Gýrev memlekettik pedagogıka ınstıtýtynda aǵa oqytýshy bolyp jumys istep júrgen kezim. Týǵan aǵam Zákish О́tegenuly Iýsýpov úıine jedel shaqyryp aldy. Ol kisi óte salmaqty, parasatty, isteıtin jumysyna asyqpaı bappen kirisetin adam edi. Kelgennen keıin amandyq-saýlyq surap bolyp:
– Qadyrjan, saǵan jaýapty tapsyrma bergeli otyrmyn, – dedi. – Qaryndasyń Gúljamaldyń Máskeý aýrýhanasynda jatqanyn bilesiń. Emi bitip, endi shyqqaly jatyr. Ony elge aman-esen alyp kelýiń kerek.
– Qup bolady, táte, – dedim.
Gýrev memlekettik pedagogıka ınstıtýtynda aǵa oqytýshy bolyp jumys istep júrgen kezim. Týǵan aǵam Zákish О́tegenuly Iýsýpov úıine jedel shaqyryp aldy. Ol kisi óte salmaqty, parasatty, isteıtin jumysyna asyqpaı bappen kirisetin adam edi. Kelgennen keıin amandyq-saýlyq surap bolyp:
– Qadyrjan, saǵan jaýapty tapsyrma bergeli otyrmyn, – dedi. – Qaryndasyń Gúljamaldyń Máskeý aýrýhanasynda jatqanyn bilesiń. Emi bitip, endi shyqqaly jatyr. Ony elge aman-esen alyp kelýiń kerek.
– Qup bolady, táte, – dedim.
Rektorym Jambyl Sáýlebekuly Aqylbaev degen azamat edi. Bir aptaǵa ruqsat berdi. Ushaqqa bılet alyp jolǵa shyqtym.
Máskeýdiń Domodedovo aeroportynan aýrýhanaǵa tike baryp, qaryndasymdy shyǵaryp aldym da Qazaqstannyń turaqty ókildigi úıine tarttym. Mundaǵy qonaqúıden eki oryn almaqshy bolyp edik, tek bir ǵana oryn bar eken. Qaryndasym: «Aǵa, bul oryndy siz alyńyz. Men Nurtas atamnyń úıine qonamyn», dedi. Sóıtsem, Gúljamal aldynda Máskeýge kelgende, Nurtas aǵa ózi kútip alǵan eken. Aqsaqal úıinde bir kún qondyryp, aýrýhanaǵa sodan keıin aparypty.
Qonaqúıge ornalasyp bolǵan soń, Gúljamal ekeýmiz Nurtas aǵanyń úıi qaıdasyń dep taksımen tartyp otyrdyq.
* * *
Nurekeń bizdiń oblysqa basshy bop kelgende, men mektep oqýshysymyn. Aǵam Zákish eńbekshiler depýtattary oblystyq keńesi atqarý komıtetiniń apparatynda soǵystan oralǵan soń jumys istep jatqan bolatyn. Nurtas Dándibaıuly tóraǵalyqqa kelgen soń, aǵamdy ózine kómekshilikke aldy.
Eki jyl oblystyq atqarý komıtetinde basshylyq jumys atqarǵan Nurtas Dándibaıulyn Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıteti Gýrev oblystyq partııa komıtetine birinshi hatshy etip saılady. Sol kezde aǵamdy Nurekeń taǵy da kómekshilikke ózimen birge ala ketti.
Aǵamnyń keıde úıdegi aıtqanynan túıgenim: Nurtas Dándibaıuly jumys babyndaǵy jaýapkershilikti jaqsy kóretin adam. Eshkimge daýys kótermeıtindigi, qajetti isti ár partııa múshesinen talap ete biletindigi, qyzmetkerlerdiń, aýdan basshylarynyń, mekeme jetekshileriniń jumystaǵy qatelikterin betterine tike aıtyp, uıaltatyny, osyndaı talapshyl bolýmen qatar, óziniń asqan iskerligin, ýaqytpen eseptespeı jumys isteıtindigin aıtyp otyratyn. Ol kisi tańerteń jumysqa erte kelgennen túngi 11-12-ge deıin, tipti keıde odan da jaı qaıtady eken. Ara-arasynda demalys bólmesinde myzǵyp alýdy ádetke aınaldyratyn deıdi Zákish aǵam.
