Sottyń solqyldaq sheshimi bir otbasyn sergeldeńge saldy

Sottyń solqyldaq sheshimi bir otbasyn sergeldeńge saldy

Redaksııaǵa kelip túsken tómendegi aryzben tanysyp shyqqannan keıin ekiudaı oıda qaldyq. Keıingi kezde qoǵamymyzda mundaı jaǵdaılardyń kóbirek ushyrasatyny ras. Aǵaıyn bola tura, jaǵa jyrtysýǵa barý, týysqan bola tura, birine-biri jamandyq keltirý, jekjat bola tura bir-birine alaıaqtyq jasaý sııaqty faktilerdiń tek búgin ǵana emes, keshegi kúni de bolǵany ras, osyndaı jaǵdaı erteńgi kúni de jalǵasa berse, bolashaǵymyz qandaı bolmaq?

«Aǵaıynnyń alaıaqtyǵyna tap boldym, sottyń solqyldaq sheshimi­nen zardap shektim» dep bar muńy men zaryn qaǵazǵa túsirgen Qosjano­vanyń ja­­n­aı­qaıy tómendegideı edi:

 

Redaksııaǵa kelip túsken tómendegi aryzben tanysyp shyqqannan keıin ekiudaı oıda qaldyq. Keıingi kezde qoǵamymyzda mundaı jaǵdaılardyń kóbirek ushyrasatyny ras. Aǵaıyn bola tura, jaǵa jyrtysýǵa barý, týysqan bola tura, birine-biri jamandyq keltirý, jekjat bola tura bir-birine alaıaqtyq jasaý sııaqty faktilerdiń tek búgin ǵana emes, keshegi kúni de bolǵany ras, osyndaı jaǵdaı erteńgi kúni de jalǵasa berse, bolashaǵymyz qandaı bolmaq?

«Aǵaıynnyń alaıaqtyǵyna tap boldym, sottyń solqyldaq sheshimi­nen zardap shektim» dep bar muńy men zaryn qaǵazǵa túsirgen Qosjano­vanyń ja­­n­aı­qaıy tómendegideı edi:

«Bizdiń otbasymyzǵa 2000 jyly 18 naýryzda Almaty qalasy Áýezov aýdanynyń Tam­san ishki mıgrasııany qol­daý qoǵamynyń sheshimimen jer telimi berilgen bolatyn. 2001 jyly sol jerge úı turǵyzdyq. Keıin Áýe­zov aýdanynan Alataý aýdany bólin­gen kezde meken-jaıymyz «Áıge­rim-2» shaǵyn aýdany Qoja­hanov kóshesi №62 úı bolyp qaıta tirkeldi. Almaty qalasy ákiminiń 2009 jyl­dyń 20-­qazandaǵy sheshimimen 0017012 nómirli Memlekettik jer aktisin aldyq. Bul akti ádilet bóli­minde tirkeldi.

Joldasym Dúrmenov Al­tynbektiń naýqastanýyna jáne balalarymnyń jas bolýyna baılanysty bolar qara­jat tap­shylyǵyna ushyradyq. Son­­dyqtan úıimizge pátershi jiberýge týra keldi. 2005 jyldan bastap aıyna 20 myń teńge berý shartymen Nııazov Nur­bol esimdi azamatqa (kúıeýim­niń týysy) jalǵa berdik. Aı saıyn Nııazov Nurbol qara­jatynyń joq ekenin jáne ýaq­tyly aqsha tóleı almaıtyn jaǵdaıyn aıtyp, tólemaqyny bólip tólep otyrdy. Aǵaıyn bolǵan soń jaǵdaıyna qarap, bergen aqshasyn alyp otyr­dyq. Ol páteraqyny tó­legen kezde esebimizden jańylys­paý úshin aqsha tólegeni týraly qaǵazǵa qol qoıyp berip júr­dim. Páterde turǵan ýaqytyn­da ol jer alamyn dep qaryzǵa 500 myń teńge suraǵan edi. Bul kezde bizdiń jaǵdaıymyz tú­zelip qalǵan bolatyn. Týys bolǵannan soń oǵan suraǵan aqshasyn qaryzǵa berdim. Son­daı-aq Nııazov Nurbolǵa kom­mýnal­dyq tólemderdi ýaqtyly tóleý maq­satynda senim hat ta berip qoıǵan bolatynmyn.

