Joǵalǵan mıllıondar

Juma, 14 qyrkúıek 2012 7:41

О́kpeli oralman jáne muń-muqtaj arqalaǵan jigit

«Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Maqta­aral aýdany turǵyndarynyń muń-muqtajy­nan habardar etkisi kelgen» hat ıesi Qahar­baı Isaevpen Atakenttegi avtobekette kezdesýge ýaǵdalastyq. Atalǵan jerge sál erterek kelip, bir-birimizdi taýyp alýǵa qolaılyraq deıtindeı oryn qarastyrdym. Qoldan jasalǵan ústelde qos tizesin ýqalap otyrǵan jigit aǵasynan «Kóke, myna jer qalaı atalady?» dep suradym. «Shymkentke ketetin tak­sıler turatyn jer, sizge taksı kerek pe?». Men basymdy shaıqadym.

Juma, 14 qyrkúıek 2012 7:41

О́kpeli oralman jáne muń-muqtaj arqalaǵan jigit

«Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Maqta­aral aýdany turǵyndarynyń muń-muqtajy­nan habardar etkisi kelgen» hat ıesi Qahar­baı Isaevpen Atakenttegi avtobekette kezdesýge ýaǵdalastyq. Atalǵan jerge sál erterek kelip, bir-birimizdi taýyp alýǵa qolaılyraq deıtindeı oryn qarastyrdym. Qoldan jasalǵan ústelde qos tizesin ýqalap otyrǵan jigit aǵasynan «Kóke, myna jer qalaı atalady?» dep suradym. «Shymkentke ketetin tak­sıler turatyn jer, sizge taksı kerek pe?». Men basymdy shaıqadym.

