Kólik salasy qaýipsiz bolsyn desek

Seısenbi, 21 tamyz 2012 7:23

Bas kólik prokýratýrasy 2012 jyldyń birinshi toq­sa­nyn­da belgili bir jumystar atqardy, atap aıtqanda, qabyldanǵan uıymdastyrý-praktıkalyq sha­ra­lar qadaǵalaýdyń barlyq salalary boıynsha jumysty jan­dandyrýǵa jaǵdaı jasady.Prokýrorlar problemaly aı­maqtar men oryn alýy múmkin qaterlerdi barynsha qamtýǵa, aqparattyq-taldaý jáne boljaý jumystarynyń sapasyn art­tyrýǵa tyrysty. Sonymen birge, kúsheıip turǵan terrorızm men ekstremızm qaterin eskerip qa­daǵalaýshylyq qyzmette kólik nysandarynyń qorǵalýy máse­le­­sine basymdyq berildi.

Seısenbi, 21 tamyz 2012 7:23

Bas kólik prokýratýrasy 2012 jyldyń birinshi toq­sa­nyn­da belgili bir jumystar atqardy, atap aıtqanda, qabyldanǵan uıymdastyrý-praktıkalyq sha­ra­lar qadaǵalaýdyń barlyq salalary boıynsha jumysty jan­dandyrýǵa jaǵdaı jasady.Prokýrorlar problemaly aı­maqtar men oryn alýy múmkin qaterlerdi barynsha qamtýǵa, aqparattyq-taldaý jáne boljaý jumystarynyń sapasyn art­tyrýǵa tyrysty. Sonymen birge, kúsheıip turǵan terrorızm men ekstremızm qaterin eskerip qa­daǵalaýshylyq qyzmette kólik nysandarynyń qorǵalýy máse­le­­sine basymdyq berildi.

Osy saladaǵy ahýalǵa taldaý jasaý jáne halyqaralyq táji­rıbeni paıymdaý kólik qaýip­sizdigi máselelerin tıisti norma­tıvtik quqyqtyq retteýdiń joq­tyǵyna baılanysty eleýli kem­shilikterdiń betin ashty. Máse­len, kúzettiń jetimsizdigi, vokzaldar men ózge de kólik nysan­darynyń tehnıkalyq nashar qam­tamasyz etilýi lańkestikke qarsy jumysty tıimdi júrgizýge aıtarlyqtaı kedergiler keltire­di. Osy oraıda Reseıde 2010 jyl­dan bastap halyqtyń kólik­tegi qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi keshendi baǵdarlama­nyń kúshine engendigi nazar aýda­rýǵa turarlyq tájirıbe. Baǵdar­lamalyq qujattar qabyldaýdyń syrtynda, «Birqatar zańnamalyq aktilerge kólik qaýipsizdigin qam­tamasyz etý máseleleri boıynsha tolyqtyrýlar men ózge­rister en­gizý týraly» zań jobasyn ázir­leý isin de jedeldetý qajet.Eger kóliktiń negizgi túrle­rindegi qaýipsizdik máselesine keler bolsaq, munda burynǵy­syn­sha moraldyq turǵyda eskirgen jyljymaly quramdy, jol tehnıkalaryn paıdalaný, qurylǵy­lardyń tozýy, eskirgen jóndeý tehnologııalaryn paıdalaný ne­gizgi qaýip-qaterler bolyp tabylady. Vagondar men lokomotıvter jóndeıtin zaýyttardyń ashyl­ǵanyna, magıstraldyq je­lilerge jóndeý jumystarynyń júrgizilgenine qaramastan jaq­sarý jaǵyna qaraı eleýli ózge­rister ázirge baıqalar emes. Má­selen, birinshi jartyjyldyqta temir joldaǵy qaýipsizdiktiń buzylýy 26 paıyzdy, onyń ishin­de, kemshilikter 19 paıyzdy qu­ra­dy. Ústimizdegi jyldyń ekin­shi toqsanynda júrgizilgen tekserýler qorytyndysy boıynsha ǵana ókiletti organ da, ulttyq tasymaldaýshy da esepke alma­ǵan qaýipsizdik jaǵdaıy burma­la­­­nýy­nyń 50 deregi anyqtaldy. Qadaǵalaý aktileri boıynsha 61 birliktegi jyljymaly quram, onyń ishinde, 25 lokomotıv pen 30 vagondy paıdalanýǵa tyıym salynyp, magıstraldy jáne stansalyq joldardyń jekelegen ýchaskelerinde jyldamdyqqa shek­teýler qoıyldy.Halyqtyń jaraqattaný jaǵ­daılaryn azaıtýǵa baǵyttalǵan «Bolat magıstraldardaǵy qa­ýip­siz ómir» tujyrymdamasyn júze­ge asyrýdyń aldyn-ala shy­ǵaryl­ǵan málimetteri de belgili bolyp otyr. Jyl saıyn magıstraldy jelilerde 100-den as­tam adam jaraqattar alady, sonymen birge sońǵy kezderi tur­ǵyndardyń ja­raqattaný jaǵ­da­ıy­nyń óse tús­kendigi de baı­qa­lyp otyr. Ásirese, jylma-jyl poıyz astyna túsip qaza taýyp jatqan balalar ja­raqattanýy aıryqsha alańdaýshy­lyq týǵyzady.Bul másele Kólik jáne kommýnıkasııalar mınıstrligi, Jol polısııasy komıteti jáne «QTJ» UK» AQ basshylarynyń qatysýymen Quqyq qorǵaý or­gandarynyń úılestirý keńesinde qaralyp, azamattardyń jaraqat alý faktilerin azaıtý úshin naqtyly sheshimder qalyptas­tyryldy. Qabyldanǵan sharalar nátıjesinde «QTJ» AQ temir joldardyń neǵurlym qaýipti degen ýchaskelerin qorshaýǵa, sol sııaqty 184 ótpe joldardy shlagbaým ornatyp jáne kezekshi beketter qoıyp kúzetiletin kate­gorııaǵa kóshirýge  1,3 mıllıard teńge bóldi. Sonymen qatar, bú­ginde jaıaý júrginshiler úshin temir joldar arqyly 209 tóse­nish tóselip, 486 eskertý belgi­leri jańartyldy.Azamattyq avıasııa salasynda da avıasııalyq oqıǵalar sa­ny­nyń ósýi baıqalýda. О́kiletti organnyń qanaǵattanǵysyz ju­mysy saldarynan azamattyq avıasııada oryn alǵan júıelik problemalar sheshimin taba almaı keledi. Úkimettiń Eýroodaq elderine ushýǵa tyıym salynǵan otandyq áýe tasymaldaýshylardy «qara tizimnen» shyǵarý jóninde qarastyrǵan sharalary oryndalmaı otyr.Azamattyq