2010 jyly qyrkúıek aıynda Nııazov Nurbol Alataý aýdandyq sotyna talap-aryz túsirdi. Onyń maqsaty maǵan qatysty jer telimin jáne úıdi óz menshigine ótkizý bolyp tabylady. Alataý aýdandyq soty 2011 jyldyń 25 aqpanynda Nııazov Nurboldyń talap-aryzyn qanaǵattandyratyn sheshim shy­ǵardy. Almaty qalalyq so­tynyń ape­lıasııalyq sot alqa­sy aýdandyq sottyń bul she­shimin ózgerizssiz qaldyrdy. Men bul sheshimderge qanaǵat­tanbaı Almaty qalalyq so­tynyń kassasııalyq alqa­syna shaǵym túsirdim. Kassasııalyq al­qa meniń talabymdy qana­ǵattan­dyryp, Almaty qalalyq sotynyń apelıasııalyq sot alqasynyń 2011 jylǵy 17-ma­myr­daǵy qaýlysy men Alataý aýdandyq sotynyń 2011 jyl­ǵy 25-aqpandaǵy sheshiminiń kúshin joıyp, isti jańa sot talqylaýyna, Alataý aýdandyq sotyna basqa sýdıanyń qara­ýyna qaıta jiber­di. Ústimiz­degi jyldyń 9-qańtarynda Alataý aýdandyq sotynyń sýdıasy   О́.Serimovtyń tóraǵa­lyq etýimen sot otyrysy ótti. Bul rettegi sot sheshimi de burynǵydaı Nııazov Nurbol­dyń talap-aryzyn qanaǵattan­dyr­dy. 2012 jyl­dyń 26-sáýirinde Almaty qalalyq soty­nyń apelıa­sııalyq alqasy aýdandyq sot­tyń sheshimin taǵy da ózgerissiz qal­dyrdy. Bul sot sheshimderi meniń jáne balalarymnyń menshigi bolǵan úıden jáne jer teliminen aıyryp, konstı­týsııalyq quqymyzdy buzyp otyr dep esepteımin. Birinshi­den, sot barlyq mán-jaıdy zerttegen joq, ákesiniń óli­minen keıin barlyq menshikke murage­r­leri bolyp onyń balalary esep­te­linedi. Nııazov Nurbol kúıeýim Dúr­menov Altynbektiń aýyr halde jatqanyn paıdalanyp, jalǵa bergen úıdi satýdy suraıdy. Biraq Dúrmenov Altynbek bul úıdi satýǵa ruqsatyn bergen joq. Ekinshiden, Alataý aý­dandyq sotynyń sýdıasy kassa­sııa­lyq alqanyń sheshiminde kór­setilgendeı bir­de-bir talaptaryn oryndamaı, negiz­siz sheshim qa­byl­dady. Úshin­shiden, ákim qaý­ly­synyń toqtatý ne buzý jónin­degi ýaqytynyń ótip ketýine qa­­ra­mastan sheshim shyǵarýy Aza­mat­tyq kodekstiń normalaryn saqta­maı otyrǵandyǵyn kórsetedi.

Osy ýaqyt ishinde sot, aýrýhana, úı arasynda taban tozdyrýmen júrmin. Joldasym naýqas edi, sońynda júıkesi tozyp, sol aýrýdan qaıtys boldy. Shıetteı balalarmen jesir qaldym. Qaı jerge barsam da, barlyǵy bir aýyzdan Nurbol Nııazovtyń sózin sóıleıdi. Osy máselege jýrna­lıs­tik tekserý júrgizip, istiń aq-qarasyn anyqtaýǵa kómektesedi degen senimmen «Egemenge» aryz jazyp otyrmyn».

