozoı-Shymkent» gaz qubyrynda «Aral» kompressorlyq stansasyn iske qosý eldiń ońtústigin gazben turaqty qamtamasyz etýge jáne otandyq gazdy Qytaıǵa eksporttaýdy ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
№5 jáne 7 kompressorlyq stansalardy qoldanysqa engizý – tórt memleketti – Túrikmenstan, О́zbekstan, Qazaqstan men Qytaıdy biriktirip turǵan «Ortalyq Azııa – Qytaı» transazııalyq gaz qubyryn qalyptastyrýdy aıaqtaıdy. Sondyqtan bul oqıǵa Qazaqstan úshin ǵana emes, óńirdegi barlyq memleketter úshin mańyzdy. Jańa kompressorlyq stansalardyń jumysy «S» jelisiniń ótkizý qabiletin jylyna 25 mlrd tekshe metr gazǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Endi barlyq «A», «V» jáne «S» jelileriniń jıyntyqty qýaty jylyna 55 mlrd tekshe metr gazdy quraıdy. «Qazaqstan-Qytaı» gaz qubyryn iske qosqan sátten bastap 250 mlrd tekshe metrden astam ortaazııalyq gaz tasymaldandy.
Memlekettik sıfrlandyrý baǵdarlamasy aıasynda gaz magıstraldarynyń qaýipsiz ári turaqty jumys isteýi úshin atalǵan obektilerde SCADA júıesi ornatylǵan. Baǵdarlama kompressorlyq stansalar fýnksııalarynyń ólshemderin baqylap, búkil aqparatty jınaqtap, óńdep, derekterdi onlaın rejiminde berip otyrady. Kompressorlyq stansalar men SCADA júıesi General Electric, Siemens, Cummins, ABB, Huawei jáne basqalar sııaqty jetekshi dúnıejúzilik óndirýshilerden shyǵarylǵan qazirgi zamanǵy jabdyqtarmen jaraqtalǵan.
Anyqtama úshin aıta ketsek, «Beıneý-Bozoı-Shymkent» gaz qubyry Qazaqstannyń táýelsiz tarıhynda iri qubyrlyq joba bolyp tabylady jáne memlekettiń energetıkalyq qaýipsizdigin arttyrýda mańyzdy rólge ıe. Qazaqstan «Beıneý-Bozoı-Shymkent» MGQ salý arqyly elimizdiń ońtústigine turaqty gaz jetkizýdi qamtamasyz etý, biryńǵaı gaz tasymaldaý júıesin qurý jáne qazaqstandyq gazdy syrtqy naryqqa eksporttaýdy ulǵaıtý týraly 3 mańyzdy mindetti sheship otyr.
«Qazaqstan-Qytaı» magıstraldyq gaz qubyry – otandyq gaz salasynyń eń iri halyqaralyq gaz tasymaldaý jobasy. Ár «A», «V» jáne «S» jelileriniń uzyndyǵy 1310 shaqyrymdy quraıdy. Magıstraldar jumysy bastalysymen 2008 jyly 16 ındýstrııalyq, joǵary tehnologııalyq nysan boı kóterdi, onyń ishinde 13-i kompressorlyq stansa. Qazirgi ýaqytta gaz qubyry boıynsha 250 mlrd tekshe metrden astam gaz tasymaldandy.
«QazTransGaz» AQ – Qazaqstannyń gaz jáne gazben jabdyqtaý salasyndaǵy ulttyq operatory. «QazTransGaz» AQ kompanııalar tobynyń quramyna gaz óndirýshi, tasymaldaýshy, ótkizýshi jáne onyń ónimderin qaıta óńdeýshi kásiporyndar men uıymdar kiredi.
S-KS-5 jáne S-KS-7 kompressorlyq stansalaryn jobalaýmen, satyp alýmen jáne salýmen jergilikti «QazStroıServıs» NGSK AQ kompanııasy aınalysty. Joba tapsyrys berýshiniń bıýdjeti aıasynda qaýipsizdik pen joǵary sapa standarttaryn saqtaı otyryp, belgilengen merzimde iske asyryldy. Eń joǵarǵy kezeńde jobada 1 300 qazaqstandyq maman jumys istedi.
