Álem birinshiligi qarsańynda Olımpıada chempıony Mıhaıl Shaıdorov pen belgili halyqaralyq grossmeıster Bıbisara Asaýbaeva málimdeme jarııalap, jalaqy men tólemaqylarǵa qatysty shaǵymdaryn aıtty. Qoǵamda rezonans týdyrǵan jaıttarǵa qatysty Týrızm jáne sport mınıstrligi resmı túsinikteme berdi. Alaıda sportshylardyń jalaqysyna qatysty qoǵamda túrli pikir qalyptasty.
Sport jýrnalısi Aslan Qajenovtiń aıtýynsha, mundaı tensensııasynyń oryn alýyna sporttyń qarjylandyrylýy men nátıjesi arasynyń alshaq bolýy sebep bolyp otyr.
Onyń sózinshe, osydan birneshe jyl buryn óńirlerdegi sportty damytýǵa shamamen 200 mıllıard teńge bólinse, qazir bul kórsetkish 400 mıllıard teńgege jýyqtaǵan.
«Sportqa bólinetin qarajat kólemi men sporttyq nátıjeler arasynda sáıkestik baıqalmaıdy. Mysaly, Qazaqstanda turmaıtyn, elimizde turaqty jattyqpaıtyn sportshylar men komandalardy qarjylandyryp keldik. Qazir de bul baǵytta qarjy bólinip jatyr. Al munyń barlyǵy qarapaıym halyqtyń salyǵynan jınalǵan qarajat ekenin umytpaýymyz kerek. Jergilikti turǵyndar óz qaltasynan shyqqan aqshanyń naqty qaıda jumsalyp jatqanyn árdaıym bile bermeıdi. Ashyqtyq pen eseptilik te jetkiliksiz. Onyń ústine elimizde aıyna 150–200 myń teńgege kún kórip otyrǵan otbasylar bar. Jaǵdaıy tómen azamattar, jetimder, jesirler, múmkindigi shekteýli jandar, em-domǵa muqtaj adamdar az emes. Sondyqtan qoǵam keıde osy qarjynyń qanshalyqty tıimdi jumsalyp jatqany týraly suraq qoıady», deıdi Aslan Qajenov.
Sport sarapshysy másele qarjynyń kóleminde emes, onyń qanshalyqty tıimdi ári ádil bólinýinen týyndap otyrǵanyn aıtady.
«Aqsha naqty maqsatyna jetýi kerek, basymdyqtar durys qoıylýy qajet. Áıtpese bireý másele kóterse jaýaptylar onyń talabyn oryndap beredi, artynan ekinshisi, úshinshisi shyǵady. Osylaısha bul sheksiz proseske aınalyp ketýi múmkin. Al memlekettik bıýdjettiń múmkindigi sheksiz emes ekenin túsinýimiz kerek. Mundaı máseleler negizinen kabınet ishinde, eki taraptyń ózara kelisimi arqyly sheshilýi kerek dep oılaımyn. О́kinishke qaraı, taraptar máseleni aqparat quraldary men áleýmettik jeliler arqyly talqylap jatyr. Tipti bul úrdis qalypty qubylysqa, ózinshe bir «modaǵa» aınalyp bara jatqandaı», deıdi sarapshy.
Jalaqy qysqaryp, orden tabystalmaǵan: Bıbisara Asaýbaeva Prezıdentke úndeý joldady
«Sporttyń negizgi máselesi – qarjy emes, jaýapkershilik bolýy tıis»Aslan Qajenovtiń sózinshe, qazir sport salasynyń óz ishinde de sheshimin kútken máseleler az emes. Onyń aıtýynsha, sportshylar qajetti dárýmendermen tolyq qamtamasyz etilmeıdi. Al óńirlerde balalar sportyn damytý úshin óz qarajatyn jumsap júrgen bapkerler de bar.