Osy aryz ıesi Quralaı Qos­jano­vanyń janaıqaıyn túsin­gendeı bola­syń. Biraq, nege eke­nin qaıdam, Alataý aýdandyq sotynyń, Qosjanova aıtpaq­shy negizsiz sheshim shyǵarýyna ne sebep? Aýdandyq sottyń sheshimi jáne ony ózgerissiz qaldyrǵan Almaty qala­lyq soty apelıa­sııalyq alqasynyń qaý­lylaryn (burynǵylaryn aıtyp otyrmyz) buzǵan Almaty qalalyq soty kassasııalyq alqasynyń qaýly­synda kórsetilgendermen tanysatyn bolsaq, onda Quralaı Qos­janovanyń aıtqanda­ryna senýge bolatyndaı.

Azamattyq is-materıaldaryn, jaýapker Q.Qosjanovanyń kassa­sııa­lyq aryzynyń ýájderin zerttep, sondaı-aq, prokýrordyń kas­sasııalyq aryzdy qanaǵattan­dyrý qajet degen qorytyn­dysyn tyń­dap, bul kassasııalyq aryz qana­ǵattandyrýǵa jatady degen tujy­rymǵa kelgen. Qazaqstan Respýb­lıkasy Azamattyq is júrgizý kodeksiniń 383-21 baptaryna sáı­kes, birinshi nemese ape­lıa­sııalyq satydaǵy sottyń osy Ko­dekstiń 365, 366-shy baptarynda kóz­del­gen materıaldyq nemese is júr­gizý quqyǵynyń normalaryn bu­zýy nemese durys qol­danbaýy sot qaýlysy men uıǵarymynyń kúshin kassasııalyq tártippen joıýdyń negizderi bolyp tabylady.

Qazaqstan Respýblıkasy Aza­mat­tyq is júrgizý kodeksiniń 347-babyna sáı­kes, apelıasııalyq shaǵymdar, narazy­lyqtar boıynsha apelıasııalyq saty­daǵy sot iste bar jáne qosymsha tabys etilgen materıaldar boıynsha istiń naqty mán-jaıynyń anyq­talýynyń, materıaldyq quqyq normalarynyń qol­danylýymen túsindirilýiniń durys­tyǵyn, son­daı-aq, isti qaraý men sheshý kezinde azamattyń is júrgizý za­ńy normalary saqtalýyn tek­seredi. Azamat­tyq is júrgizý kodeksiniń 15-babynyń úshinshi bóliginde kózdelgendeı, isti qa­raý­shy sot obektıvtilikti jáne ádi­letti saqtaı otyryp istiń mán jaıyn tolyq zertteýge tarap­tardyń quqyq­taryn iske asyrý úshin qajetti jaǵ­daılar jasaıdy. Zańnyń osy talaptary isti apelıasııalyq qaraý barysynda tolyq saqtalmaǵan. Apelıasııalyq sot satysy birinshi sot saty­synyń is júrgizý tili týraly ere­jelerdi buzǵanyna mán bermegen. Is materıaldarynan belgili bol­ǵandaı, birinshi saty soty­nyń is júrgizý tili retinde – orys tili tańdalǵan. Oǵan qaramastan orys tilin meńgermegen jaýapker Q.Qosjanovadan qazaq tilinde 2 talap-tilek, aqshalaı qarajat alǵany týraly qolhat, jer teli­min berý týraly «Tamsan» qoǵa­mynyń sheshimi, Q.Qosjanovanyń ún­deýine ýákiletti organdardyń bergen jaýaptary qabyldanyp, olardy is júrgizý tiline aýdarý jáne aýdarmashyny qatystyrý qajettiligi týraly Aza­mattyq is júrgizý kodeksiniń 14-ba­bynyń talaptary buzylǵan.

