Tarıhı tamyry tereńge ketetin qazaq dalasynyń osynaý ıen baılyǵyn dáriptep, onyń jańalyǵyn kórsetýdegi taǵylymdy ómir joly ǵalymnyń týǵanyna 120 jyl tolýyna oraı «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýty, akademık Q.Sátbaevtyń memorıaldyq mýzeıi, «Ǵylym ordasy» uıymdastyrǵan «Q.Sátbaev: QǴA tuńǵysh prezıdenti, ǵylymdy uıymdastyrýshy, kemeńger ǵalym jáne qoǵam qaıratkeri» halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa barysynda keńinen talqylandy.
Ǵalymdy eske alý sharasy Ulttyq ǵylym akademııasy ǵımaratyndaǵy bıýsine gúl shoqtaryn qoıyp, rýhyna taǵzym bildirýmen bastaldy. Ári qaraı Q.Sátbaev memorıaldyq mýzeıi jáne «Ǵylym ordasy» RMK ǵylymı kitaphanasy qorynan alynǵan qundy muraǵatymen tanysýmen jalǵasyn tapty.
Alqaly jıyndy Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory Zııabek Qabyldınov bastap berip, UǴA vıse-perzıdenti aǵa ǵylymı hatshysy Maqsat Qalımoldaev UǴA akademıgi M.Jurynovtyń quttyqtaý sózin oqydy.
Búginde ǵalymnyń atymen atalatyn memorıaldyq mýzeıi UǴA tuńǵysh prezıdenti, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Qanysh Sátbaevtyń ómiri men qyzmeti týraly zertteý jáne osy baǵyttaǵy aǵartýshylyq jumystardy júzege asyryp keledi. Memorıaldyq mýzeı dırektory, Mádenıet qaıratkeri Baqytjamal Aıtmuhambetovanyń aıtýynsha, ǵalymnyń ultqa qyzmet etýdegi júrip ótken joly jastarǵa úlgi-ónege. Ulttyq ǵylymnyń qalyptasýy men damýy jolyndaǵy qıynshylyǵy men ónegeli ómiri jas ǵalymdar úshin tyń taqyryptarǵa bastaǵan dańǵyl jol ispetti. Jádigerlermen únemi tolyqtyrylyp otyratyn mýzeı Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń Qory, Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik mýzeıi, ǵylymı-zertteý ınstıtýttary, Jezqazǵannyń, sondaı-aq basqa da aımaqtyq muraǵattarmen baılanysta jáne de memlekettik-jekeshelik áriptestigi aıasynda zamanaýı jetistikterdi ıgerip keledi.
Geologııalyq barlaý mamandyǵyn ıgergen ǵalymnyń bar ómiri qazaq dalasynyń mıneraldyq resýrstaryn jáne kender geneologııasyn zertteýge baǵyttaldy. Aýyl moldasynan saýat ashqan bolashaq ǵalym taý-ken salasy ǵana emes, ulttyń mádenıetin, tarıhyn, ádebıetin de zertteýge atsalysty. Qanysh Satbaev Ulybrıtanııa saparynda premer-mınıstr Ý.Cherchılldiń «Barlyq qazaqtar siz sııaqty suńǵaq, batyr tulǵaly ma?» degenine «O, joq, Cherchıll myrza, qazaqtardyń ishindegi eń kishisi men, meniń halqym menen de bıik» degen jaýabynyń ult múddesinen týyndaǵanyn bildirse, «Alash» qozǵalysy qaıratkerleriniń is-áreketine únemi qoldaý bildirip júrýi el táýelsizdigi jolyndaǵy qaıratkerlik ustanymyn ańǵartady.
Al Sh.Ýálıhanov jazyp alǵan «Edige» jyrynyń mátinin arab, tatar sózderinen tazartyp, qazaq tiliniń jańa orfografııasy negizine beıimdeýi, Jezqazǵan–Ulytaýdan etnografııalyq muralardy jınaqtap, «Jezqazǵan aýdanyndaǵy kóne zaman eskertkishteri» eńbeginiń jazylýy, qazaq orta mektebiniń tómengi jáne joǵary synyp oqýshylaryna arnalǵan «Algebra» oqýlyǵy, A.Zataevıchtiń «Qazaqtyń 500 áni, kúıi» jınaǵyna qazaq halqynyń mýzykalyq murasynyń injý-marjany bolyp esepteletin 25 ándi oryndap, orys tilinde ǵylymı túsinikteme berýi, t.b. ulttyq muralarymyzǵa beıjaı qaramaǵandyǵyn ańǵartsa kerek-ti.
Akademıktiń ǵylym jolyndaǵy izgilikti murasy týraly Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Búrkitbaı Aıaǵan, Prezıdent arhıvi dırektorynyń orynbasary, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Qaırat Álimǵazınovtyń baıandamasynda keńinen aıtylsa, akademık Ázimhan Satybaldın ǵalymnyń Ulybrıtanııaǵa sapary haqynda oı tolǵady. UǴA akademıgi Dosmuhamed Kishibekov tulǵanyń qamqorlyǵy men adamgershiligi haqynda áńgimelese, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, akademık Qaıdar Aldajumanov Sátbaevtyń ǵylymdy uıymdastyrýdaǵy eren eńbegi retinde qazaq halqy úshin jasap ketken úsh jetistigine toqtaldy: birinshiden, qazaq halqynyń óziniń memlekettiligin qaıtadan qalpyna keltirýi bolsa, ekinshiden, qazaq halqynyń 100 paıyz saýatty ultqa aınalýy jáne úshinshiden, álemdik ǵylymı mekemelerdiń deńgeıindegi Ulttyq ǵylym akademııasyn qurǵandyǵy. Al professor Saǵyndyq Jaýymbaevtyń aıtýynsha, qazirgi otandyq arheologııa ǵylymy japon ǵalymdarymen birlese otyryp, qazaq dalasyndaǵy temir ken oryndarynyń b.z.d. XIII-XIV ǵasyrlarda bolǵanyn dáleldedi. Eger taǵy da 2-3 ret ken oryndary arqyly dáleldense, dúnıe júzi boıynsha qazaq dalasynda eń alǵash ret temir balqytylyp, ken ıgerilgeni moıyndalady.
Konferensııada Qanysh Sátbaevtyń qazaq halqy úshin istegen baǵa jetpes baılyǵy – san qyrly qyzmeti, ǵylymı eńbekterin nasıhattaýǵa oraı arnaıy qarar qabyldandy.
ALMATY