Aral kompressorlyq stansasynyń ashylý saltanatynda Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń ujymyna Syr óńiri halqynyń atynan alǵys aıtty.
– Búgin biz Aral óńirinde «Aral» kompressorlyq stansasynyń iske qosylý rásimine kýá boldyq. Uly dalanyń qýatyn el ıgiligine jumsaý múmkindigin táýelsiz elimizdiń qarqyndy damyp kele jatqanynyń bir dáleli retinde atap ótýge bolady. «QazTransGaz» AQ qyzmetkerleri jeti aıda, rekordtyq ýaqyt ishinde óte mańyzdy nysandy iske qosyp otyr. Sonymen qatar jaqyn arada «Qorqyt ata» kompressorlyq stansasy iske qosylady. Táýelsizdik merekesiniń qarsańynda «Qaraózek» kompressorlyq stansasynan bastap Astanaǵa qaraı Saryarqa magıstraldy gaz qubyrynyń qurylysy bastalyp, elordamyzǵa kógildir otyn jetkizý jobasynyń bastalýyna kýá bolamyz. Osynyń barlyǵy – halqymyzdyń aýyzbirshiliginiń, yntymaǵynyń jáne Elbasy saıasatynyń arqasy, dedi aımaq basshysy.
Sondaı-aq Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev syrboıylyqtardy stansanyń iske qosylýymen quttyqtady.
Osy jerde aıta ketetin bir jaıt, Qyzylorda oblysynyń ákimdigi men «QazTransGaz Aımaq» AQ arasyndaǵy memorandýmǵa sáıkes, Aral, Qazaly, Shıeli, Jańaqorǵan aýdandaryn jáne Baıqońyr qalasyn gazdandyrý jobasy júzege asyryldy. Bıyl Energetıka mınıstrliginiń qoldaýymen qalǵan 3 aýdan ortalyǵyn – Josaly, Tereńózek jáne Jalaǵashty gazdandyrý jumystary bastaldy. 2020 jyly barlyq 7 aýdan ortalyǵyn kógildir otynǵa qosý josparlanyp otyr.
Qazirgi tańda óńirde oblys halqynyń 63%-y tabıǵı gazben qamtamasyz etilgen. 2020 jylǵa qaraı gazdandyrýdy 95%-ǵa jetkizý mindeti qoıylyp otyr. Búginde birden úsh joǵary tehnologııalyq kompressorlyq stansa paıdalanýǵa qosylýy osy mereıli mindetti júzege asyrýǵa jaqyndap qalǵandyǵyn bildiredi.
Saıyn dalada ótken saltanatty sharaǵa osy óńirdegi aqsaqaldar, zııaly qaýym ókilderi qatysyp, alǵystaryn aıtty. Aýyl aqsaqaldary qula dúzge kelip, bolashaq Aral kompressorlyq ortalyǵynyń qazyǵyn qaqqan «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń 7 aıda rekordtyq kórsetkishpen úlken jobany iske asyrǵanyna tańdanystaryn bildirdi. Kúni keshe Aral aýdany ekologııalyq ahýaldan taraı jazdap, uly teńizdiń balyqshylary Kaspıı men Qapshaǵaıǵa qarmaq salyp, aý quryp, tarydaı shashylyp ketken edi. Memleket basshysynyń qabyldaǵan sheshimine sáıkes, kishi Aral qaıta tolyp jatyr. Kóship ketken jurt qaıta oraldy. Aralda uly ómir bastaldy. Endi bul jerden Qazaqstannyń barlyq tarmaǵyna el ıgiliginiń shuǵylasy tarap jatyr. «Gaz keldi – jaz keldi». Bul – qasıetti Syr halqynyń sózi.
«QazMunaıGaz» UK» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Qaırat Sháripbaevtyń aıtýynsha, qazaqstandyq gazdy tranzıttik jáne eksporttyq baǵytta tasymaldaýdy ártaraptandyrý, sondaı-aq kógildir otyn eksporty kólemin arttyrý – Qazaqstan Prezıdenti alǵa qoıǵan mańyzdy strategııalyq mindetterdiń biri.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»