Derek boıynsha elimizge 2017 jyly shetelde óndirilgen 210 myń tonna et ımporttalǵan. О́kinishtisi, bul suranys jyl saıyn artyp keledi. Osy 2017 jyly syrttan kirgen et ónimi arǵy jylmen salystyrǵanda 16,3 paıyzǵa ósken. Shekara asyp kelgen et ónimderiniń úlesin sıyr, qoı jáne taýyq eti qurady. Qazaqstanǵa «taýyq sıraǵyn» eksporttaýda Amerıka top jaryp tur. Naryqtaǵy AQSh taýyq ónimderiniń úlesi 70 paıyzǵa deıin jetken. Al saýda sórelerindegi sıyr eti men onyń ónimderin Belarýs, Reseı, Aýstrııa, Paragvaı, Brazılııa, Polsha memleketinde jasalǵan taýar qurady. 2017 jyly bul elderden 23 myń tonna sıyr eti Qazaqstanǵa jetkizilgen. Osy jyly 1 000 tonnaǵa jýyq qoı eti qazaqtyń qazanynda qaınaǵan bolsa, onyń 90 paıyzǵa jýyǵy Aýstrııadan kelgen ımport eken.
Ras, otandyq agroónerkásip kesheni qol qýsyryp qarap otyrǵan joq. Elimizde ishki naryqty qoıyp, syrtqa et eksporttaıtyn dástúr qalyptasty. Qazir barlyq oblys boıynsha jekelegen sharýashylyqtar arysy Birikken Arab Ámirlikteri, Iran, Qytaı, Eýropa elderine, berisi TMD naryǵyna et jáne et ónimderin jóneltedi. Alaıda, bul kórsetkish syrttan keletin ımport pen ishki naryqtaǵy suranysqa shaqqanda «teńizge tamǵan tamshydaı» ǵana. Ásirese, ishki naryq otandyq ónimge zárý. Mysalǵa, 2018 jyly Qazaqstanda 41 myń tonna et daıyndalǵan. Onyń denin aımaqtar arasynda Almaty oblysy men Shyǵys Qazaqstan oblysynyń sharýalary óndirgen. Osy eki oblys ishki naryqqa 24 myń tonnaǵa deıin daıyn et beripti. Bul Almaty men Shyǵys óńirinde agrarlyq salaǵa, onyń ishinde etti baǵyttaǵy mal basyn kóbeıtý jumystaryna laıyqty kóńil bólgenin kórsetedi. Naqtyraq aıtqanda, ótken jyly Almaty oblysynda mal basy men odan alynatyn ónim mólsheri orta eseppen alǵanda 3,7 paıyzǵa artty. Jetisýda óndirilgen ettiń 1 000 tonnasy eksportqa shyǵarylǵan.
Negizgi tutynýshy – irgedegi Qytaı naryǵy. Jalpy, ózi de et óndirisi arqyly álemdi ıgerip otyrǵan Qytaıdyń ishki naryǵynda Almaty oblysynda jasalǵan ettiń suranysqa ıe bolýy tańǵalarlyq. Demek, Qazaqstanda óndirilgen ettiń sapasy óte joǵary jáne tabıǵı jaǵdaıda ósken mal eti bolǵandyqtan syrtqy naryqtaǵy bási artyp tur. Iаǵnı, Jetisýda óndirilgen etke degen suranys kóbeımese, azaımaıtyny anyq.
– Osy maqsatta Almaty oblysynda jalpy qýaty 91 myń tonnalyq 5 et kombınatynyń qurylysy júrgizilýde. Atap aıtqanda, 8 myń tonnalyq «Imperııa Fýd», árqaısysy 16 myń tonnalyq «LýnıýanJetisý» jáne «Qaıyńdy», 21 myń tonnalyq «Inalca» jáne 30 myń tonnalyq qýattaǵy «Baýman» kombınatyn atap ótýge bolady. Qazir aımaqta 92 mal bordaqylaý alańy jumys istep tur. О́tken jyly sıyr etin óndirý 7 paıyzǵa artty, 1 000 tonna et eksporttaldy, – deıdi Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov.
