Qýyrshaq teatry dese, eresekterdiń epti saýsaqtarynyń ushynda jippen birge terbelip, balanyń daýysymen erkelep sóıleıtin keıipkerler, ǵajaıyp ertegi álemi ǵana elesteıdi. Biraq munyń erteńgi kúnmen esh qabyspaıtyn eskirgen qasań túsinik ekenin Almaty Qýyrshaq teatry «Ana júregi», «Ana – Jer-ana», «Medeıa» spektaklderin sahnalaýymen dáleldep kele jatyr.
О́zgerip, damyp bara jatqan ómirmen birge qýyrshaq teatrlarynyń da eseıip, úlkender aıtatyn taqyrypty balasynbaı, barlyq jaǵynan ashyp kórsetýge talpynyp jatqanynan jalpaq jurttyń kóbi beıhabar da. Endigi jerde, qýyrshaq teatryn tek balalarǵa ǵana arnalǵan teatr dep esepteıtin bolsaq, qatty qatelesemiz. Qyzyl telpek kıgen qyzdyń oqıǵasy men «Chıpollınodaǵy» kóterilis jasap júretin qyzanaq pen qııarlardyń qyzyǵyna aldanyp qalatyn balanyń azaıyp bara jatqanyn búkil álem moıyndaǵanda, tez taralatyn ol úrdisten qansha tumshalanǵysy kelgenimen, otandyq teatrlar tysqary qala almas edi. Almaty Qýyrshaq teatry «Romeo men Djýlettany» tamashalaýǵa shaqyrǵanda, tańyrqaýymyz «eki ǵashyqtyń mahabbat hıkaıasyn kishkentaı kórermenderge qalaı kórsetpek?» degen oıdan týǵan edi.
Ras, «+18 jas» dep aldyn ala eskertildi. Mahabbatty qýyrshaq tilimen tanystyratyn qoıylymdy kórýge barǵan ár kórermenniń júzinen tas-túıin ishki daıyndyǵy kórinip tur. Árıne mundaı shartty belgi qýyrshaqtar sahnaǵa jalańash shyǵady degendi bildirmese kerek, muny qýyrshaq teatryna eresek kórermen tartý úshin kúrdeli taqyryp usynylady degen eskertýi dep qabyldadyq.
Jalpy, spektaklde jańalyq kóp. Alǵashqysy, spektakldiń shymyldyqsyz ashylǵany boldy. Sahna men zal shekarasyz birigip ketkendikten, ústine ortaǵasyrlyq temir saýyt tárizdes kostıým kıgen negizgi keıipkerler kórermenmen aralasyp birge otyrdy. Osy jańashyl shaǵyn shtrıhtyń ózi aıadaı sahnadan aýqymdy izdenistiń izderi saıraı jóneletininen habar berip tur. Ekinshi jańalyǵy, qos ǵashyqtyń rólin T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń 3-kýrs stýdentteri Ǵalym Amankeldiuly men Saltanat Tórebaıdyń oınaǵany. Ekeýi Qazaqstannyń halyq ártisi Tuńǵyshbaı Jamanqulovtyń shákirtteri ǵana emes, 50-ge jýyq talapker qatysqan irikteý synynan top jaryp shyqqan jas talanttar. Spektakldiń taǵy bir ereksheligi, bir akterdiń ózine birneshe róldiń júktelgeni. Ledı Kapýlettı, Rozalına, Ledı Montekkıdi aktrısa Araı Saqtaǵanova, Lorenso pirádar, Tıbalt, sınor Montekkı, Benvolıo, sınor Kapýlettıdi akter Shoqan Qulnazarov, Merkýsıo, Eskal, Parıs, Baltazar, Benvolıony Maqsat Qamalov minezi de, tabıǵaty da kereǵar keıipkerlerdi bir-birine uqsatpaı, dara daýyspen oınady. Kapýlettı men Montekkı otbasylarynyń ortasyndaǵy máńgi bitispeıtin oqıǵa balalar sahnasy úshin tyń taqyryp bolýymen qatar, oqys áreket, kútpegen sheshimniń kóptigimen tańǵaldyrady. Rejısser spektaklde eki tásildi de utymdy paıdalanady, sahnadaǵy oıyn jandy planda jáne qýyrshaqtar beınesinde qatar júredi. Jandy planda aq kóılek kıgen Djýletta men kirshiksiz sezimin jasyra almaıtyn Romeo, al qalǵan keıipkerlerdiń bári qýyrshaq beınesinde kórinedi. Sahnada dekorasııa ataýlydan eki qaptalǵa ornatylǵan appaq eki qaǵaz qabyrǵa men kóp qyzmet atqaratyn ortadaǵy qara ústel qozǵalmaı-aq búkil oqıǵany óristetip tur.