Q.Qosjanovanyń orys tilin jetik bilmeýi sebebinen sotta anyqtalyp jatqan mán-jaı­lardyń maǵynasy men barysyn tolyqqandy túsine almaǵ­any, óziniń, qaıtys bolǵan jolda­synyń, balalarynyń quqyq­ta­ryn tolyqqandy qorǵaı alma­ǵany jónindegi kassasııa­lyq al­qanyń májilisinde naqtyla­nyp, qoldaý tapqan Q.Qosjanovanyń kassa­sııalyq aryzyna qosymsha ýájderi kóńil bólýge turarlyq. Q.Qosjano­va­nyń kassasııalyq aryzyna joldasynyń qaıtys bolǵany jónindegi kýáligi, onyń qaıtys bolýynan keıin bala­larynyń murany qabyldaýy týraly aryzy, salyqtardy tóle­geni jónindegi dálelder men bas­qa da qujattar qosa berilgen. Bul mán-jaılar birinshi jáne apelıa­sııalyq saty sottarynda zerttelmegen.

Osy sııaqty kóptegen kemshi­likterdi anyqtaǵan kassasııalyq sot alqasy isti Alataý aýdandyq sotyna basqa sýdıa­nyń qaraýyna qaıta jibergen. Aryz ıesi jaz­ǵandaı ústimizdegi jyldyń 9-qańtarynda Alataý aýdandyq sotynda qaıta qaralyp, buryn­ǵydaı Nııazov Nurboldyń paıdasyna sheshilgen. Odan keıin Almaty qalalyq sotynyń apelıa­sııalyq alqasy da bul sheshimdi ózge­rissiz qaldyrǵan qaýly shy­ǵarypty. Endi másele taǵy da Almaty qalalyq soty kassasııa­lyq alqasyna tirelip tur.

Aryzdy tekserý barysynda Q.Qos­janovanyń ókili B.As­qar­bekova bizben kezdesip ózi­niń bul iske qatysty ýájderin aıtqan bolatyn: «Nurbol Nı­ıazovtyń sol ýaqyttyń ózinde quny 765 600 teńge bolatyn jer telimin alyp qoıýdy josparlap júr­genin Qos­janova sezgen joq. Jer telimin satyp alý úshin N.Nııazov Q.Qos­janovadan ádeıi 500 myń teńge qaryzǵa alǵan. Qos­ja­novanyń jaýabyna qaraǵanda, Nııazov oǵan aq­sha beretin kezde onyń qolhat­ta qaryzǵa berilgen aqsha pá­teraqy úshin emes, jer telimin satyp alý úshin dep kórsetken. Jer teliminiń Nurbol Nııazov­tyń aǵasy Nurjan Nııa­zovtyń atyna satyp alynǵany №4450 ákimshilik iste rastalǵan. Bi­rinshiden, Qosjanova aqshany alǵan týraly qolhat jazǵan kezde ol talapker daýlap otyr­ǵan jer teliminiń menshik ıesi bolmaǵan jáne zań boıynsha óz atyna rásimdelmegen jer telimine qatysty kelisim-shart jasaýǵa quqyǵy bolma­ǵan. Ekinshiden, ol úı sa­lyn­ǵan jer telimin Nııazovqa mun­daı somaǵa sata almaıdy. О́ıtkeni sol kezdegi baǵa boıynsha Almaty qalasynyń Alataý aýdanynda bir jer telimi 50 myń AQSh dollarynan kem turmaıdy. Shaǵymǵa jer telim­deriniń naryqtyq baǵasy kórsetilgen gazetter qosymsha fakt retinde usy­nylǵan. Azamattyq kodekstiń 171, 118, 154, 155 baptarynyń negizinde satý-satyp alý týraly jazbasha shart rásim­delip, ony notarıýs rastap, ádilet organdarynda tirkelýi tıis bolatyn. Mundaı shartty Nııazov óz shaǵymyna qospaǵan. Sondyqtan Qosjanova men Nııazovtyń arasyndaǵy páter­a­qy týraly jasalynǵan qol­hattardy satý-satyp alý ke­lisim-sharty retinde qabyl­daý múmkin emes. Sebebi QR Azamattyq kodeksiniń 158-babynyń 1-bóliginde kórse­til­gendeı mundaı qolhattar jer ýchaskesin satý-satyp alý týraly kelisim-sharttardyń or­nyn toltyra almaıdy. Son­daı-aq Azmattyq kodeks­tiń 178-babynyń 1-shi bóligine súıensek, bul qolhattardyń merzimi 2008 jyldyń mamyr aıynda aıaqtalǵan.