Sálden keıin shaǵyndaý qytaı dorbasyn ıyǵyna ilip alǵan uzyn-tura sary jigit janyma kelip, «Som alasyz ba?»  dep sybyrlady. Alǵashynda túsinbeı qaldym. Dorba ishinen alyp shyqqan ózbektiń qunsyzdanyp bitken somyn kórsetkende baryp, álgi jigittiń ne aıtyp turǵanyn shamaladym da, oǵan da basymdy shaıqadym.Qym-qýyt tirshilik. Qaınaǵan ómir. Nópir jurt. Álde tájik, álde ózbek, buıra shashyn shań basqan, sharshańqy júzdi jasamystaý kisi syrlasqysy kelgen syńaı tanytyp: «Keshe túnde bir tonna tórt júz kılo maqta tapsyrdym. О́zimizdiń tarazymen ólshegende eki tonna bolatyn, al zaýyttyń tarazysynda jańaǵydaı salmaqty kórsetti».Onyń áńgime aıtqysy kelip turǵanyn baıqadym da, «al seniń esebińdegi alty júz kılo qaıda ketti?»  dep suradym.– Maqta zaýyttardyń bári solaı, jemese ishteri kebedi. Onyń ústine maqtanyń ár tonnasyna alpys myń teńgeden ǵana beredi. Paıda tappaı-aq tek ketken shyǵyndardyń ózin óteý úshin ǵana bir tonna maqta toqsan myń teńge bolý kerek…Áńgimemizdi Qaharbaıdyń telefon qońyraýy bólip jiberdi.Aryz ıesiniń aq «Aýdıinde» kele jatyp, álgi qasqaǵym sáttegi kezdesken taksıshi ji­git, ala dorba arqalaǵan «valıýtchık», eńbegi sor bolǵan maqtakesh týraly Qaharbaıǵa aıtyp berdim.– E-e, Sháke, árkimniń óz kásibi bar, sodan tabar násibi bar. Bári de tirshiliktiń qamy ǵoı. Meniń de solar sııaqty óz kásibim bar.– Kásibiń týraly aıta otyr.– Men osydan biraz ýaqyt buryn ınsýlt alyp, sodan jumysty qoıdym. Búgingi kúni qolyma qalam alyp, aýdan jurtynyń muń-muqtajyn joǵarǵy jaqqa jetkizýmen aınalysamyn. Seniń qolyńdaǵy tekserip kelgen aryzdaǵy birinshi másele Atakenttegi or­talyq emhananyń bas dárigeri Egemberdıev Aıazbekke qatysty ekeninen habaryń bar ǵoı…Qaharbaıdyń hatynan úzindi: «Elbasy­myz­dyń salıqaly saıasatynyń arqasynda Qazaqstan ýaqytynda túrli sebeptermen shetel asyp, shar tarapqa shashyrap ketken qazaq halqyn bir týdyń astyna shaqyryp, olarǵa qamqorlyq kórsetip keledi. Biraq jergilikti jerlerdegi keıbir basshylar Elbasy saıasatyna qaıshy áreketterge baryp, shetel asyp kelgen qandastarymyzǵa qysym kórsetýde. Dálirek aıtqanda, Maqtaaral aýdany­nyń Atakent aýylynda turatyn О́zbekstan Respýblıkasynda týylǵan, qazirgi tańda Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty, naǵashym Jumataev Aǵaıdardyń Atakent ortalyq emhanasynyń bas dárigeri Egemberdıev Aıazbekten kórgen qorlyǵy jaıly jazylady. Ol kisi jýyrda densaýlyǵy syr bergen soń, Atakentte ornalasqan ortalyq emhanaǵa kempiri jáne nemere qyzynyń súıemeldeýimen baryp, emhananyń bas dári­geri Egemberdıev Aıazbekke jolyǵyp, medı­sınalyq kómek berýin ótingen. Biraq naǵa­shyma ortalyq emhananyń bas dárigeri «esh­qandaı kómek bermeımin, qaıda barsań bar, kimge aryzdansań aryzdan» dep aıtypty. Naǵashym sońynda «Aınalaıyn osy em­hanaǵa áreń degende jetken edim. Tym bolmasa, úıime jedel járdem kóligimen jet­kizshi, kómegiń sol bolsyn» dep ótinipti. О́ki­nishke qaraı bas dáriger naǵashyma mansabyn asyra paıdalanyp «Shyq bólmemnen. Qalaı kelseń, solaı ketesiń» dep daýys kóterip, jekirip bólmesinen shyǵaryp jiberipti. Naǵashymnyń kóńil-kúıi bolmaı maǵan aıt­qa­ny «Ýaqytynda jat jerde qysym kór­dik». «О́zge elde sultan bolǵansha, óz elińde ultan bol» degen ata-babalarymyz. Men de aǵaıyn, týǵan-týystarymdy jıyp elge baraıyq dep, aqyl-keńesimdi aıtyp, kósh bas­tap 80-ge jýyq otbasy osy Atakentke qonys aýdarǵan edik. Al, elim dep eńirep kelgendegi kórgen kúnimiz osy», – dep muńaıdy. Bul 78 jastaǵy qarttyń sózi.Naǵashymnyń osy sózderinen keıin Atakentte ornalasqan emhananyń bas dárigeri Egemberdıev Aıazbekke baryp, jolyǵyp na­ǵashymnyń jaǵdaıyn tolyǵymen túsindirip, kómek berýin suraýdy jón kórdim. Biraq bas dáriger meniń aıtqan sózderime mán bermedi. Men sózimniń sońynda «Tym bolmasa ýchas­kelik dárigerdi jiberińizshi, qandaı dári-dármek kerek ekenin jazyp bersin, dári­ha­nadan ózimniń aqshama satyp alyp beremin» dep te ótindim. О́kinishke qaraı, bas dáriger maǵan da daýys kóterip «eshqandaı da dári­ger jibermeımin ótkende ol shaldyń ózine de, baratyn jerińe bar dep aıtyp jiber­genmin. Sen de baratyn jerińe bara ber. Ol adamnyń densaýlyǵyn tekserýge dáriger bylaı tursyn jaı feldsher de jibermeımin. Men olardy О́zbekstannan kóship kel dep shaqyrǵanym joq. Kim shaqyrsa, sol adamnan kómek surasyn. Men oralmandar úshin basymdy aýyrtatyn jerim joq. Sen de shyq bólmemnen», dep aı-shaıǵa qaramastan meni de ıt talaǵandaı etip shyǵaryp jiberdi». (Hat mátini túpnusqada berildi – Sh.Á.)Áýeli Qaharbaı ekeýmiz onyń naǵashysy, oralman Jumataev Aǵaıdar aqsaqaldyń úıine bardyq. «Biri kem seksenge keldim» dep otyrǵan qarııa eshqandaı aryz-shaǵym, qorlyq-zorlyq týraly áńgime aıtqan joq. Qaharbaıdyń «naǵashy, myna jigit sizdiń aryzyńyz boıynsha kelip otyr» degen sózine, «Dur-e-es», dedi de únsiz jata berdi. Qolaısyz kezdesýden qysyldy ma, Qaharbaı maǵan qaraı bir ym jasady da esikke bettedi.Aryz ıesiniń aq «Aýdıi» endi Sarqyrama eldi mekenin betke aldy. «Myna seniń qolyńdaǵy aryzda aıtylyp otyrǵan ekinshi másele qurdymǵa ketken mıllıondar týraly ekenin bilesiń ǵoı…»Qaharbaıdyń hatynan úzindi: «Meniń aýyz sý júıelerin jóndeýge bólingen memleket qarajaty maqsatsyz jumsalǵany, jón­deý jumystary sapasyz júrgizilgendigi jaıly Úkimet basshylaryna, quzyrly organ­darǵa, jáne de «Qazaqstan» ulttyq tele­ar­naǵa jazylǵan ótinish hattarymnan nátıje bolmaı tur. Dálirek aıtqanda, «Qyzylqum» aýyl okrýginiń Sarqyrama eldi mekeniniń turǵyndaryn taza aýyz sý berý maqsatynda aýdandyq bıýdjetten 2010 jylǵa 32 830 000 teńge qarastyrylǵan. Bul qarjyny «Ulas» JShS tolyǵymen ıgerip, Sarqyrama eldi mekeninen qudyq (drenaj) burǵylap sý shyǵarǵan. О́kinishke qaraı, qudyqtan shyq­qan sý ashy, halyq aýyz sý úshin qoldanýǵa jaramsyz boldy. Biraq bul atqarylǵan jumysty qabyldaǵan komıssııa sýdy jaramdy dep kórsetip qol qoıǵan. Bul jóninde aýdandyq sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qadaǵalaý bólimi sýdy ishýge jaramdy degen hattama toltyryp qorytyndy bergen. Men bul jóninde quzyrly organdarǵa shaǵym­danǵannan soń, aýdandyq sanıtarlyq-epıde­mıologııalyq qadaǵalaý bólimi atalǵan eldi-mekenniń aýyz sýy ishýge jaramsyz dep, qaıta qorytyndy berýge májbúr boldy. Endigi jerde, Sarqyrama eldi mekenine taza aýyz sý úshin qaıta qarjy qarastyrylmaıdy eken. Al, 32 830 000 teńge bosqa ketti». (Hat mátini túpnusqada berildi – Sh.Á.)Qaharbaı ekeýmiz Maqtaaral aýdanynyń ortalyǵy Jetisaıǵa keldik. Osy jerde Atakent emhanasynyń bas dárigeri Aıazbek Egemberdıev myrzamen kezdestik.– Qaharbaı Isaevtyń bul aryzy boıynsha sizden buryn da birneshe tekserýge jaýap bergen bolatynbyz, – dedi Aıazbek Egemberdıev, – men oralman aqsaqalǵa eshqandaı qorlyq kórsetpedim. Olaı etýge meniń moraldyq quqym da joq. Máseleniń astary basqada dep bilemin. Bas dárigerlik qyzmetke taǵaıyndalǵan kezimde qabyldaýyma bir kisi keldi. Áýeli quttyqtady. Sodan keıin ózin tanystyryp, «men Qaharbaı Isaev degen bolamyn» dedi. Sodan keıin bir kisiniń aty-jónin aıtyp, medbıke qyzmetine qabyl­daýym­dy surady. Biraq, shynyn aıtqanda, ondaı múmkinshilik joq edi. Men sony aıttym. Qaharbaı Isaev ókpelep ketkendeı boldy. Meniń ústimnen jazylyp jatqan aryz-shaǵymdardyń negizi sol kezden bastaý alatyn sııaqty. Sizge deıingi Densaýlyq saqtaý mınıstrligi medısınalyq jáne far­ma­sevtıkalyq qyzmetti baqylaý komıtetiniń Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha depar­ta­menti­nen tekserý kelip, sol tekserýdiń qorytyndysy da shyqty…Qaharbaı Isaevtyń hatyndaǵy ekinshi másele boıynsha Maqtaaral aýdany ákiminiń orynbasary B.Asanov bylaısha túsinik berdi: « 2010 jyly Maqtaaral aýdanynda sý nysandary boıynsha oblystyq bıýdjet esebinen Qyzylqum aýyldyq okrýgi Kırov eldi mekeninde sý alǵysh ǵımarattaryn salý nysany boıynsha 27.05.2010 jyly №12g hattamasyna sáıkes memlekettik satyp alý konkýrsynyń jeńimpazy «Ulas» JShS atandy. Nysan qurylysyna 32,830 mln. teńge bólinip, tolyǵymen ıgerildi. Nysan 2010 jyldyń 13 jeltoqsanynda aýdan ákiminiń №1098 qaýlysymen «Maqtaaral-servıs» MKK balansyna paıdalanýǵa berildi. Alaıda, nysan boıynsha qazirgi tańda ashy sý shyǵýyna baılanysty, nysanǵa «Omega» sý tazartqysh qondyrǵysy ornatylyp, halyqqa taza aýyz sý berilip otyr.Maqtaaral aýdanynda jerasty qoınaýy OQO gıdrogeologııalyq ekspedısııasy 1980-1981 jyldary zerttegen jáne sý qoryn paıdalaný merzimi qazirgi tańda aıaqtalǵan. Sol sebepti, aldaǵy ýaqytta aýyz sý nysan­dary­nyń qurylysy barysynda sapaly aýyz sýǵa qol jetkizý maqsatynda, joǵary turǵan laýazymdy tulǵalarǵa birneshe ret usynys berilgen. Nátıjesinde, jerasty sý qor­laryna izdeý-barlaý jáne onyń qorlaryn anyqtaý jumystary respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrylyp, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń Geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný ko­mıteti tarapynan qarjy bólinip, 2012 jyly Golodnostep jergilikti sý qorynyń Ilıch, Slavıanka, Jetisaı jáne Kırovskoe ýchas­kelerine jerasty sý qoryn paıdalanýdy qaıta baǵalaý maqsatynda, jobalaý-smeta­lyq qujattama ázirlendi. 2012 jyly Golodnostep jergilikti sý qorynyń Jetisaı ýchas­kesine jerasty sý qoryn paıdalanýdy qaıta baǵalaý jumystary bastalyp, 2013 jyldyń IV toqsanynda aıaqtalý josparlanýda».