Jalpy, Almaty oblysynyń sharýalary et óndirisin damytýdyń paıdasy mol ekenin endi uǵynǵandaı. Qazir aımaqtyń birneshe aýdanynda taza etti baǵyttaǵy mal ósirý jolǵa qoıylǵan. Sharýalar shyǵyny az, ónimi mol mal tuqymyn tańdaýda. Munyń birneshe ıgiligi bar: birinshiden, shetelden asyl tuqymdy mal satyp alýǵa Úkimet jeńildetilgen nesıe beredi, ekinshiden, asyl tuqymdy maldyń tóli men alynǵan et ónimi taǵy da sýbsıdııalanady, úshinshiden, asyl tuqymdy mal etiniń salmaǵy joǵary.
– Búginde bizdiń oblysta aǵylshyn elinde ósiriletin «Aberdın Angýs» tuqymdy sıyrdyń basy kóbeıip keledi. О́ıtkeni bul tuqymdy ósirýdiń shyǵyny az, paıdasy mol. «Aberdın Angýs» sıyrlarynyń tiri salmaǵy 500-700 kılo tartady. Al 15-16 aı baǵymda bolǵan jas mal 700-1000 kıloǵa deıin taza et beredi, – deıdi Almaty oblysy aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Saıat Saqmoldın.
Mysalǵa, Tekeli qalasyndaǵy «Aıan» sharýa qojalyǵy mal sharýashylyǵyn damytýdy qolǵa alǵaly kóp bolǵan joq. Sharýashylyq kileń asyl tuqymdy mal ósiredi. Al óndirgen daıyn et ónimimen Tekeli qalasyn ǵana emes, Taldyqorǵan qalasyn da qamtyp otyr. Memleket sharýanyń bul baǵyttaǵy jumysyn yntalandyryp, shyǵyndardy 13,5 mln teńgege deıin sýbsıdııalap, ótep beredi eken. Panfılov aýdanynda da asyl tuqymdy mal basy kóbeıip keledi. Búginde óńirde asyl tuqymdy mal ósirýmen 17 sharýashylyq aınalysady. «Sybaǵa» baǵdarlamasynyń nátıjesinde 96 mln teńgege Reseıdiń Astrahan oblysynan 217 bas «Qalmaq» tuqymdy sıyr ákelingen. Jalpy, «QazAgroQarjy» kompanııasy Panfılov aýdany boıynsha aýyl sharýashylyǵyn qoldaýǵa 258,5 mln teńge nesıe beripti.
Al Kegen aýdanyndaǵy «Jańa Aqtasty» JShS «KazMıaso» kompanııalar tobyna kiretin iri sharýashylyq. Qazir sharýashylyqtyń mal bordaqylaý alańdarynda 6 myń bas asyl tuqymdy iri qara jemge baılanǵan. Kompanııa osy maqsatta 1,2 mlrd teńge kóleminde jeke ınvestısııa salǵan.
– Sharýashylyqtyń bazasyna Kegen aýdanynyń Aqtasty aýylyndaǵy reprodýktor men 6 myń basqa arnalǵan bordaqylaý alańy, Saty aýylyndaǵy 100 bas «Kóshim» jylqysy men 400 merınos qoıyn ósirip otyrǵan 600 basqa arnalǵan reprodýktor jáne Eńbekshiqazaq aýdany Qyrbaltabaı aýylyndaǵy bordaqylaý alańdary kiredi. Jaqynda təýligine 10 tonnaǵa deıin et óńdeıtin kásiporyn qurylysy aıaqtalyp, iske qosylady, – deıdi «Jańa Aqtasty» seriktestiginiń dırektory Jarylqasyn Adasbaev.
Aıtpaqshy, málimet boıynsha Qazaqstanda óndirilgen mal etiniń 43 paıyzyn aýyldardaǵy shaǵyn sharýa qojalyqtary beredi. Taǵy bir derek, Almaty men Nur-Sultan qalasyndaǵy meıramhana, ashana bıznesiniń jyldyq et tutyný kólemi de 43 paıyzǵa teń eken.
Almaty oblysy