Ataqty taqýa ımam Nasaıı «Ramazan – múbárak aı. Ol aıda Alla musylmandarǵa oraza ustaýdy paryz etti jáne bul aıda myń aıdan qaıyrly qadir túni bar» degen Muhammed paıǵambardyń (s.ǵ.s) ósıet-hadısin jetkizse, ıslam áleminiń tórtinshi halıfasy Álı Ábýtálip: «Maǵan bul dúnıede eki nárse súıkimdi kórindi: qonaqqa qyzmet kórsetý jáne oraza ustaý» degen eken.
Oraza – musylmannyń jan azyǵyn baıytatyn ǵıbadat. Islam ǵulamalary «ǵıbadat ol jeke kásipke uqsaıdy: qarjylyq qory – taqýalyq, jumysy – qulshylyq, sońǵy nátıjesi – jánnat» dep pátýa aıtsa, dana Abaı atamyz 12-nshi qarasózinde: «Kimde-kim jaqsy-jaman ǵıbadat qylyp júrse, ony ǵıbadattan tyıýǵa bolmaıdy, jaqsylyqqa qylǵan nıettiń jamandyǵy joq» dep qulshylyqtyń sharıǵı úkimine óziniń aqıqat únin qosady.
Musylmandar úshin Ramazan aıynyń munshalyqty mańyzǵa ıe bolýyna basty sebep – Muhammed paıǵambardyń (s.ǵ.s): «Ramazan aıynda jaqsy is jasaǵan adamǵa Alla basqa aılarda jasaǵannan jetpis ese kóp saýap jazady» degen hadısi. Bul ósıet-hadıs jaqsylyqtan úmitti múmınderdiń orazaǵa degen ynta-yqylasyn oıatsa, taqýalar úshin bul aı nápsi tizgindeýdiń kemel amaly dep biledi.
Osy oraıda, tabıǵınder dáýirinde ómir súrgen ıslamnyń úlken pirádary Hasan Basrıdiń «nápsiniń tizgini – ashyǵý» deıtin moıyndalǵan úkimine júgine otyryp, bul ǵulamanyń qasıetti orazanyń nyǵmetteri jaıly aıtqan qundy tujyrymyn keltire ketkendi jón kórip otyrmyz.
Úlken oqymystynyń aıtýynsha orazanyń birinshi nyǵmeti – táýbe etý. Iаǵnı bul adam balasynyń táýbesi men táýekeli qabyl bolatyn aı. Táýbesi qabyl bolǵan jannyń syılyǵy qııamet-maqsharda paıǵambarlarmen birge bir sapta turady. VI ǵasyrda ómir súrgen arabtyń jańashyl aqyny Ahnaf ıbn Qaıys: «Shynaıy táýbe jasaýshy adam kúnási úshin opynady, júreginde muń basym bolady, jamandyqtan qashady, tilin bos sózderden saqtaıdy», depti.
Ekinshi nyǵmeti – keshirim aıy. Iаǵnı orazada Alladan keshirim suraý, jarylqaný tilegen durys. Jaratýshy shynaıy yqylaspen keshirim ótinip, jarylqaný tilegen qulynyń mal-múlkin kóbeıtedi, ony kóldeneń pále-jaladan saqtaıdy, jarylqaý tilegen qaýymǵa rahym etedi, olardyń nesibesin molaıtady, urpaǵyn kóp qylady jáne qýatty memleketke aınaldyrady. Bul nyǵmetke berik bolý úshin Abaı atamyz 13-inshi qarasózinde aıtqandaı, qoryqpas júrek, aınymas kóńil, bosanbas býyn kerek.
Úshinshi nyǵmeti – kúnádan tyıylý aıy. Quranda musylman adam úshin Alla Taǵala úkim etken tyıymdar bar. Álbette Rabbymyz ózine boıusynýshylardy haram dúnıeden tyıdy. Al orazada musylmandar haramdy bylaı qoıyp, halaldyń ózinen tyıylady. Iаǵnı oraza tutqan adam kúndelikti qoldanyp júrgen halal as-sýdan bas tartady. Munyń tárbıelik máni zor. Halaldan tyıylyp úırengen adamǵa erteń haramnan tyıylý ońaı bolady. Islamnyń alǵashqy jyldary ómir súrgen horasandyq ilim ıesi Hatım ál Asam aıtqandaı, haramnan tyıylmaı turyp – Allany jaqsy kórem deý múmkin emes.
Tórtinshi nyǵmeti – ımandy kúsheıtý. Mysaly, deni saý, aqshasy bar, qarny toq adamda nápsi qýaty da kúshti bolady. Basyna qıyndyq týyp, (densaýlyǵyna, dúnıesine, bala-shaǵasyna qatysty) qınalǵan adamnyń nápsisi azaıyp, ımany oıanady. Sol sııaqty oraza tutqan adam, shóldeý, ashyǵý arqyly toqshylyq nápsisin tizgindeıdi. Hadısshi ǵalym Mýǵaz ar Razıdyń sózimen aıtqanda, kimniń ýaıymy joq, toqshylyǵy kóp bolsa, denesiniń maıy kóp bolady. Denesiniń maıy kóp adamda, jelik paıda bolady. Jeligi bar adam kúnáǵa urynǵysh keledi. Kúnási kóbeıgen adamnyń júregi qatygezdenedi. Júregi qatygezdenip óli kúıge túsken pende pánıdiń qyzyqtaryna batyp ketedi.
Sóz sońynda taǵy bir este bolatyn dúnıe oraza qulshylyǵy kezinde aýyz bekitýmen qatar kóz ben qulaqqa da «oraza» qajet. Iаǵnı oraza ustaǵan adam jaman sóz aıtýdan, estýden, urys-keristen aýlaq júrgeni abzal. Ataqty sahaba Ábý Hýraıra jetkizgen myna bir hadıste: «Kim jalǵan sóıleýdi, jalǵan amal qylýdy qoımasa, onyń tamaq pen sýsyn ishpeı júrýi Allaǵa qajet emes» degen paıǵambarymyz ósıeti este bolǵany jón. Iаkı, Abaı atamyz óziniń 12-nshi qarasózinde eskertkendeı, kúzetshisiz, eskerýsiz ıman turmaıdy, yqylasymenen ózin-ózi ańdyp, jany ashyp turmasa, salǵyrttyń ımany bar dep bolmaıdy.