SО́Z SOŃY nemese, «Ismaılovtan jaýap kútemin»Qaharbaı Isaevtyń bas dáriger A.Egemberdıevke taqqan kinásine de, Aıazbek myrzanyń oǵan qarsy ýájine de tarazy bolýdan aýlaqpyz. Onyń sebebi de túsinikti. Al Qaharbaıdyń kóterip otyrǵan ekinshi máselesi týraly áńgime basqa. Qurdymǵa ketken 32 mıllıon 830 myń teńgeniń suraýy kimnen? Aqsha jumsaldy, soǵan oraı jumys ta isteldi. Biraq, kórip otyrǵanymyzdaı nátıje joq. Quqyq tilimen aıtar bolsaq, qylmys bar, qylmysker joq.Bizben qoshtasar kezde aryz ıesi qoly­myz­ǵa bir japyraq qaǵaz usyndy. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi medısınalyq jáne far­ma­sevtıkalyq qyzmetti baqylaý komıtetiniń OQO boıynsha departamentiniń dırektory L.Qashqymbaevanyń Qaharbaıǵa haty. Onda bylaı delingen: «Aryzyńyzda kórsetilgen «Maqtaaral aýdandyq Atakent emhanasy» MKQK-niń bas dárigeri tarapynan kemshi­lik­ter rastaldy, atap aıtqanda QR 18.09.2009 j. №193-IV «Halyq densaýlyǵy jáne densaý­lyq saqtaý júıesi týraly» Kodeksiniń 9-bó­li­mi, 31-taraý, 182-baby, 6-tarmaǵy, 1-tar­maqshasy – pasıentterge qurmetpen jáne izgilikpen qaraýǵa, medısınalyq etıka jáne deontologııa prınsıpteri saqtalma­ǵany anyqtaldy.Tekserý nátıjeleri tıisti sharalar qol­da­ný úshin oblystyq densaýlyq saqtaý bas­qar­masyna joldandy». (Hat mátini túp­nusqada berildi – Sh.Á.)– Meniń bul hatqa kóńilim kónshimeıdi, sizden ótinish, Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bastyǵy Ismaılovtan jaýap alyp berseńiz, – dedi Qaharbaı.Biraq, bul máselege meniń jýrnalıst retinde quzyretimniń jetpeıtinin oǵan túsindirgendeı boldym.Sharafaddın ÁMIROV, «Egemen Qazaqstan».Almaty – Shymkent – Maqtaaral – Almaty.