Nurekeń sondaı-aq esh ýaqytta bap tańdamaǵan. Jumysshylarmen, malshylarmen, balyqshylarmen kezdeskende, olarmen birge tamaqtanýǵa dastarqan basyna otyra ketedi eken.
Aǵam mynadaı áńgime aıtty. Aldaǵy bolatyn úlken jınalysqa daıyndyq jasamaqshy bolyp, Nurekeń kómekshisin úıine shaqyrypty. Ol qandaı jınalys bolsa da sóıleıtin sózderin ózi daıyndaıdy eken. Aqparlardyń, faktilerdiń bárin jınattyryp alyp, ózi jazýǵa otyratyn kórinedi. Keıde aýyzsha aıtady eken. Ondaı kezde aǵam óziniń ádemi jazýymen Nurekeńniń aıtqandaryn qaǵazǵa túsirip júripti. Biraz jazyp bolǵannan keıin oqytyp, túzetiletinin túzetip, qysqartatynyn qysqartyp, qosatyn oılaryn qosyp, redaksııalaıdy eken.
Solaısha jumys babynda otyrǵanda, tús mezgiliniń bolyp qalǵanyn elemepti. Bir kezde áıeli Valentına Vasılevna kabınetke kirip kelip:
– Nýrtas Dandıbaevıch, obed gotov, – dep habarlaıdy. Ústel basyna otyrǵan sátte jeńgeı: «Zakesh Ýtegenovıch, búgingi tamaq tek kókónis sııaqty shóp-shalamdar boldy. Keshirersiz», – deıdi oryssha.
Aǵam da jalma-jan:
– Valentına Vasılevna, o ne degenińiz, aıyp emes. Osy da jetedi, – depti. Sol kezde ázil aralastyryp, Nurekeńniń áıeli taǵy da bylaı deıdi:
– Bazarǵa baryp et ákeleıin desem, Nýrtas Dandıbaevıch maǵan mashına bermeıdi. «Obshestvennym transportom nelzıa», dep qaqshıyp qalady.
Sol kezde Nurekeń de:
– Nıchego, nıchego, my dovolny ı etım, da, Zakesh Ýtegenovıch, – dep aǵaıǵa qaraıdy.
– Mine, aıtatyny osy. Kempirin aıamaıdy, – dep áıeli taǵy kúrsinedi.
Biraq Nurekeń buǵan eshteńe aıtpapty. Úndemeı, tamaǵyn ishe beripti.
Et máselesine baılanysty aǵam keterde:
– Valentına Vasılevna, men jigitterge aıtyp, sizderge et ákeldireıin, – degen eken. Áıeli shoshyp ketip:
– Vy chto, Zakesh Ýtegenovıch, on ýbet menıa, – depti ernin saýsaǵymen basyp.
Sodan keıin aǵaı ondaı taqyrypqa eshteńe aıtpaıtyn bolypty.
* * *
Oblysty basqarýda Nurekeń jemisti jumys atqardy. Halyqtyń súıikti basshysyna aınaldy. Búkil óńir turǵyndary Nurtas Dándibaıulynyń isin ańyz etip aıtyp júrdi. Halyq aýzynda: «Nurekeń bylaı depti». «Nurekeń durys sheshipti». «Oı, basshy bolsań, osyndaı bol!». «Naǵyz azamat, el úshin týǵan er ǵoı», degen sııaqty maqtaýlar jańbyrdaı jaýyp, onsyz da nurly adamnyń nurly júzin odan ári jarqyratyp júretin.
