Áleýmettik qorǵaýdyń naryqtyq úlgisi

Seısenbi, 24 shilde 2012 7:47

Keshe Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginde keńeıtilgen alqa májilisi boldy. Onda Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty baǵdarlamalyq maqalasy sheńberinde áleýmettik-eńbek salasyn damytý mindetteri talqylandy. 

Seısenbi, 24 shilde 2012 7:47

Keshe Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginde keńeıtilgen alqa májilisi boldy. Onda Memleket basshysynyń «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty baǵdarlamalyq maqalasy sheńberinde áleýmettik-eńbek salasyn damytý mindetteri talqylandy. 

Alqa májilisine Memlekettik hatshy Muhtar Qul-Muhammed qa­tysyp, sóz sóıledi. Jıynǵa Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbol Orynbaev qatysty. Má­jiliste sondaı-aq oblystar ákim­deriniń orynbasarlary, mı­nıs­tr­likke qarasty mekemeler men onyń aımaqtardaǵy qury­lym­darynyń basshylary bas qosty.Kún tártibindegi másele boıynsha Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstri Gúlshara Ábdihalyqova baıandama jasady. Memleket basshysynyń keshendi baǵdarlama sıpatyndaǵy maqala­sy­nyń mańyzyna toqtalyp ótken baıandamashy onyń elimizdegi áleý­mettik-ekonomıkalyq máse­le­lerdi sheshýdiń basty baǵyty bo­lýmen qatar, jańa ıdeologııalyq qadam bolyp ta tabylatynyn tilge tıek etti. «Baǵdarlamada mınıstrlikke áleýmettik zańnamanyń jańar­ty­lýy, áleýmettik eńbek qatynas­tary­nyń tıimdiligin qalyp­tas­ty­rý, ómir súrý sapasynyń qazaq­standyq joǵary standartyn be­kitý sekildi naqty mindetter júkteldi», dep atap ótti mınıstr.Aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartysynda Memleket bas­shy­sy­nyń tapsyrmasy boıynsha ázir­len­gen «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy jappaı júzege asyryla bastady. Onyń 2011-2012 jyldarǵa arnalǵan bıýd­je­ti­niń qarjysy 99,7 mlrd. teńgege jetti. Osydan qazirge deıin 51,7 mlrd. teńge qarjy ıgerildi. Bul ýaqyt aralyǵynda elimizde 110 myń adam atalmysh baǵdarlamaǵa qatysýǵa nıet bildirip, áleýmet­tik kelisim-sharttarǵa qol qoıdy. Osy qol qoıǵandar qataryndaǵy   adamdardyń 66,7 paıyzyn ju­mys­syzdar, 29,2 paıyzyn óz bet­terinshe jumyspen aınalysatyndar jáne 4,5 paıyzyn tabysy az sanattaǵylar quraǵan. Bir súı­si­nerligi, baǵdarlamaǵa qatysý­shy­lar­dyń jartysynan astamy, ıaǵnı 57 paıyzy 29 jasqa deıin­giler bolyp otyr.Mınıstr budan keıin baǵ­dar­lamanyń «О́z betimen jumyspen aınalysatyn, jumyssyz jáne tabysy az halyqty oqytý jáne olar­dyń jumysqa ornalasýyna járdemdesý» atty birinshi baǵy­ty boıynsha atqarylyp jatqan jumystardy saralap shyqty. Osy­nyń sheńberinde 80,8 myń adam qatarǵa tartyldy. Olardy kásiptik oqytýdy uıymdas­ty­rý­ǵa respýblıkalyq bıýdjetten 30,9 mlrd. teńge qarjy qa­ral­dy. Bul 442 bilim berý uıy­mymen shart jasasyp, 43,9 myń adamdy ká­sip­tik oqýdan ót­ki­zýge, 30,7 myń adamdy qaıta daıar­laýǵa jáne 5,6 myń adam­nyń biliktiligin art­ty­rýǵa múm­kindik berdi. Jyl­dyń ekinshi jar­tysy bastalǵan qazirgi shaq­ta 46,3 myń adam oqýlaryn aıaqtady.Olardyń shamamen 75 paıyzy jumysqa ornalastyryldy. Bul rette jumysty tyńǵy­lyq­ty at­qa­ryp otyrǵan Ońtústik Qazaqstan, Aqtóbe jáne Atyraý oblystaryn erekshe atap ótýge bolady.Ýaqytsha jumyspen qamtý múm­kindikteri áleýmettik jumys oryndaryn ashý esebinen múmkin boldy, dedi Gúlshara Ábdiha­ly­qova budan ári. Bul úshin jer­gi­lik­ti jerlerde 5 myńnan astam ju­mys berýshimen shart jasalyp, sha­mamen 38 myń adamdy ju­mys­pen qamtýǵa múmkindik beretin áleýmettik áriptestik tetikteri ju­myldyryldy. Áleýmettik ju­mys oryndaryna jumysqa orna­las­tyrylǵan baǵdarlama qa­ty­sýshylaryn jalaqymen sýbsıdııa­laýǵa 2,6 mlrd. teńge jumsaldy. Al jumysqa ornalastyrylǵan baǵ­darlama qatysýshylarynyń or­tasha aılyq jalaqylary 46 myń teńgeni qurady. Esepti ke­zeńde jas­tar praktıkasynyń múmkin­dik­­teri de belsendi paıdalanyldy. Onyń pishininde 26,7 myń jas býyn ókili jumysqa ornalasty.Baıandamada jumyssyzdardy, óz betinshe jumyspen aınalysatyndardy jáne jastardy «naqty ekonomıkaǵa» engizý úshin baǵ­dar­lamanyń «Eńbek resýrstarynyń utqyrlyǵyn arttyrý» dep atalatyn úshinshi baǵyty sheńberinde at­qarylǵan jumystarǵa da aıryq­sha kóńil bólindi. Ol eńbek etýge qabiletti jurtty áleýmettik-eko­no­mıkalyq damý áleýeti tómen qo­nystardan eńbek resýrstaryna qosymsha suranysy qalyptasqan, damý áleýeti joǵary eldi mekenderge kóshýge yntalandyrýdy kóz­deıdi. Osyǵan baılanysty bıyl­ǵy jyldyń ózinde elimizdiń 18 óńi­rinde 1 158 jeke jáne kóp pá­terli úıler salý josparlanǵan. Kúni búginge deıin bul turǵyda 403 úıdiń qurylysy salynyp bitti.Mınıstr G.Ábdihalyqova eńbek qatynastaryn damytý baǵytynda da aıtarlyqtaı aýqymdy jumys­tardyń qolǵa alynǵanyn málim­dedi. О́ziniń sózin osyndaı kóteriń­ki málimdememen aıaqtaǵan mınıstrdiń baıandamasynan keıin sóz tizginin Memlekettik hatshy aldy. Májilis jumysyna ornynda otyryp aralasqan Muhtar Qul-Muhammed baıandamanyń jaq­sy mazmunda jasalǵany, álbette, jaqsy ekenin aıta kelip, onymen qabat jaqsy jumystardyń bol­ǵa­ny budan da jaqsy ekenin aıtyp ótti. «Sizderdiń mınıstrlikteri­ńiz­diń ataýynyń ózi «eńbek» degen sózden bastaý alady, dedi Muh­tar Abraruly. Bul sizderdiń basty jumystaryńyzdyń osy eń­bek­pen baılanysty ekenin bil­di­redi. Sondyqtan eń birinshi eńbek jáne osy eńbekke saı eńbek­aqy­nyń bolýy árdaıym qaper­le­ri­ńiz­de júrýi kerek». Budan ári Mem­lekettik hatshy qazir respýblıka boıynsha jalaqyǵa qaryz dere­gi­niń 1 mlrd. 821 mln. teńge bolyp otyrǵanyn baıandama