«Qazir keıbir taraptar – meıli olar sportshylar, bapkerler, federasııalar nemese sheneýnikter bolsyn – memlekettik qarjyny qalypty qubylys retinde qabyldap, bıýdjetke tym táýeldi bolyp alǵan sııaqty. Tipti sport salasynyń óz ishinde de sheshimin kútken máseleler jeterlik. Mysaly, qajetti dárýmenderin ala almaı júrgen sportshylar bar. Aýyldaǵy bapkerlerdiń keıbiri balalardy jarysqa aparý úshin malyn satyp, qymyzyn, sútin ótkizip, tipti nesıe alyp júrgenin kórip júrmiz. Keıbir ata-analardyń balasyna sporttyq aıaq kıim, dop nemese qolǵap satyp alýǵa múmkindigi jetpeıtin jaǵdaılar kezdesedi. Men muny el aralap júrgende óz kózimmen kórip júrmin. Árıne, sporttaǵy jetistik pen patrıottyq rýh mańyzdy. Biraq eń aldymen nátıje bolýy tıis. Eger halyqaralyq arenada turaqty ári joǵary jetistikter kórsetilip jatsa, memleket óz mindettemelerinen eshqashan bas tartpaıdy. Sondyqtan búgingi kúni sporttaǵy áńgimeniń negizgi ózegi qarjy emes, nátıje, tıimdilik jáne jaýapkershilik bolýy kerek dep esepteımin», dedi Aslan Qajenov.
Mınıstr Mıhaıl Shaıdorovpen qandaı kelisimshart jasalǵanyn aıtty
700 mıllıon teńgege qansha ambýlatorııa men baspana salýǵa bolady?Týrızm jáne sport vıse-mınıstri Serik Jarasbaev úsh jyl ishinde Bıbisara Asaýbaevaǵa 700 mıllıon teńge qarastyrylǵanyn, bıyldyń ózinde 210 mıllıon teńgeniń qoldaýy jasalǵanyn atap ótti. Al buǵan deıin Májilis depýtaty Nartaı Aralbaıuly Parlament qabyrǵasynda jyl saıyn sport salasyna 775 mıllıon dollar bólinetinin aıtqan bolatyn. Osyǵan baılanysty qoǵamda «bul qarajatty bilim berý men densaýlyq saqtaý salalaryna baǵyttaý tıimdirek emes pe?» degen pikirler jıi aıtylady.
«Eń aldymen, eger Bıbisara Asaýbaeva týraly aıtatyn bolsaq, onyń Qazaqstannyń abyroıyn álemge tanytqan sportshy ekeni daýsyz. Sondyqtan onyń eńbegin baǵalap, marapattaý – qalypty qubylys. Alaıda qoǵamdy tolǵandyryp otyrǵan másele sportshynyń ózi emes, memlekettik shyǵyndardyń basymdyqtary. Iаǵnı bir sportshyǵa 700 mıllıon teńge kóleminde syıaqy berilse, al jalpy sport salasyna jyl saıyn júzdegen mıllıard teńge bólinse, bul qarjynyń áleýmettik jáne ekonomıkalyq qaıtarymy qandaı degen zańdy suraq týyndaıdy. Mysaly, 700 mıllıon teńgege ondaǵan balalar sport alańyn salýǵa, birneshe aýyldyq dárigerlik ambýlatorııa ashýǵa nemese kóptegen otbasynyń baspana máselesin sheshýge baǵyttalǵan baǵdarlamalardy qarjylandyrýǵa bolady», deıdi ekonomıst Baýyrjan Ysqaq.
Alaıda sarapshy sportqa bólinetin qarjynyń barlyǵy bir ǵana sportshyǵa nemese chempıondarǵa tólenetin syıaqylarǵa jumsalmaıtynyn eske salady.
«Bul jerde bir mańyzdy jaıtty eskerý kerek. Sportqa bólinetin 775 mıllıon dollardyń barlyǵy bir sportshyǵa nemese tek syıaqylarǵa jumsalmaıdy. Onyń quramynda ulttyq quramalardy daıyndaý, balalar jáne buqaralyq sport, sport mektepteri, halyqaralyq jarystarǵa qatysý, sport nysandaryn kútip ustaý, jattyqtyrýshylardyń eńbekaqysy men federasııalardyń jumysy sııaqty kóptegen baǵyttar bar», deıdi Baýyrjan Ysqaq.
Ekonomıstiń pikirinshe, eger bólingen qarajat sport ındýstrııasynyń damýyna, halyqtyń sportpen shuǵyldaný deńgeıin arttyrýǵa jáne halyqaralyq jetistikterge qol jetkizýge yqpal etse, onda ony tıimdi ınvestısııa retinde qarastyrýǵa bolady.
Eske sala keteıik, buǵan deıin mánerlep syrǵanaýdan Olımpıada chempıony Mıhaıl Shaıdorov jalaqysynyń 5 aı boıy keshigip jatqanyn aıtyp, málimdeme jasaǵan bolatyn. Kóp uzamaı halyqaralyq grossmeıster Bıbisara Asaýbaeva da jalaqysynyń 3 esege qysqaryp, jarystardyń shyǵynyn óz qarajaty esebinen tólegenin aıtyp, Prezıdentke úndeý joldaǵan edi.