Biraq… ıá, biraq Nurekeń oblys mańdaıyna syımaı ketti. Ortalyqtan kenetten sheshim qabyldanypty. Ońdasynovqa jumysty toqtatyp, zeınetkerlikke shyǵý jóninde usynys aıtylypty. Nurekeń sol kezde 58 jasta eken. Halyqqa bereri kóp máýeli báıterekti túbinen qıǵandaı bul qandaı sheshim sonda?
El aýzynda: «Nurtas Dándibaıuly erlik kórsetipti», degen áńgime tarady. Bul ras edi. Ortalyq Komıtettiń úlken májilisinde Nurekeń ortalyqtyń sheshimine qarsy shyǵypty. Nıkıta Hrýshevtiń eldi bólshekteýdiń aýrýymen aýyryp júrgen kezinde bolǵan kórinedi. «Jaltyr bas gensek» qashanda qazaqty burynǵy orys patshalary qusap kóziniń qyrynan shyǵarmaǵan ǵoı. Ne qaǵyp ketkenin kim bilsin, Nıkıta bir kúni: «Mańǵystaýdy Túrkmenstanǵa qosý kerek» degen sheshim alýǵa shaq qalypty. Nurekeń buǵan úzildi-kesildi qarsy bolyp, narazylyq bildirgen. Amaly quryǵan Nıkıta Nurtas Ońdasynovty dereý zeınetkerlikke shyǵarýǵa usynys jasapty. Sóıtip: «Okazyvaetsıa, rýkovodıt Gýrevskoı oblastıý odın ız soratnıkov Stalına. Ego nemedlenno otpravıt na pensııý», – depti ashýǵa býlyǵyp.
* * *
Nurekeń zeınetkerlikke shyqqannan bastap sol kezdegi KSRO Joǵarǵy Keńesiniń tóraǵasy Anastas Ivanovıch Mıkoıannyń kómegimen Máskeýde turdy. Aǵam jazyp bergen aqsaqal meken-jaıynyń adresi: «Moskva, ýl.Gvardeıskaıa №1, kvartıra №28». Osy mekenge qaryndasym ekeýmiz taksıletip jettik.
О́ziniń inisindeı bolǵan, jan túsinistigimen jumys istesken aǵasyna bizdiń jerdiń dámderinen berip jibergen Zákeńniń sálemdemesin alyp keldik. Nurekeńniń turǵan jeri qalanyń jańadan salynǵan shaǵyn aýdandarynyń biri eken. Máskeýdiń sheti me dep oıladym. Sebebi, taksı úlken dańǵylmen uzaq júrdi.
Nurtas aǵa aqjarqyn kóńilmen qarsy aldy. Úıge kirgenimizde esik aldynda áıelimen ekeýi qatar turyp sálemdesti. Qol alysyp amandastyq. Nurekeń meni kabınetke qaraı bastaǵanda, Gúljamal Valentına jeńgeımen asúıge baǵyt aldy. Nurekeń úlken bólmeni kabınetke aınaldyrypty. Aınala kreslo, otyrǵyshtar bar. Ústel ústi tolǵan kartoteka qoraptary, birqatar kitaptar, jazý quraldary, jazylǵan, jazýǵa daıyndalǵan aq qaǵazdar jatyr. Aǵa maǵan oryndyq usyndy.
– Kabınetim osy bolady, – dedi de atymdy surady.
– Zákishtiń inisimin. Atym – Qadyr.
– A, shyraǵym, atyń jaqsy eken. «Qadyr» degen attyń maǵynasy «áıbat». Bul úlken tilekten qoıylǵan esim bolsa kerek, – dedi.
Biz túske jaqyn barǵan edik. Jeńgemizdiń tamaǵy da daıyn bola qalypty. Valentına Vasılevna tamaqqa shaqyrdy. Ústel ústinde Nurekeń áńgime aıtty.
– Bul úıde jalǵyz qazaq men ǵana, – dep edi, jeńgeı jarmasa ketti:
– Vot, Nýrtas Dandıbaevıch teper nachınaet hvalıtsıa.
Nurekeń oǵan toqtaǵan joq. Orysshalap:
– A, chto, ne pravda chto lı, ıa ıstınnyı patrıot svoeı Rodıny. Iа nahojýs zdes vremenno, potomý chto ıa hochý vospıtyvat zdes jıvýshıh kazahov, kotorye naschıtyvaetsıa okolo vosmı tysıach. Iа rýkovojý ımı, onı slýshaıýtsıa menıa, ıa ım chıtaıý leksııý o patrıotızme, o znachenıı ı velıchıı kazahskogo ıazyka. Eto – moıa obshestvennaıa rabota, – dep uzaq sóılep ketti.
Jeńgeı de sabasyna túse qaldy:
– Horosho, horosho. Patrıot, ponıatno!
Bul 1986 jyldyń naýryz aıynyń 14-i bolatyn. Nurekeń ol kezde 82 jasta. Jeńgeımen ekeýi qurdas sııaqty. Maǵan mynadaı oı keldi: «Eger Nurtas aǵa Gýrev oblysynyń basshylyǵynan 1962 jyly 58 jasta ketse, sodan beri 24 jyl ótipti-aý».
– Qadyr, dálizge shyǵyp qaıtaıyq, – degen soń, súıretpe kıip esikke bettegenimizde. – Shylym shegetinim bar, óziń buǵan qalaısyń? – dep surady.
Men ondaı ádetim joq ekenin aıttym.
– Oı, aınalaıyn! Onyń tamasha eken. Osy qurǵyrdy tastaıyn dep talpynam, biraq bolmaıdy. Kempirim meniń syrtymnan baǵady da júredi. Shylym shekpeýimdi talap etedi, aýyryp qalasyń dep mazasyzdanady. Meni sen tasalap tur, esik ashylǵanda kórip qalmasyn, – dedi de, «Belomorkanaldyń» bir danasyn sirińkemen tutatýǵa kiristi. Temekini ortalap qalǵanda, esik ashyldy da, Valentına Vasılevna:
– Nýrtas Dandıbaevıch, opıat kýrısh. Bros seıchas je! – dep balaǵa daýys kótergendeı jekirmesi bar ma.
Nurekeń de oqys qylyǵyn anasy kórip qalǵan bala sııaqty:
– Izvını, Valıa, ızvını, – dep papırostyń qaldyǵyn jerge tastap, súıretpesiniń tabanymen taptaı bastady.
Men tańǵaldym. Osynsha jasta bir-birin aıalap, birin-biri baqylap júrý shynaıy mahabbattyń, qarttyq syılastyqtyń belgisi-aý!..
Ishke kirgen soń Nurekeń birden kabınetine baǵyt aldy. Men ilese kirdim. Ornyna otyryp bolǵan soń:
– Shyraǵym, Qadyr, men qazaq halqynyń Máskeýdegi ókilimin. Qarap otyrmaımyn, zeınetkerlikke shyqqannan beri qolymnan qalam túspeıdi. Memlekettik jumysqa aralaspas buryn, bala kezimnen arabsha oqyp, saýat ashqan adammyn. Zamannyń aǵymy óziniń bir arnasyna buryp alyp, orman sharýashylyǵy ınstıtýtynda oqydym da, jaqsy maman bop tárbıelenip shyqtym. О́kinbeımin. Respýblıka basshylyǵynda qyzmet atqardym. Bedeldi boldym, jumysymdy adal atqarýǵa tyrystym.
Myna sóre toly kitaptardy kórip tursyń ǵoı, osynyń birazy ylǵı arab, parsy tilindegi dúnıeler. Zeınetkerlikke shyǵysymen bul kitaptardy erinbeı-jalyqpaı zerttep, arab tilinde oqyǵandarymnan halyqqa tárbıelik paıdasy bar degenderin ulttyq tilimizge aýdarýmen aınalystym. Birqatar dúnıeler qazir kitap bop jınaqtalyp, hattalyp tur. Keıbireýleri kishkene kitapsha bop, Almaty baspalarynan jaryq kórdi.
