Beısenbi, 13 jeltoqsan 2012 7:26
Osy sózdiń túp-tórkinin taǵy bir zerdelep kóreıikshi
Uly jazýshy Muhtar Áýezovtiń «Besigińdi túze» degen sózin osy kúnderi jıi aıtatyn boldyq. Tipti, maqalǵa da aınaldyryp aldyq. Bul bir jaǵynan jaqsylyqtyń nyshany, ekinshi jaǵynan avtoryn aıtpaı, óz sózindeı kósilte berý jazýshyǵa qııanat. Taǵy bir meńzeıtin másele, biz osy sózdiń túpki tórkinin kóp jaǵdaıda esten shyǵaryp alamyz. Muhtar Áýezov: «Adamda eki túrli qylyqtyń joly bar: biri – tirshilik qamy, biri – adamshylyq qamy. Barsha dúnıedegi paıda-maqtan áýeli basyma bolsa nemese týysqanyma, eń bolmasa, atalasyma bolsa dep neǵurlym ózine qaraı tartyp, talap qylý bul bir ǵana tirshilik qamyn kózdegen haıýanı salahııat dep aıtylady. Ekinshi, menen jaqsylyq tarap, adam balasyna álim kelgenshe paıdamdy tıgizsem eken degen jol. Bul – ınsanııat, ıaǵnı adamdyq joly…
Beısenbi, 13 jeltoqsan 2012 7:26
Osy sózdiń túp-tórkinin taǵy bir zerdelep kóreıikshi
Uly jazýshy Muhtar Áýezovtiń «Besigińdi túze» degen sózin osy kúnderi jıi aıtatyn boldyq. Tipti, maqalǵa da aınaldyryp aldyq. Bul bir jaǵynan jaqsylyqtyń nyshany, ekinshi jaǵynan avtoryn aıtpaı, óz sózindeı kósilte berý jazýshyǵa qııanat. Taǵy bir meńzeıtin másele, biz osy sózdiń túpki tórkinin kóp jaǵdaıda esten shyǵaryp alamyz. Muhtar Áýezov: «Adamda eki túrli qylyqtyń joly bar: biri – tirshilik qamy, biri – adamshylyq qamy. Barsha dúnıedegi paıda-maqtan áýeli basyma bolsa nemese týysqanyma, eń bolmasa, atalasyma bolsa dep neǵurlym ózine qaraı tartyp, talap qylý bul bir ǵana tirshilik qamyn kózdegen haıýanı salahııat dep aıtylady. Ekinshi, menen jaqsylyq tarap, adam balasyna álim kelgenshe paıdamdy tıgizsem eken degen jol. Bul – ınsanııat, ıaǵnı adamdyq joly…
Buǵan qaraǵanda adamdy haıýandyqtan adamshylyqqa kirgizetin – áıel. Adam balasynyń adamshylyq jolyndaǵy tappaq taraqııaty (taǵylym) áıel haline jalǵasady. Sol sebepti, áıeldiń basyndaǵy sasyq tuman aıyqpaı halyqqa adamshylyqtyń baqytty kúni kúlip qaramaıdy. Al, qazaq, meshel bolyp qalam demeseń, taǵylymyńdy, besigińdi túze! Ony túzeımin deseń, áıeldiń halin túze!» deıdi.Kórdińiz be, uly qalamgerdiń eki sóziniń arǵy jaǵynda qorǵasynnan aýyr, altynnan qymbat qudirettiń jatqanyn. Shynynda, keshegi ótpeli kezeń, ólara shaqty, búgingi naryqty jeleý etip, halyqtyń kóbin bazarǵa aparyp tyǵyp, kúnkóristiń kózi osy eken dep, otbasyndaǵy ul-qyzynan alshaqtatyp jiberýdiń kesirinen qanshama analar kúıbeń kúnkóris kóleńkesinde qaldy. Ekinshi jaǵynan biraz analarymyz mansap qýyp, bıznesti jaǵalap, baılyq jııamyn dep otbasynyń jylýyn soǵan qurban etip alýda. Budan ulttyq demografııa zardap shegip otyrǵanyn kóziqaraqty jurt sezedi. Endeshe, osy eki kórinis bir arnada toǵysatyn azat qazaq anasynyń ultqa qajet sulbasyn qalyptastyrsaq, qane! Bul Áýezov aıtqan áıel halin túzeýge múmkindik berip, jas urpaqtyń taǵylymdy, izetti, ınabatty, kókirek kerip, til sozýdan aýlaq júretinine septigin tıgizer edi. Ultyn tanyp, tilin qurmettep, halqyn qadirleýge jol ashar edi. Ashkózdikti joıyp, adamshylyq saltanat qurar edi. Bir sózben aıtqanda, ult taǵdyry, urpaq taǵdyry ana qolynda ekenin uǵynar edik.
Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan».