Alpaýyt Amerıka úshin strategııalyq mańyzdy áriptes

Alpaýyt Amerıka úshin strategııalyq mańyzdy áriptes

Juma, 3 aqpan 2012 7:55

Elimizde ótken parlamenttik saılaýdan keıingi jańadan jasaqtalǵan Úkimettiń múshesi – Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanovtyń alǵashqy sheteldik sapary muhıt asyp, jumyr jerdiń batys jarty sharyndaǵy alpaýyt el – AQSh-ta ótip jatqandyǵy jaıynda gazetimizdiń ótken sandarynda jazǵan bolatynbyz. Keshe osy eldegi resmı saparyn qorytyndylaǵan qazaqstandyq mınıstr AQSh Memlekettik departamentiniń basshysy Hılları Klıntonmen kezdesti.

Juma, 3 aqpan 2012 7:55

Elimizde ótken parlamenttik saılaýdan keıingi jańadan jasaqtalǵan Úkimettiń múshesi – Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanovtyń alǵashqy sheteldik sapary muhıt asyp, jumyr jerdiń batys jarty sharyndaǵy alpaýyt el – AQSh-ta ótip jatqandyǵy jaıynda gazetimizdiń ótken sandarynda jazǵan bolatynbyz. Keshe osy eldegi resmı saparyn qorytyndylaǵan qazaqstandyq mınıstr AQSh Memlekettik departamentiniń basshysy Hılları Klıntonmen kezdesti. Osyǵan deıin Bonn qala­synda Aýǵanstan máselesine qa­tysty birlese uıymdastyryl­ǵan kon­fe­re­nsııanyń qory­tyn­dysyna sáıkes Vılnıýste ót­ken árip­tes­ter kezdesýinde Aý­ǵan­s­tan­men qatar, aımaqtyq saıa­sat, alda Qazaqstanda bo­la­tyn parlamenttik saılaý áńgime etilgen edi. Sol joly Klınton hanym Qazyhanovqa qańtar aı­ynda AQSh-qa jasalatyn resmı sa­pa­ry barysynda áńgimeni jal­ǵas­tyrýǵa nıet bildirgen bo­latyn.

Árıne, AQSh úshin Qazaq­stannyń mańyzdylyǵy tek mu­naı, gaz, ýran, t.b baǵyttarda ǵana emes, «Úlken Ortalyq Azııa» damýy turǵysynan alyp qaraǵanda da asa ózekti. Bul jerde, sóz joq, atalǵan aımaqtaǵy Qazaqstannyń saıası jáne eko­no­mıkalyq áleýeti qaperde tur­ǵandyqtan, AQSh-tyń elimizge degen qyzyǵýshylyǵy ózgeshe­rek bolatyny da aıan.Osy «Úlken Ortalyq Azııa» damýynda «Jańa Jibek joly» bastamasy úlken ról atqarady. Nátıjesinde, Ortalyq Azııa memleketterimen aımaqtyq ıntegrasııa óristep qana qoımaı, AQSh, Reseı, Qytaı, Úndistan syndy úshinshi oıynshylarǵa qatysty saýda kedergileri aly­nyp tastalmaq. Jáne bul úde­ris­ten halyqaralyq qarjy ıns­tıtýttarynyń da qalys qal­maı­tynyn este ustasaq, bul bú­kil Ortalyq Azııa aımaǵy úshin ekinshi tynys ashatyn, onyń áleýetin arttyratyn qadam ekeni anyq.Aımaq damýy, onyń tynysh­ty­ǵy degende Aýǵanstan máse­le­si únemi aldan shyǵyp oty­ra­dy. Bul rette Qazaq eli 2010 jyly EQYU-ǵa tóraǵalyǵy kezinde kóptegen jumystar atqa­ryp, gýmanıtarlyq kómekten tys, aýǵan jastarynan bilikti mamandar daıarlap shyǵý isin de qolǵa alǵan bolatyn. Osy oraıda, Memdepartamenttegi kezdesýde elimizdiń syrtqy saıasat ve­domstvosynyń basshysy men AQSh Memlekettik hatshysy arasyndaǵy áńgimeniń bir taqyryby Aýǵanstan máselesi bolatyny da kúmán týǵyzbaǵan.Jalpy, Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanov Memlekettik hatshy Hılları Klıtonmen ekijaqty kelissóz bary­syn­da Qazaqstan men AQSh-tyń stra­tegııalyq áriptestikti nyǵaıtýda qol jetkizilgen progreske qana­ǵat­tanýshylyq bildirdi.E.Qazyhanov bizdiń Memleket basshysy Nursultan Nazar­baev­tyń AQSh Prezıdenti Barak Oba­maǵa jaýap joldaýyn tabys etti. Joldaýda sońǵy 20 jylda Qa­zaq­stan men Amerıkanyń taratpaý jáne qarýsyzdaný salalarynda eki el kóshbasshysy qol jetkizgen kelisimge joǵary baǵa beriledi, sondaı-aq, Aýǵanstandy tu­raq­tandyrý men qalpyna keltirý máselelerin qosa alǵanda, birlesken óńirlik jobalardy júzege asyrýdaǵy keń aýqymdy árip­tes­tiktiń mańyzy atap kórsetiledi.Kezdesý kezinde taraptar eki eldiń ózara is-qımylynyń óse túsip otyrǵan deńgeıi men mazmu­nyna tolyqtaı jaýap  beretin eki­jaqty saıası konstıtýsııalardy «Strategııalyq áriptestik jónin­de­gi Qazaqstan-Amerıka komıs­sııa­sy» deńgeıine deıin kóterý tetikterin qaıta qurý týraly sheshim qabyldady. Aýǵanstan boı­ynsha únqatysýdy, demokratııa­lan­dyrýdy, qaýipsizdik jáne ıadrolyq taratpaý, energetıka jáne saýda-sattyq jónindegi stra­tegııalyq basymdyqtardy ny­ǵaıtýǵa jaqyn­dyq taǵy da qýattaldy.Syrtqy saıasat vedom­stvo­larynyń basshylary saıası, saý­da-ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy Qa­zaq­stan-Amerıka yntymaqtasty­ǵy­nyń barlyq keshenin talqy ta­razysyna salyp, energetıkalyq jáne azyq-túlik qaýipsizdigi, biz­diń elimizdiń ekonomıkasyn ǵy­ly­mı-tehnıkalyq koopera­sııa­lar­dy damytý arqyly ártarap­tan­dyrýdy qamtamasyz etý máselelerine basa nazar aýdardy. AQSh budan ári qaraı da Qa­zaqstannyń iri ınvestory jáne saýda áriptesi qatarynda qalý nıetin tanytatyny atap ótildi.Kelissóz barysynda jahan­dyq jáne óńirlik qaýipsizdikti qamtamasyz etý baǵytyndaǵy birikken kúsh-jigerdi qamtamasyz etý jaıyna da basa nazar aýda­ryldy. Sondaı-aq aldaǵy naýryz aıynda Seýlde ótetin Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi ekinshi sammıt aıasynda prezıdentter N.Nazarbaev pen B.Obamanyń kezdesýi de áńgimeniń negizgi arqaýyna aınaldy.Sonymen qatar, Qazaqstan­da­ǵy demokratııany damytý úde­ris­teri týraly da pikir almasyldy. Taraptar kóppartııaly Parlament qurýǵa jol salǵan 2012 jyldyń 15 qańtarynda ótken Parlament Májilisiniń saılaýy­nyń nátıjesi eldi saıası damy­tý­da mańyzdy ilgeri qadam bolǵa­ny­men kelisetinderin bildirdi. Amerıka taraby Qazaqstan Pre­zı­dentiniń Jańaózende saılaý ótkizý týraly sheshimin joǵary baǵalaıtynyn málimdep, sondaǵy qaıǵyly oqıǵalardy ashyq ta móldir zertteýge umtylys tany­ty­latynyna senimdilikterin jetkizdi.Eki el arasyndaǵy resmı, iskerlik, jeke, stýdenttik jáne týrıstik saparlardy jeńildetý maqsatynda jaqyn ýaqytta 5 jyldyq vıza berý týraly kelisimge qatysty dıplomatııalyq notalarmen almasýǵa qaǵıdatty ýaǵdalastyq jasaldy.Syrtqy ister mınıstri men Memlekettik hatshy eki eldiń ýnı­versıtetteri men zertteý ıns­tı­týttary arasyndaǵy ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyqty odan ári keńeıtýdiń perspek­tı­va­lary mol ekenin qanaǵatpen atady.E.Qazyhanov Memleket bas­shy­synyń jaqyndaǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda alǵa qoı­yl­ǵan jańa mindetter týraly egjeı-tegjeıli habardar etip, mu­nyń ekijaqty baılanystardy da­mytýdyń strategııalyq baǵyt­taryna tolyq kóleminde sáıkes keletinin atap kórsetti.Qazaqstandyq mınıstr son­daı-aq birqatar yqpaldy senatorlarmen jáne kongresshilermen kezdesti. Atap aıtqanda, ol se­nator R.Lýgarmen, AQSh О́kil­der palatasy­nyń halyqaralyq qatynastar jónindegi komıteti­niń tóraǵasy I.Ros-Lehtınenmen júzdesip, pikirlesti. Buǵan deıin habarlaǵany­myzdaı, Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosynyń bas­shysy Qurama Shtattardyń basqa da kórnekti qoǵamdyq-saıa­sı qaıratkerlerimen kezdesken bolatyn.Sapar aıasynda brıtanııalyq jazýshy jáne bıograf Djonatan Aıtkenniń «Qazaqstan: sıýrprızder men stereotıpter. Táýel­siz­diktiń 20 jyly» dep atalatyn kitabynyń aǵylshyn tilindegi nus­qasynyń tusaýkeseri uıym­das­tyryldy.Kezdesýden Erjan Hozeuly jaqsy kóńil-kúımen shyqty. Bir­qatar máseleler boıynsha ortaq pikirge kelgen áriptester Seýlde bolatyn ıadrolyq qarýdy taratpaý máselelerine arnalǵan sammıtte Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev pen AQSh Prezıdenti Barak Obamanyń kezdesýine qajetti daıarlyqtardy bastap ketkenin, vızalyq rejimniń de jeńildeıtin bolǵanyn joǵaryda aıttyq (Mınıstrmen sapar jaı­yndaǵy suhbat aldaǵy nómir­ler­diń birinde jarııalanady).Munan soń «Willard» otelinde amerıkalyq beldi-beldi bıznes serkelerimen lanch-kezdesý ótti. Oǵan «AGCO», «Conoco Phillips», «Chevron», «Exxon Mobil», «Sikorcky», «Boeing Compani, «Shell Oil Compani» jáne ózge de kóptegen iri korporasııalar men kompanııalar ókilderi qatysty. Ol bitisimen mınıstrmen «Reu­ters» agenttiginiń tilshileri suh­battasty. Jalpy, bizdiń syrtqy saıasat vedomstvosy basshysynyń osy saparyna amerıkalyq mass-medıanyń yqylasy úlken bol­ǵanyn aıta ketken jón. Aldynda «Wall Street Journal» basy­lymy­nyń jýrnalısimen suhbat ja­ryqqa shyqsa, onan soń «CNN» agenttigindegi áriptesterimiz de Erjan Hozeulymen áńgimelesýge asyqqan edi.Tutastaı alǵanda, E.Qazy­ha­nov­tyń syrtqy saıasat vedom­stvo­synyń basshysy retinde AQSh-qa jasaǵan alǵashqy resmı sapary strategııalyq áriptes­tik­tiń jańa kezeńinde Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy halyqaralyq jáne óńirlik kókeıkesti máse­le­ler­di, sondaı-aq memleket bas­shy­lary deńgeıinde qol jetkizilgen ekijaqty qarym-qatynastar rýhyndaǵy ýaǵdalastyqtardy odan ári ilgeriletý boıynsha is-qımyldardy sapalyq turǵydan jańa satyǵa kóterýge oń yqpal etetini anyq.Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan» – Vashıngtonnan.