Romeo men Djýletta osy ýaqytqa deıin barlyq teatrda somdalyp kele jatqan óz beınelerinen kóp aýytqymaıdy – birin-biri kóre almasa tura almaıtyn qushtarlyqtyń, órtenýge shaq, ot-jalyn sezimniń quly. Qaǵaz qabyrǵaǵa shelektelip aıaýsyz shashylyp jatqan qyzyldy-jasyl boıaý men sezimniń mólsherden tys kóptigi qaı zamanda da jarq-jurq etken qandaı tirshilik qalybynda da býyrqanǵan sezim tolastamaıdy degendi tuspaldap turǵandaı.
Spektr sekildi ár alýan boıaý – ómirdiń óz túsi. Mahabbat pen tazalyqtyń sımvoly sekildi sezimniń eń bıigin bastan keship júrgen qos ǵashyq ústindegi appaq kıimderimen bylǵanady dep qoryqpastan alýan boıaýdyń ústine ári-beri aýnap, las keıipke túsýi arqyly aq pen qarasy, jaqsy men jamany ıtjyǵys túsip jatatyn pendelik ómirden biz de alys emespiz, óz qalaýymyzben yrqyna boı aldyramyz, anadan pák týsaq ta, aqyrynda osylaısha kir bolyp bylǵanamyz degendi ısharamen uǵyndyrady. Adam bolyp týylyp, birte-birte pendeliktiń ıirimine túsip, batyp ketý prosesin sahnadan syrttaı tamashalap otyrý tym qorqynyshty. Bala túgili úlken adamnyń ózi jaǵalap baryp syryna áreń boılaıtyn spektakldi sahnalaýdaǵy maqsat ertegini áldeqashan umytqan eresekterge qýyrshaqtar beınesimen óz ómiriniń shyndyǵyn kórsetkisi kelgeni anyq. Tragedııanyń aty – tragedııa, qýyrshaq teatrynyń qoıylymy bolsa da, oqıǵa «heppı endpen» aıaqtalmady. Adam boıyndaǵy qandy kek pen qyzǵanysh, menmendik ǵashyqtardy aınalyp óte almady. Eski kózqaras pen baıyrǵy qoǵamnyń qarym-qatynasyna qarsy shyqqan shyrǵalańǵa toly Romeo men Djýlettanyń oqıǵasy jańa ómirge báribir úlgi bolyp qaldy.
«Romeo men Djýlettanyń» mýzykamen kórkemdelýi – spektakldiń arnaıy sóz etýge turatyn qyry. Jastar súıip tyńdaıtyn Billie Eilish, Inessa Galanteniń sezim tuńǵıyǵyna batyratyn sazdy yrǵaǵy qoıylym mazmunyn arttyra túsken. Spektakldi zamanaýılandyrýda naq osy áýen úlken ról atqarady. Degenmen dál osy saryndas mýzyka D.Jumabaevanyń M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynda qoıǵan «Júregimniń ıesin» ońaı eske salady. Baǵyty, janry eki bólek dúnıeniń «bir qoldan» shyqqanyn ańǵartyp, izdenis qoltańbasynda qaıtalaýǵa urynǵanyn osy áýen ańǵartady.
Drama teatrlarynyń ózi júreksine qolǵa alatyn Shekspırdiń ólmes týyndysyn rejısser D.Jumabaeva qýyrshaqtarǵa laıyqtap qoıǵanda, qııalyn meılinshe samǵatqan. Sahnanyń ólsheýsiz múmkindik alańy ekenin ár teatrdyń spektaklderi dáleldeı bermeıdi. Al munda rejısser sahnalyq etıkany qalasa – saqtaıdy, qalamasa – qasyńdaǵy balaǵa qazaqy tárbıe úlgisimen «kózińdi jumyp otyr» degeniń qalady. Solaı bolsa da, mólsherin biledi. Ne nárse mólsherden aspasa ǵana qabyldanady. Oıy, qııaly erkin rejısser bir jarym saǵattyq spektakl ishinde tyń qadamdarymen Shekspırdi qalaýynsha «tóńkerip» tastady. Uly dramatýrgke bulaısha azý kórsetý óz talantynyń ólshemin biletin, ózine-ózi senimdi rejısserdiń ǵana qolynan keletin dúnıe.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY