Senbi, 7 shilde 2012 7:31
О́tken ǵasyrdyń alpysynshy jyldarynda, bizdiń bala kezimizde, aýyldaǵy úlkenderdiń qoldaryna sý quıyp, qyzmet qylsaq, olar kóbinese: «О́skende muǵalim bol!» dep bata berýshi edi. О́ıtkeni, ol ýaqytta ustaz bedeli asa joǵary bolatyn… Al, jetpisinshi jyldardan beri qaraı aqsaqaldarymyz jetkinshekterge: «Sýdıa bol!», «Prokýror bol!» deýge kóshti. Mundaı bata «ómirsheń» bolyp shyǵyp, kúni búginge deıin jalǵasyp kele jatqany anyq. Árıne, «Ákim bol!», «Bıznesmen bol!», «Bankır bol!» deýshiler de az emes qazir. «Zamanyna qaraı amaly» degen osy. Qoǵamda rýhanı qundylyqtardyń qadiri ketip, ózimshil psıhologııanyń beleń alyp bara jatqanyna bir mysal bul.
Senbi, 7 shilde 2012 7:31
О́tken ǵasyrdyń alpysynshy jyldarynda, bizdiń bala kezimizde, aýyldaǵy úlkenderdiń qoldaryna sý quıyp, qyzmet qylsaq, olar kóbinese: «О́skende muǵalim bol!» dep bata berýshi edi. О́ıtkeni, ol ýaqytta ustaz bedeli asa joǵary bolatyn… Al, jetpisinshi jyldardan beri qaraı aqsaqaldarymyz jetkinshekterge: «Sýdıa bol!», «Prokýror bol!» deýge kóshti. Mundaı bata «ómirsheń» bolyp shyǵyp, kúni búginge deıin jalǵasyp kele jatqany anyq. Árıne, «Ákim bol!», «Bıznesmen bol!», «Bankır bol!» deýshiler de az emes qazir. «Zamanyna qaraı amaly» degen osy. Qoǵamda rýhanı qundylyqtardyń qadiri ketip, ózimshil psıhologııanyń beleń alyp bara jatqanyna bir mysal bul. Bata bergish úlkenderimiz: «Qara qyldy qaq jaratyn sýdıa bol!» nemese «Ádildikke arasha túsetin prokýror bol!» dep aıtyp jatsa, birsári ǵoı. Kópshiliginiń kókeıindegisi – erteń zańgerlik bilim alyp, sot, prokýratýra organdarynda qyzmet isteseń, qolyńda bal tatıtyn bıligiń bolady, al bal ustaǵan barmaǵyn jalamaı qoımaıdy, jaǵdaıyń jaman bolmaıdy degenge saıady da.
Tamyry tereńde jatqan osyndaı ústem qoǵamdyq pikirdiń yqpalymen búginde zańgerlik bilim alyp shyqqandardyń talaıynyń armany – sýdıa ataný. О́ıtkeni, quqyqtyq memleket qurýǵa umtylys tanytyp jatqan táýelsiz elimizde sýdıanyń mártebesi óte joǵary – aýdandyq sottyń qatardaǵy sýdıasyna deıin Prezıdent Jarlyǵymen taǵaıyndalady. О́zge quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerine qaraǵanda sýdıalardyń eńbekaqysy da joǵarylaý, áleýmettik jeńildikteri de qyzyǵarlyqtaı. Alaıda, budan sýdıalar týraly erteden qalyptasqan kereǵar pikirdiń ózgergeni shamaly. Jurttyń sózine qulaq túrseń, týǵany joq týra bılerden týǵany kóp ımansyz bıler kóp sııaqty. Elbasy «Áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrtý – Qazaqstan damýynyń basty baǵyty» atty Joldaýynda: «Sýdıalar sot tóreligin tek zań men ar-ojdandy basshylyqqa ala otyryp shyǵarýǵa tıis. Sýdıalar jasaǵyn qalyptastyrýdyń tártibin túbegeıli túrde qaıta qaraý qajet», dep atap kórsetken bolatyn. Joǵarǵy Sottan bastap, búkil sot júıesine ózderiniń jaýapkershiligi men biliktiligin artyrý, sóıtip óz jumysyn jetildirý mindetteri qoıyldy. Sýdıalardyń zańdy buzýy jurttyń bárine jarııa etiletindeı tótenshe oqıǵa bolýǵa tıis,» – dep qadap aıtylýy elimizdiń sot júıesiniń qazirgi qalyptasqan jaǵdaıyna berilgen ádil baǵa ekendigi daýsyz.