boıynsha alǵanyn negizge ala otyryp, mun­shalyqty bereshektiń qalaı paıda bolǵanyna nazar aýdardy. Osy­nyń úshten bir bóligin, ıaǵnı 708 mln. teńgesin bir ǵana Almaty oblysy quraıdy. Al halqy barynsha tyǵyz Ońtústik Qazaqstan ob­ly­syndaǵy qaryzdyń mólsheri bu­dan jıyrma eseden astam az, bar bolǵany 35 mln. teńge bolyp otyr.Budan keıin Memlekettik hatshy «Jumyspen qamtý-2020» baǵ­darlamasynyń tórtinshi baǵyty retinde tirkelgen aýyldyq eldi me­kenderdiń ınfraqurylymyn damytý máselesiniń óte oryndy qolǵa alynyp otyrǵan sharýa eke­nine toqtaldy. Osy baǵdarlama boıynsha Shyǵys Qazaqstan oblysyna – 968 mln., Qaraǵandy oblysyna – 946 mln., Qostanaı oblysyna – 699 mln., Pavlodar oblysyna 574 mln. teńge qarjy bólingen. Qazir jyldyń tamyz aıy da kelip jetti, al atalǵan oblystarda jańaǵy qarjyny ıgerý paıyzy «0» degen sıfrdy kór­setip tur. Bizdiń mindetimiz, bul mejelerdi belgilep alý ǵana emes, sol jobalanǵan jumystardy at­qarý úshin bólingen qarjyny ıgerýge de qatysty. Jáne olardy jyldyń sońyna deıin qalaıda bir ıgerip shyǵý mindet emes, negizgi maqsat, aýyldyq jerlerdiń ın­fra­­qurylymy jaqsarýyna serpin berý bolyp tabylady.Memlekettik hatshy baǵdar­la­ma­nyń ekinshi baǵyty boıynsha da aıtarlyqtaı pármendi jumys­tar­dyń atqarylyp jatqanyn aýyzǵa aldy. Aıtalyq, Batys Qazaqstan oblysynda osy baǵyt sheńberinde 1415 joba qolǵa alynypty. Al halqy budan áldeqaıda kóp Qos­ta­naı oblysynda bar-joǵy 2 joba kórinis tapqan. «Sonda bul oblysta mıkrokredıt alýǵa yntaly adamdardyń shynymen bolmaǵany ma?» degen saýal tastady Mem­lekettik hatshy. Álde munyń basqalaı sebepteri bar ma?M.Qul-Muhammed birinshi ba­ǵyttyń quramyna kiretin jastar praktıkasy jóninde de biraz salıqaly oıdyń arqaýyn shıratty. Bul baǵytqa tartylǵan stýdent jastar kúni erteń oqýlaryn bitirgen soń ózderiniń qaıda baryp qyzmet etetinderin aldyn-ala biledi. Osy jónindegi respýblıka aımaqtary boıynsha málimetter­degi birqatar kórsetkishter kóńil toǵaıtady. Máselen, Jambyl oblysynda ol 146 paıyz bolyp tur. Osy arqyly tek osy oblysta ǵana 2 684 adam jumyspen qamtylǵan. Qyzylorda oblysynda da óte jaqsy kórsetkish bar. Munda 2 284 jas jumysqa tartylǵan. Al Astana qalasynda bul deńgeı ne­bá­ri 38 paıyzdan qaıtady. Qury­lysy qarqynmen júrip jatqan jáne oǵan jumys qoly jetpeı jatqan qaladaǵy ahýal, mine, osyndaı. Onymen birdeı stýdenti kóp taǵy bir megapolıs – Almatyda atalmysh mólsher 161 paıyzǵa jetken. Elimizdegi eń joǵary kórsetkish te osy. Munyń bári bul máselege barynsha muqııat jáne zor jaýapkershilikpen qaraýdy talap etedi.Osydan keıin Memlekettik hat­shy minbege kóterilip, alqa má­ji­lisine qatysýshylarǵa arnaǵan sózin bastady.Táýelsizdik jyldary Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazar­baevtyń basshylyǵymen halyqty áleýmettik qorǵaýdyń naryqtyq ekonomıkaǵa saı keletin jańa modeli jasaldy. Zeınetaqy, eń­bek­aqy, járdemaqy mólsheri eselep ósip, elimiz boıynsha myń­daǵan jańa áleýmettik nysandar: mektepter men aýrýhanalar salyndy, dep bastady sózin Muhtar Qul-Muhammed osy oraıda. Elba­sy­nyń jaqynda jarııalanǵan stra­tegııalyq maqalasy elimizdi áleý­mettik jańǵyrtýǵa qol jetkizgen tabystardy ornyqtyryp qana qoımaı, ony odan ári jetildirýge arnalǵan. Sondyqtan áleýmettik salanyń árbir qyzmetkeri osy strategııalyq qujatty tereń meńgerip, ony halyqqa jan-jaqty túsindire bilýi kerek.Budan ári Memlekettik hatshy myna jáıtterge salmaq saldy. Jazǵy demalystardyń qyzyp jatqan qazirgi kezde búgingi alqa májilisiniń ótýiniń ózi Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn jú­zege asyrý jónindegi is-qımyl josparyn tezdetip jasap shyǵý kerektigin bildiredi. Mundaǵy áń­gime shyn máninde Qazaqstannyń tek áleýmettik júıesin jańǵyrtý ǵana emes, sonymen qatar, árbir qazaqstandyqtyń ómir súrý deń­geıin jaqsartýǵa baǵyttalǵan jańa ıdeologııany qalyptastyrý týraly bolyp otyr. Bul qujat­tyń sulbasy men negizi naqtyly adam­ǵa qamqorlyq jasaýǵa ar­nalǵan.Prezıdenttiń atalǵan maqala­daǵy barlyq tapsyrmalary is júzinde sizderdiń mınıstrlikteri­ńizben tikeleı baılanysta, son­dyq­tan árbir áleýmettik ınspektor men eńbek jónindegi ınspektor bul kezeńde osynaý mańyzdy strategııalyq qujattyń naǵyz nasıhatshysy men júzege asyrýshysy bola bilýi kerek, dep bir túıindedi Memlekettik hatshy joǵarydaǵy oılardy.Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaýda qalypta­ǵydan tys qımyl men úlken jaýapkershilik kerek. Bul má­se­lede eshqandaı da naýqanshyldyq pen saltanattylyq oryn almaýy tıis. Úkimet qazirdiń ózinde Elba­synyń atalmysh maqalasynda be­rilgen tapsyrmalardy júzege asy­rýdyń sharalary josparyn jasap qoıdy. Osy oılardy tar­qatyp aıtyp shyqqan M.Qul-Mu­hammed ústimizdegi jylǵy aqpan aıynda bolyp ótken keńeste mınıstrlik basshylyǵyna kásip­odaqtar uıymdary qyzmetin je­tildirý týraly tapsyrma beril­ge­nin jetkizdi. Sol 8 tapsyrmanyń búginde 5-i oryndaldy. Qalǵan 3-in oryndaý 2013 jyldyń sońy­na deıin jalǵasady.  Sóziniń so­ńynda Memlekettik hatshy Elba­synyń 20 tapsyrmasyna oraı mı­nıstrlik aldynda turǵan naqty mindetterge toqtaldy.Májiliste Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Álı Bektaev, Qostanaı oblysy ákimi­niń orynbasary Serik Bektur­ǵanov, Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary Qaırat Aıtýǵanov jáne basqalar shyǵyp sóılep, kún tártibindegi másele boıynsha óz oılaryn ortaǵa saldy.Alqa májilisi qaralǵan másele boıynsha sheshim qabyldady.Serik PIRNAZAR,«Egemen Qazaqstan».Sýretterdi túsirgen  Erlan OMAROV,«Egemen Qazaqstan».