Ulttyq bank jarııalaǵan 2018 jyldyń ekonomıkalyq esebine júginsek, aýyl sharýashylyǵynyń óndiris kólemi byltyr 2017 jylǵy kórsetkishten 3,4 paıyzǵa ósipti. Ásirese mal sharýashylyǵyndaǵy ósim qarqyny aıtarlyqtaı joǵary – 3,9 paıyz. Bul úrdis aldaǵy ýaqytta jalǵasyn tabatyn túri bar. Sebebi oǵan Úkimettiń ózi múddeli ekenin tanytyp, túrli nesıeleý uıymdary arqyly qarjydan qaǵajý kórmeýine jaǵdaı jasap otyr. Qańtar aıynyń sońynda Úkimettiń keńeıtilgen otyrysyna qatysqan Elbasy agrarlyq sektorǵa aıryqsha toqtalǵany da esimizde.
Keńes ókimeti kezinde qazaq dalasyndaǵy múıizdi iri qaranyń sany 9 mıllıonǵa jetip, ózimizden artylǵan ónim odaqtas respýblıkalarǵa da shyǵarylǵan-dy. Qazir múıizdi iri qara sany 6 mıllıonǵa jýyqtaıdy. Mal basyn kóbeıtýge ári sapasyn jaqsartýǵa agrarlyq sektordy qarjylaı qoldaý uıymdary birshama tıimdi jaǵdaı jasap otyrǵanyn aıta ketý kerek.
Máselen, «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha nesıe berip kele jatqanyna birer jyldyń júzi bolyp qaldy. Bıylǵy qańtar aıynda ǵana qor 1,2 myń bas iri qara men 3,2 myń bas usaq mal satyp alýǵa jalpy somasy 1,3 mlrd teńgeni quraıtyn 42 nesıe beripti.
Al ótken jyly qor 15,6 mlrd teńge kóleminde 679 ótinimdi qanaǵattandyrǵan. Bólingen qarajat 23,8 myń bas asyl tuqymdy iri qara men 75,4 myń bas usaq mal satyp alýǵa jumsalǵan. Búginde sharýashylyqtarǵa shetelderden 9,3 myń bas iri qara jetkizilgen.
Mysaly, Batys Qazaqstan oblysynda ornalasqan «Arǵymaq» sharýa qojalyǵy Reseıdiń Tambov oblysynda 60 sımmental tuqymdy sıyr satyp aldy. Buǵan deıin sharýashylyqta 100 jylqy jáne edilbaı tuqymynyń 700-ge jýyq qoıy bolǵan. Endi sharýashylyq basshylary tıimdi mal sharýashylyǵyn keńeıtýge nazar aýdardy. Jazǵa qaraı asyl tuqymdy maldan alǵashqy tól alynýǵa tıis.
Sol sııaqty, Aqmola oblysyndaǵy «El-Han» sharýa qojalyǵy Bulandy aýdanyna 100 angýs sıyryn ákeldi. Qojalyqqa 60 sıyr men jańa «Belarýs» traktoryn satyp alýǵa qor qarajaty jumsaldy. Aıta ketý kerek, bul mal «Terra» JShS-nen satyp alynǵan. Atalǵan mal bordaqylaý alańy AQSh-tan amerıkalyq angýstardy ákelip, sapaly jas tól aldy. Qazir asyl tuqymdy mal jergilikti sharýashylyqtarǵa satyla bastady.
– Shetelde mal satyp alǵan sharýashylyqtar memleketten sýbsıdııa alady. Memleket mal basyna ulttyq valıýtaǵa shaqqanda 225 myń teńgeden beredi, – deıdi «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ nesıe departamentiniń dırektory G.Baal. – Memleket tarapynan qoldaýdyń taǵy bir tetigi – sharýashylyqtarǵa buqalardy bordaqylaý alańyna tapsyrǵan kezde tiri salmaǵynyń ár kılogramyna 200 teńgeden sýbsıdııa tólenedi.
«Sybaǵa» baǵdarlamasynyń taǵy bir mańyzdy ereksheligi – kepildikke nesıe qarjysyna satyp alynatyn iri qara mal alynady (kepildik somasynyń 75 paıyzyna deıin).
Búgingi tańda atalǵan qor «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha ótinimderdi qabyldaýdy jalǵastyrýda. Nesıeler 70 mln teńgege deıingi kólemde berilýde. 15 jylǵa deıin beriletin nesıeniń jyldyq syıaqy mólsherlemesi – 4 paıyz.
О́tken jyly Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi maldyń sapalyq sıpattamalaryn ósirý men jetildirýdi, qazaqstandyq et eksportyn ulǵaıtýdy kózdeıtin «Mal sharýashylyǵyn damytýdyń salalyq baǵdarlamasyn» ázirlegeni belgili. Baǵdarlamanyń qarjy operatorlarynyń biri – «Sybaǵa» baǵdarlamasyn iske asyratyn «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ.
Baǵdarlama boıynsha nesıeler asyl tuqymdy iri qara men usaq mal alýǵa, ony ósirýge qajetti negizgi quraldardy satyp alýǵa, sonymen qatar mal ósirýshilerdiń aınalymdyq qarajatyn tolyqtyrýǵa beriledi. Sóıtip fermerler malmen qatar, mashına-traktor parkin jańartyp, qajetti jabdyqtardy, mal azyǵyn satyp alýǵa múmkindik alyp otyr.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»