Sonymen birge qazaqtyń maqal-mátelderin jınaqtap jatyrmyn. О́tebaı Turmanjanov qurastyrǵan maqal-mátelder kitaby qazaqtyń qanatty sózderiniń tek bir bóligi ǵana. Al áli umyt qalǵandary qanshama. Keıbir maqaldar alýan varıasııalarmen aıtylady ǵoı. Mysaly, bir maqal pálen ret qubylyp keledi. Halyq dana ǵoı jaryqtyq. Bir-bir sózi tuńǵıyq tereń fılosofııa. Árbireýi adamdy oılandyrady, tolǵandyrady, logıkalyq tereńdikke jetelep áketedi. Mine, sondyqtan qazaqtyń maqaldaryn tirnektep, tekshelep jatyrmyn. О́ziń estigen, oqyǵan kitaptardan buryn aıtylmaǵan maqal-mátelder bolsa, maǵan hatpen jiberip tursań deımin. Úshinshi bir úlken jumysym – sózdik. Eki kitabym dúnıege keldi, bireýi – «Arabsha-qazaqsha túsindirme sózdik», ekinshisi – «Parsysha-qazaqsha túsindirme sózdik». О́zińniń mamandyǵyń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi eken. Kitaptarymdy kórgen shyǵarsyń?
– Kórdim, Nureke. Bir-bir danasy kitaphanamda bar.
– Fılolog retinde aıtshy, osy sózdikterdiń paıdasy bar ma, álde men bosqa aramter bolyp júrmin be?
– Nureke, ol ne degenińiz. Bul sózdikterdiń quny sheksiz. Sebebi, qazaqtyń sózderiniń bir bóligi osy arab-parsy sózderinen turady. Halqymyzdyń tilin baıytqan osy arab-parsy sózderi ǵoı.
– Iá, ertedegi eldiń bir-birimen qarym-qatynasynyń, aralas-quralas bolǵandyǵynyń paıdasy bul. Qazaqtyń óz tili de baı, al myna arab-parsy tilderimen odan ári baıyp, mán-maǵynasy tereńdep ketti emes pe ?
– Aǵa, siz bul sózdikterińizben bizdiń akademııadaǵy Til bilimi ınstıtýty jumysyna úlken kómek istep otyrsyz. О́ıtkeni, qazaqtyń tól sózi qaısy, kirme sózi qaısysy ekenin bilmeı júrgende, siz ıt muryny ótpeıtin ný ormannan jol kórsetkendeı boldyńyz. Rahmet sizge!
– Eger bul kitaptarymnyń halyqqa paıdasy bolsa, men ózimdi baqytty sanaımyn. Bir-bir tom shyǵarýmen shektelgen joq bul aǵań. «Dándegen qarsaq qulaǵymen in qazady», degendeı, «Arabsha-qazaqsha túsindirme sózdiktiń» úsh tomyn daıyndap qoıyp otyrmyn. Bul solaı bolsyn. Endi parsyshany da qolǵa alýdamyn. Qazirgi jumysym- «Parsysha-qazaqsha túsindirme sózdiktiń» eki kitabyn bitirip, úshinshi tomyn támamdap jatyrmyn. Bulardy da baspaǵa usynbaqshymyn.
– Muny Til bilimi ınstıtýty bile me, aǵa?
– Bilgende qandaı. Olar jumysymdy keremet qup kórip otyr. Anaý Haıdarov inim bar, basqalar bar, bári de rızashylyǵyn bildirýde.