Qazaqstan Respýblıkasy­nyń «Neke jáne otbasy» týraly Zańynyń 31 jáne 32- baptary, Azamattyq kodeks­tiń 219-babynyń 1-bóliminiń 1-tar­maǵyna súıener bolsaq, tar­tysqa túsip otyrǵan jer telimi Dúrmenov Altynbek (mar­qum) jáne Quralaı Qos­ja­novanyń otbasyna jáne onyń múshele­rine bólingen. Qaı­­tys bolǵan Dúrmenov Altynbek kózi tiri­sinde otbasy múshelerimen birge bul jer telimin paıdalanyp, úı qu­ry­lysyn júrgizgen. Sondyq­tan, Azamattyq ko­deks­tiń 219-babynyń 1-bóligine, 220-baptyń 2­­-bóligine sú­ıen­sek, ta­lasqa túsip otyr­ǵan jer ýchaskesin Nııazovqa satý úshin Dúrmenov Al­tyn­bektiń notarıýspen bekitilgen jazbasha ke­lisimi qajet. Al iste kórsetil­gendeı, marqum Dúr­menov ondaı kelisim bermegen. Olaı bolsa, Azamattyq kodekstiń 154-babynyń 2-bó­liginde kór­setilgenindeı, úshin­shi jaqtyń quqyǵy shektelse, sot mundaı kelisimdi jasalǵan dep moıyndaı almaıdy. Eger moıyndaǵan jaǵ­­daıda bul menshikke qu­qyǵy bar A.Dúr­menovtiń já­ne onyń muragerleriniń (ba­lalarynyń) quqyǵy shektelgen dep esep­telinedi».

Aryz ıesiniń aıtqanda­ryn jáne onyń ókiliniń ýáj­derin tolyǵymen keltirdik. Biz bul rette Q.Qosjanova shaǵym­danyp otyrǵan she­shimderdi shyǵarǵan sýdıalarmen de, sondaı-aq, aryz ıesiniń talabyn qanaǵat­tan­dyrǵan kassa­sııalyq al­­qa­sy sýdıasymen de sóılesken joqpyz. О́ıtkeni, olar bul máselege baılanysty oıla­ǵan oılary men aıtar sóz­derin óz sheshimderinde já­ne qaýlylarynda tolyq kór­set­ken. Eger, biz jazyp otyr­­ǵan bul maqalaǵa kelis­peı, bizdiń de aıtarymyz bar deı­tin bolsa, olarǵa óz ke­zeginde sóz berýge ázirmiz. Al, qazirgi aıtarymyz, birneshe ret, birneshe sotta qaralyp, búgingi kúnge deıin negizgi sheshimin tap­paǵan, endigi taǵdyry Almaty qalalyq sotynyń kas­sa­sııa­lyq al­qasyna tirelip turǵan bul iske ádil ári zańdy sheshim shy­ǵarylady ǵoı degen senimdemiz…

Sharafaddın ÁMIROV,

«Egemen Qazaqstan».