avıasııa salasynda oryn alǵan problemalar jóninde bizdiń bastamamyz boıynsha Bas prokýratýra Memleket basshysy men Premer-Mınıstrge habarlady.Temir jol kóligimen tasymaldanatyn ekonomıkalyq kontrabandany anyqtaý jónindegi jumystardy belsendi júrgizý turǵysynda syrtqy ekonomıka­lyq qyzmet sýbektileriniń «Dos­­­­tyq» temir jol ótpesi ar­qy­ly tasymaldanatyn taýarlaryna kún saıyn monıtorıng júrgiziledi. Osyndaı mehanızm boıynsha taýardy naqty dekla­rasııalamaǵan 16 fakti anyqta­lyp, olar boıynsha 2 qylmys­tyq is, 5 ákimshilik quqyq buzý­shylyq týraly is qozǵaldy, 1 materıal Bas prokýratýraǵa jibe­rildi. Qalǵan derekter boıynsha tergeý jumystary júrgizilýde.Bútindeı alǵanda, kólik prokýrorlary ekonomıkalyq kontrabanda faktileri boıynsha 7 qylmystyq is qozǵady. Almaty qalasynda Irannan engiziletin taýardy naqty deklarasııalamaý jolymen paıdaǵa asyryp otyr­ǵan ekonomıkalyq kontraban­danyń jaqsy jolǵa qoıylǵan qylmystyq shemasy anyqtaldy.Bizdiń keden salasyndaǵy qa­daǵalaý aktilerimiz boıynsha memleket bıýdjetine 1,7 mıllıard teńgeden astam qarjy tústi. Bul jumys ár kezde de bizdiń turaqty baqylaýymyzda tur.Azamattardyń konstıtýsııa­lyq quqyqtaryn qorǵaý kólik prokýrorlarynyń kókeıkesti mindetteriniń biri bolyp qalyp otyr. Sondyqtan da, eńbek sa­lasyndaǵy áleýmettik problema­larǵa turaqty túrde monıtorıng júrgiziledi. Osylaısha, 34838 adamnyń konstıtýsııalyq qu­qyq­tary qorǵalyp, 3 mıllıard teńgeden asatyn eńbekaqy boıynsha boryshtar joıyldy.«Aral boıyndaǵy ekologııa­lyq apat saldarynan zardap shekken azamattardy áleýmettik qorǵaý týraly» zańda qarasty­rylǵan áleýmettik tólemderdiń tólenýin qamtamasyz etý boıynsha maqsatty jumystar júrgi­zildi. Ekologııalyq koeffı­sıentti durys qoldanbaý saldarynan tek «QTJ» AQ pen onyń affılırlengen kásiporyndary ǵana 2009-2010 jyldary 19 jumyskerge eńbekaqyny kem tólegen. Bas kólik prokýra­týrasynyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi atyna túsirgen usynysy boıynsha atalǵan jumyskerlerge 3 mıl­­lıard 133 mıllıon teńge qaıta esepteldi.Bas kólik prokýratýrasy ká­sip­kerlik qyzmetke kedergi kel­tirý faktilerin anyqtaýda da bel­gili bir jumystar júrgizýde. Máselen, ústimizdegi jyly Shym­­kent stansasynda jelilik ishki ister ýchaskesi qyzmetkeri tarapynan «Qoıma» JShS-niń qyzmetine kedergi keltirý deregi anyqtaldy. Ol boıynsha qyl­mys­tyq is qozǵalyp, nátıje­sinde toqtatyp qoıylǵan va­gondardyń qozǵalysyna ruqsat berildi. Al burmalaýshylyqqa barǵan qyzmetkerler tártiptik jaýapkershilikke tartyldy. Bul sııaqty mysaldardy kóptep keltirýge bolady.Metropolıtende zańnamalar­dyń qoldanylýyna baqylaý jasaý kólik prokýratýrasy organdary úshin tyń is bolyp otyr. Ekinshi toqsanda osy saladaǵy zańdylyq jaǵdaıyna júrgizil­gen taldaýlar Kólik jáne kommýnıkasııalar mınıstrliginiń metropolıten qyzmetin retteıtin normatıvtik quqyqtyq aktiler ázirleý jónindegi óz qyzmetterin  tıisti deńgeıde atqarmaıtynyn kórsetti. Máselen, metrodaǵy qozǵalys qaýipsizdigin, onyń ishinde paıdalaný, qyzmet kór­setý men kóliktiń atalǵan túrin jóndeý tártibin retteıtin nor­matıvtik quqyqtyq bazalar múl­de joq. Osyǵan oraı biz oryn alǵan olqylyqtardy joıý jó­nin­de usynys jobasyn ázirledik.Qoryta aıtqanda, kólik prokýratýrasy organdary óz mindet­terin ár kezde de talap turǵy­synda atqarýǵa daıyn.

Ybyraı TILEÝǴALIEV,Bas kólik prokýrory, aǵa ádilet keńesshisi.