Árbir qazaq balasynyń ómiri aýylmen astasyp jatqany anyq. Aýylda týdyq, aýylda óstik. Zamannyń qıynshylyq kezeńderin de basymyzdan ótkerdik. Arman qýyp, oqýǵa attandyq. Bilim álemine aıaq basqan jyldarda jańa bir álemniń kókjıegi ashylyp, sportpen aınalysýǵa múmkindik týdy. Osylaısha úzdiksiz jattyǵýlar men izdenister meni sporttyń bıik shyńyna shyǵardy.
Mine, osy tusta Qazaq eliniń abyroıyn asqaqtatatyn mańyzdy sátter týdy. Odaqtas on bes respýblıka jastarynyń ishinen ozyq shyǵyp, álem birinshiligine barý keýdemde maqtanysh otyn laýlatyp, tóbemdi kókke jetkizgendeı boldy. Otyz jasqa taıaǵan shaǵymda Olımpıada chempıony ataný – ózimdi ǵana emes, qazaq halqyn álemge tanytatyn erekshe bir áserli kezeńder edi. Mine, osylaısha sporttyń aýyr salmaǵyn arqalaı júrip, úlken mejelerdi baǵyndyryp, óz isimniń kásipqoıy atandym.
О́mirimniń ótken kúnderin osylaısha eske ala otyryp, búgingi qazaq jastarynda arman joq dep oılaımyn. Jańa tehnologııalar qaryshtap damyǵan zamanda bilim alýǵa da, jumys istep, elge paıda ákelýge de múmkindik kóp-aq. Aldymyzda asymyz, basymyzda baspana bar, jumysty tańdap isteıtin dárejedemiz. Osy baqytymyzdy uzaǵynan súıindirsin degim keledi. Kúni keshe Keńes odaǵy ydyrap, jeke-dara memleket bolyp, Táýelsizdigimizdi alǵan sátti janarlarǵa jas tola qarsy alǵanymyz shyndyq. Mine, sodan beri de jıyrma jeti jyl syrǵyp ótipti...
Qazaq eliniń azamaty retindegi jeke tájirıbeme keletin bolsam, ata-babalarymyz mura etip qaldyrǵan tórt túlikti damytý sharýashylyǵyna bet burǵanyma jıyrma jyldan asypty. Osy ýaqyt ishinde jas kúnimde meńgergen aýyl sharýashylyǵy salasynyń mamandyǵy aldaǵy ómirime azyq bolǵany anyq. Búginde Qazaqstanda óndiriletin tabıǵı ónimderge Eýropa, Azııa, Ortalyq Azııa elderi zor qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Ásirese tabıǵı et, sút ónimderine suranys artyp keledi.
Qazirgi kezde ózim eńbek etip júrgen «Jaqsylyq» sharýa-qojalyǵyndaǵy bes myńnan asa iri qara jáne jylqy malyn ósirýmen 70-ten asa adam aınalysady. О́nimderimiz О́zbekstan, Tájikstan elderine eksporttalady. Aýyldy kótersek degen nıetpen Jambyl aýdanynyń Myńbaev aýylynda 100 bala tárbıelenetin balabaqsha, 200-den asa bala jattyǵatyn sport keshenin, jas otbasylarǵa arnap 50 baspana turǵyzdyq.
О́tken jyly Elbasynyń qolynan «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyn alyp turǵan sátte aýyldardy kóterýge baılanysty ózimniń armanymdy jetkizgen edim. Búginde úlken sportta jetistikke jetip, keıinnen memlekettiń ıgiligi jolynda eńbegin jalǵasyryp, postkeńestik elderde Eńbek Eri degen ataqqa jetken Olımpııa oıyndarynyń jáne de álemniń eki dúrkin chempıony Petr Kırov, Olımpııa oıyndarynyń úsh dúrkin jeńimpazy, toǵyz dúrkin álem chempıony Aleksandr Karelınmen úsheý ekenbiz. Muny aıtyp otyrǵan sebebim, elimizde jetistikke jetken, óz kásibiniń bıigine kóterilgen azamattar az emes.
Mysaly, Qazaqstanda shamamen bes myńǵa jýyq aýyl bar desek, mine, osy azamattarymyzdyń árqaısysy bir-bir aýyldy qamqorlyǵyna alyp, demeýshilik jasasa, qandaı mártebe bolar edi. «Aýylyna qarap, azamatyn tany» demeı me, halyq danalyǵy. «Kóp kótergen júk jeńil» deı otyryp, qara shańyraǵymyzǵa qamqorlyq tanytyp jatsaq, qanekı.
Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasyn ne sebepti jarııalady? Derekterge súıensek, sonaý 37-jyldarǵa deıin elimizde 50 mıllıonǵa jýyq mal basy bolǵan eken. Sol jyldardyń ózinde dál qazirgideı zamanaýı jaǵdaı jasalmaǵan tusta qazaq malyn kóbeıtip, shuraıly jerleri óziniń kórkimen tamsandyrǵan. Tórt túligi ulan-ǵaıyr dalasyna jaıylǵan Qazaq eli osy darhan dalany qorǵap, urpaǵyna mura etip qaldyrdy. Sáıgúligi dalasynyń sánin keltirip, el qorǵaýda kóligi, jese asy, ishse sýsyny bolǵan.
Mine, bizdiń rýhanı jańǵyrýymyzdyń túp-tórkini sonaý uly babalar tarıhynda jatqandyǵyna Elbasy barshanyń nazaryn aýdaryp otyr. Elimizdi saıası sahnada joǵary dárejege kóterip, álemge tanytyp otyrǵandyǵy Memleket basshysynyń saıasatkerligi, kóregendiginiń arqasy der edim. Dara joly aıqyn, naqty baǵyty bekem elimizdiń bolashaǵy jastardyń qolynda. О́ziniń dilin, tilin saqtaı otyryp, kez kelgen azamat bilim alyp, óz jaǵdaıyn ǵana emes, bútindeı elge qamqorlyq jasaýyna múmkindik molynan bar.
Jaqynda Aqtóbe oblysynyń Amangeldi aýylyna baryp qaıttym. Elý shaqty otbasy turatyn shaǵyn aýyl ózinshe kórikti eken. Aýylǵa isker azamattar qoldaý kórsetip, jańa bir tynysyn ashypty. Meshiti, kitaphanasy, mektebi, emhanasy, t.b. el ıgiligi úshin jasalǵan aýyldyń kelbeti ózgelerge úlgi dersiz. Aldaǵy ýaqytta Atyraý óńirine de baryp qaıtpaq nıettemin. О́zim bilim alyp, úlken ómirge qadam basqan Shyǵys Qazaqstan óńiri de qurmetpen shaqyryp otyr. Abaı, Shákárim ósken óńirge baryp taǵzym etip kelý meniń de boryshym emes pe?!
Osyndaı qurmettiń barlyǵy eseli eńbegimniń arqasy der edim. Týǵan halqyma aıtar alǵysym sheksiz. El men jerdi kıeli dep qurmetteıtin halyqpyz. Osy ıgi dástúrimizdi bolashaq urpaǵymyz jalǵastyryp, ilim men bilimge, zamanaýı kásipterdi ıgerip el ıgiligine eńbek etip jatqan, odan asqan baqyt bar ma?.. Osy tusta «Eńbek túbi – bereke, kóptiń túbi – mereke», «Er dáýleti – eńbek» degen halyq danalyǵynyń ómirlik tájirıbeden alynǵandyǵyna kóz jetkize túsemiz. Osy ıgi isterimizdi jastarǵa úlgi ete otyryp, el damýynyń keleshegi jolynda birlese eńbek etsek, elimizdiń keleshegi jarqyn bolatynyna senimim mol.
Jaqsylyq ÚShKEMPIROV,
Qazaqstannyń Eńbek Eri,
halyqaralyq dárejedegi sport sheberi