Osy oraıda Soltústik Qazaqstan oblystyq sotynyń tóraǵasy Nurǵazy Ábdiqanov joǵarydan nusqaý kútip otyrmaı, bolashaq sýdıalar jasaǵyn qalyptastyrý tártibin jetildirý maqsatymen qoǵamdyq keńes qurý jóninde elimizde alǵashqy bolyp, ıgi bastama kóterdi. Onyń quramyna Qyzyljar óńirine tanymal tulǵalar – burynǵy májilismender Ivan Chırkalın men Raısa Polıshýk, belgili jýrnalıster Záýre Jumalıeva men Halııa Joldaspaeva, Petropavl qalasynyń qurmetti azamaty Ravıl Rıazapov, jergilikti máslıhattardyń depýtattary, úkimettik emes uıymdardyń jetekshileri men ókilderi engizildi. Qoǵamdyq keńes alǵashqy otyrysynda-aq Soltústik Qazaqstan oblysy men basqa óńirlerdegi birneshe sýdıalyq bos oryndardan úmitker mamandardyń kandıdatýralaryn egjeı-tegjeıli talqylady. Májilis zalyna ımene kirgen, búginginiń bıi bolýdy kóksegen 13 zańgerdiń bárine alýan saýaldar qoıylyp, bilimimen qosa adamgershilik qasıeti, parasat-paıymy jan-jaqty tarazylandy. «Alýan-alýan júırik bar áline qaraı shabatyn» demekshi, synaqqa túskenderdiń bári de óz daıyndyqtarynyń deńgeıin laıyqty kórsetkenderimen, keńes múshelerine aıryqsha unaǵandary da bar. Olardyń arasynda, ásirese, qyzyljarlyqtar qurmetine bólengen áıgili zańger ákesiniń jolyn qýǵan, mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sot keńsesiniń meńgerýshisi Dáýren Qaıratuly, úsh tilge jetik, oblystyq sot keńsesi meńgerýshisiniń orynbasary Zafarbek Qunııazov, jas ta bolsa, tájirıbeli maman ekendigi ańǵarylǵan Tańat Smaǵulov, oblystyq advokattar alqasynyń advokaty Álııa Jumabaeva, sottalǵandar quqyǵyn qorǵaýmen aınalysyp júrgen zań magıstri Elvıra Orazymbetova esimderi erekshe ataldy.
– Sýdıalar qataryna kezdeısoq, joǵary senim bildirýge moraldyq quqyǵy joq, laıyqsyz adamdar ótip ketpeýi úshin osyndaı «qoǵamdyq súzginiń» bolǵany jón dep bilemin. Sizderdi soltústikqazaqstandyqtar jaqsy biledi. Sizder de óz jerlesterińiz jaıly habardarsyzdar. Sondyqtan, ózara senim ahýalyn týǵyzyp, ekijaqty baılanys ornatý arqyly bolashaq sýdıalardy irikteý isin birlesip jetildire túsemiz dep oılaımyn, – dedi Nurǵazy Ábdiqanov qoǵamdyq keńes múshelerimen ózara pikir alysý barysynda.
Bul joly esimderi oblystyq gazetterde kúni buryn jarııalanǵan sýdıalyqtan úmitkerlerdiń eshqaısysy týraly teris aqparat túspegendikten, olardyń bárin de irikteýdiń ekinshi kezeńine jiberý jaıly sheshim biraýyzdan qabyldandy. Meni taǵy bir súıintken jáıt: bolashaqta sýdıa bolýdy maqsat etken qazaq jastarynyń bári de óz ana tilderin biletindigi.
Soltústik Qazaqstan oblystyq sotyna Nurǵazy Ábdiqanov tóraǵalyq etkeli beri oqys jáıttar týraly estigen joqpyz. Sirá, jergilikti sot bıliginiń basyna týǵany joq týra bı kelgen bolar. Nurǵazy Ábenulynyń oblystyq sot janynan bolashaq sýdıalardy irikteýmen aınalysatyn qoǵamdyq keńes qurý jónindegi bastamasy da sony ańǵartyp turǵan sııaqty.
Káribaı MUSYRMAN, «Qyzyljar aqparat» JShS dırektory- bas redaktory, Soltústik Qazaqstan oblystyq
sot janyndaǵy qoǵamdyq keńestiń múshesi.