– Aldyma qoıǵan josparym qyrýar. Osy sózdikti bitirisimen, estelikter jazýǵa kirisemin. Ol estelikterim partııa-sovet organdarynyń qaıratkerleri týraly, eldiń ulaǵatty adamdary týraly bolmaq. Qazir kimder týraly jazatynymdy tizimdep qoıdym. Amandyq bolsa, bilekti sybanyp bastamaqshymyn. Al maqal-mátelderdi jınaqtaý máselesi ómir-baqı jalǵasyp keledi. Aıtpaqshy, maǵan estigen, oqyǵan kitaptaryńnan alǵan qanatty sózder týraly habarlasyp turý úshin meken-jaıyńdy jazyp alaıyn, – dep Nurekeń úlken dápterin ashty da: «234-shi tilshim Iýsýpov Qadyr О́tegenuly», dep jazyp qoıdy. Sodan soń mynany aıtty:
– Sen Qazaqstandaǵy tilshilerimnin birisiń, endi umytpa. Meniń meken-jaıymdy bilesiń, habarlasyp tur, bildiń be? Endi bir áńgimemdi tyńda. Gýrev degen jerde men jeti jyl eńbek ettim. О́mirimde eńbek etken jyldarymdaǵy shoqtyǵy bıik jumystarymnyń súbelisi osynda jasaldy. Nege deımiz ǵoı. Mundaǵy jumystas bolǵan tamasha adamdardy buryn-sońdy esh jerde kezdestirgen emespin. Jumystas inilerim men qaryndastarym tapsyrmalarymdy buljytpaı oryndaıtyn, syılasa biletin, qudaıdaı tabynǵandyqtan emes, syılastyqtan, qurmettilikten, jaýapkershilikti sezingendikten qarym-qatynas jasaıtyn. Olar meni, qazaqsha aıtqanda, ymymnan túsinetin. Árıne, alǵashqy kezde maǵan úırene almaı, kibirtiktep júrgenderi boldy. Al keıin… qamshy saldyrmady. Adamdy túsine biletin qasıetimniń rahatty jemisi kóz aldymda kórinip jatty. Qandaı is bolsyn, ol kópshilikpen bitedi. Jumystyń tabysty nátıjesi adamdy aldaǵy basqa da maqsattarǵa qulshyndyrady.
– Aǵa, sizdi gýrevtikter iltıpatpen árqashan eske alyp otyrady. El eńbekshileri – jerlesterimiz batyl isterińizdi mysal qyp, ańyz qyp aıtýda.
– Jerlesterińe rahmet. Áıteýir jaman atym qalmasa bolar, – dep kúldi Nurekeń.
– «Jaman at» degen sózdi aýzyńyzǵa almańyz, Nureke.
– Men óz basym oblysty basqarýǵa kelgende, keıingi basshylardyń bárin de sol topyraqtyń adamdarynan ósirdim. Ústimnen qaraıtyn organdardan seskengen joqpyn. Partııa – sovet organdarynyń oblystaǵy jetekshilerin solaı tárbıeledim. О́zimmen birge eshbir adam ákelgenim joq. Tek jalǵyz ózim ǵana. Senim – aspandaǵy aıǵa umtylýǵa qanat bitiredi. Mysal keltireıin. Ońaıbaı Kóshekov, Esen Tasqynbaev, Saǵıdolla Qubashev, Salamat Muqashev, Mádına Ǵabdisálimova jáne taǵy basqalar men ósirgen kadrlar. Mynadaı bir qyzyq aıtaıyn. Saǵıdolla Qubashev «Peredovık» degen sovhozdyń predsedateli bolyp jaqsy jumys istedi. Oblystyq sovet atqarý komıteti tóraǵalyǵyna adam kerek bolǵanda, ózim jaqsy biletin sol Qubashevty usyndym. Ortalyq komıtet biraz ýaqyt bekitpeı qoıdy. Meniń ózim baryp túsindirýime týra keldi. Saǵıdollanyń iskerligin, biliktiligin, partııalyq prınsıpshildigin alǵa tarttym, jaqsy basshy bolatynyna Ortalyq Komıtetti sendirdim. Sóıtip, ol oblystyq eńbekshiler depýtattary soveti atqarý komıtetiniń tóraǵasy boldy. Meniń úmitim aqtaldy. Men tańdaǵan basqa basshylar da jemisti jumystar atqardy.
Máskeý ýaqytymen kúndizgi saǵat 12-de kelgen meni Nurtas aǵa keshki 17-ge deıin jibermedi. Meniń bes saǵat ýaqytym bosqa ketken joq. Ulaǵatty adammen kezdeskendi úlken baqyt dep eseptedim. Rýhanı jaǵynan baıyp qaıttym.
Nurekeńniń áńgimesi qatty áser etti. Naǵyz qazaq Nurekeńdeı bolar dedim. Onyń eldi saǵynyp júrgeni baıqaldy. Ulttyq tilimizdiń taǵdyry jolynda qandaı qıyndyqtan da bas tartpaıtyn tiljandylyǵy men eljandylyǵy meniń júregimde óshpesteı iz qaldyrdy. Ol kisiniń: «V etom dome ıa edınstvennyı kazah», dep keýdesin qaqqany áli kóz aldymda. Aǵany qatty aıap áreń attanǵanymdy aıtqym keledi. Uly tulǵa, asqan aqylman, talmas eńbekqor, elin jan júregimen súıgen patrıottyń jalǵyzsyraýy ras-aý dedim. Átteń, amal qansha?! Osyndaı adam da bir kúni o dúnıege ketedi-aý dep muńaıdym.
Qaıtarymda Nurekeń maǵan ártúrli halyqtardyń maqal-mátelderinen jınaqtalǵan «Oı marjandary» atty kitabyn usyndy. «Kitapty orysshadan jazýshy Sofy Smataev pen Nurtas Ońdasynov aýdarǵan» dep jazylǵan. 1984 jyly Almatynyń «Jalyn» baspasynan shyǵypty. Bul kitapqa mynadaı avtograf jazyp berdi: «Qadyrjanǵa! Jaman aǵańnan, N. Ońdasynov» dep qol qoıdy. Astyna «Moskva, 14.03.1986 j.» dep jazdy.
Men bul kitapty qazirgi erekshe qundy eskertkishterdiń biri dep sanaımyn. Nurtas aǵamnyń eki sózdigi de kitaphanamnyń eń qymbat kitaptar qatarynda tur.
Nurekeńmen qoshtastym. Qaryndasym sonda qaldy. Erteńine Gúljamaldy alyp, Nurekeń qonaqúıge ózi keldi. Poıyzǵa ózi shyǵaryp saldy. Aǵam Zákishke, otbasyna, barlyq gýrevtikterge duǵaı sálem aıtty.
Nurekeń 1987 jyly qazan aıynyń aıaǵynda aǵamnyń qaıtys bolǵanyn estip, jedelhat salyp jiberipti: «Zákish men úshin de, halyq úshin de qymbat azamat edi. Qımaımyn, biraq taǵdyrǵa ne shara. Baqıly bolsyn! N. Ońdasynovtar».
Mátin oryssha edi. Mazmuny osyndaı. Keıinnen, 1989 jyly qurmetti Nurtas aǵamnyń dúnıe salǵanyn estip, otbasyna kóńil aıtyp jedelhat saldym. Qaraly habardy estigende maǵan: «Qap, áttegen-aı.., «Shirkin, bes jyl ǵumyr berse» degen tilegine jete almaǵan eken topyraǵyń torqa bolǵyr», degen ókinishti oı keldi.
Burynǵy Gýrev, qazirgi Atyraý qalasynda Nurtas Ońdasynov atynda kóshe bar. Sol kóshemen kúnde kele jatyp, buryshyndaǵy «Nurtas Ońdasynov kóshesi» degen jazýdy oqyp: «Atyńnan aınalaıyn, aǵa, rýhyńyz eshqashan óshpeıdi», dep ishteı qaıtalap aıtamyn.
Qadyr JÚSIP, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor.
Atyraý.